କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଗ୍ନିଲୋକମଵାପ୍ନୋତି କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମଭିଜାଯତେ
ଏଠାରେ ଭିଷ୍ମମିତ୍ରଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମହାରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳେ ।
ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଯୋନିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁଚି ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ରଖି, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ।
ପୁନାତ୍ଯା ସପ୍ତମଂ ଚୈଵ କୁଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ପୃଥୂଦକମିତି ଖ୍ଯାତଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଵ୍ନୃପ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ପୃଥୁଦକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାର୍ତିକେୟଙ୍କର, ରାଜା । ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗି ରହି ।
ଅଜ୍ଞାନାଜ୍ଜ୍ଞାନତୋ ଵାପି ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷେଣ ଵା । ଯତ୍କିଂଚିଦଶୁଭଂ କର୍ମ କୃତଂ ମାନୁଷବୁଦ୍ଧିନା
ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ, ଜଣେ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ମାନବ ମନରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁସବୁ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଚାପି ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ଚ
ଭାରତ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସହିତ ସେସବୁ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପୁଣ୍ଯମାହୁଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାତ୍ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥାନି ତୀର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୃଥୂଦକମ୍
ଲୋକେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କହନ୍ତି, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପୃଥୂଦକ।
ଉତ୍ତମେ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଯସ୍ତ୍ଯଜେଦାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ । ପୃଥୂଦକେ ଜପ୍ଯପରୋ ନୈଵ ସଂସରଣଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୃଥୂଦକରେ ଯିଏ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ଜପରେ ଲିନ ରହେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଏ ନାହିଁ।
ଗୀତଂ ସନତ୍କୁମାରେଣ ଵ୍ଯାସେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ଵେଦେ ଚ ନିଯତଂ ରାଜନ୍ନଭିଗଚ୍ଛେତ୍ପୃଥୂଦକମ୍
ଏହି କଥା ସନତ୍କୁମାର ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ଗୀତିରେ କହିଛନ୍ତି, ଏହା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ; ରାଜା, ପୃଥୂଦକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ପୃଥୂଦକାତ୍ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ନରୋତ୍ତମ । ଏତନ୍ମେଧ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ପାଵନଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପୃଥୂଦକଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ଏହା ପବିତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧିକର, ଏବଂ ପାପମୁଚ୍ଛକ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଅପି ପାପକୃତୋ ଜନାଃ । ପୃଥୂଦକେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାହୁରେଵଂ ମନୀଷିଣଃ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୃଥୂଦକକୁ ଏପରି ଭାବେ ମନୀଷୀମାନେ ନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଛନ୍ତି।
ମଧୁସ୍ରଵଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମଧୁସ୍ରବ ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ରାଜନ୍, ଜଣେ ମଣିଷ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାରୁଣାଯାଶ୍ଚ ସଂଗମଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବୀଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଅରୁଣା ନଦୀର ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଥିବା ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ଚୈଵ ସମଶ୍ନୁତେ
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ ଚୈଵ କୁଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅଵକୀର୍ଣଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ
ସେ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାରକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏଠିରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବକୀର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵିପ୍ରାଣାମନୁକଂପାର୍ଥଂ ଦର୍ଭିଣା ନିର୍ମିତଂ ପୁରା । ଵ୍ରତୋପନଯନାଭ୍ଯାଂ ଚାପ୍ଯୁପଵାସେନ ଵା ଦ୍ଵିଜଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାବଶତଃ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଏହା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ବ୍ରତ, ଉପନୟନ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।
କ୍ରିଯାମଂତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । କ୍ରିଯାମଂତ୍ରଵିହୀନୋଽପି ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରର୍ଷଭ
କ୍ରିୟା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କ୍ରିୟା ମନ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ, ହେ ନରର୍ଷଭ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ—
ଚୀର୍ଣଵ୍ରତୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରାତନମ୍ । ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚାପି ଚତ୍ଵାରଃ ସମାନୀତାଶ୍ଚ ଦର୍ଭିଣା
ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହା ପୁରୁଣା ଦିନରୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠିରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଫଲାନି ଗୋସହସ୍ରାଣାଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵିଂଦତେ ଚ ସଃ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, କେବେ ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେ ଚାରିଥର ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତୀର୍ଥଂ ଶତସହସ୍ରକମ୍ । ସାହସ୍ରକଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵେ ତୀର୍ଥେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ
ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶତସହସ୍ରକ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏଠିରେ ସାହସ୍ରକ ନାମକ ଦୁଇଟି ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଥିବା ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଉଭଯୋର୍ହି ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଦାନଂ ଵାପ୍ଯୁପଵାସୋ ଵା ସହସ୍ରଗୁଣିତୋ ଭଵେତ୍
ଉଭୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ; ଏଠାରେ ଯେକୌଣସି ଦାନ କିମ୍ବା ଉପବାସ ହଜାର ଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ରେଣୁକାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ରେଣୁକା ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ହୋଇ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଵିମୋଚନ ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଜିତମନ୍ଯୁର୍ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତ କରିଥାଏ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହକୃତୈଃ ପାପୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସଂପରିମୁଚ୍ଯତେ । ତତଃ ପଂଚଵଟଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତାପରେ, ପଞ୍ଚବଟକୁ ଯାଇ, ନିୟମିତ ଜୀବନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୁଏ।
ପୁଣ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯତ୍ର ଯୋଗୀଶ୍ଵରଃ ସ୍ଥାଣୁଃ ସ୍ଵଯମେଵ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଅଚଳ ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ବସନ୍ତି।
ତମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଦେଵେଶଂ ଗମନାଦେଵ ସିଧ୍ଯତି । ତୈଜସଂ ଵାରୁଣଂ ତୀର୍ଥଂ ଦୀପ୍ଯତେ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, କେବଳ ଯିବାରେ ହିଁ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ତାଇଜସ ଓ ବାରୁଣ ତୀର୍ଥ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିର୍ଦେଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତପୋଧନୈଃ । ସୈନାପତ୍ଯେ ଚ ଦେଵାନାମଭିଷିକ୍ତୋ ଗୁହସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ମିଶି, ଗୁହାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ତୈଜସସ୍ଯ ତୁ ପୂର୍ଵେଣ କୁରୁତୀର୍ଥଂ କୁରୂଦ୍ଵହ । କୁରୁତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ତାଇଜସ ତୀର୍ଥର ପୂର୍ବଦିଗରେ କୁରୁତୀର୍ଥ ଅଛି, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ନିୟମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—