ସୁରାସୁରସ୍ଯ ଜଗତୋ ଗତିସ୍ତ୍ଵମସି ଶୂଲଧୃକ୍ । ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଶୂଳଧାରୀ, ଆପଣ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ । ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ, ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜନ୍ମିଛି ।
ତ୍ଵାମେଵ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଶଂତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଦେଵୈରପି ନ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ କୁତୋ ମଯା
ଭଗବନ୍, ଯୁଗର ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ବୁଝିପାରିବି ?
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵେଶ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସୁରାଃ ଶକ୍ରାଦଯୋଽନଘ । ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵମସି ଲୋକାନାଂ କର୍ତା କାରଯିତାନ୍ଵହମ୍
ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବତା, ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ ଅଟୁଟ ଭାବେ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମୋଦଂତୀହାକୁତୋଭଯାଃ । ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ସ ଋଷିଃ ପ୍ରଣତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ଭୟ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି । ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ମୁନି ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ତପୋ ମେ ନ କ୍ଷରେତ ଵୈ । ତତୋ ଦେଵଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋର ତପସ୍ୟା କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ । ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତପସ୍ତେ ଵର୍ଦ୍ଧତାଂ ଵିପ୍ର ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସହସ୍ରଧା । ଆଶ୍ରମେ ଚେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାମୁନେ
ମୋର ଦୟାରେ ତୁମର ତପସ୍ୟା ହଜାର ଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ହେଉ । ମହାମୁନି, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମେ ସହିତ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବି ।
ସପ୍ତସାରସ୍ଵତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଅର୍ଚଯିଷ୍ଯଂତି ଯେ ତୁ ମାମ୍ । ନ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଂଚିଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଵା
ଯେମାନେ ସପ୍ତ ସାରସ୍ୱତୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ ।
ଗଚ୍ଛେତ୍ସାରସ୍ଵତଂ ଚାପି ଲୋକଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦେଵସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସେମାନେ ସାରସ୍ୱତୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏଭଳି କହି ମହାଦେବ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ତତସ୍ତ୍ଵୌଶନସଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଔଶନସ ଯାଇବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି ।
କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯାଂ କିଲ ଭାରତ । ସାନ୍ନିଧ୍ଯମକରୋତ୍ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଭାରତ, କାର୍ତିକେୟ ତିନି ସଂଧିରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଗ୍ନିଲୋକମଵାପ୍ନୋତି କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମଭିଜାଯତେ
ଏଠାରେ ଭିଷ୍ମମିତ୍ରଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମହାରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳେ ।
ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଯୋନିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁଚି ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ରଖି, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ।
ପୁନାତ୍ଯା ସପ୍ତମଂ ଚୈଵ କୁଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ପୃଥୂଦକମିତି ଖ୍ଯାତଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଵ୍ନୃପ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ପୃଥୁଦକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାର୍ତିକେୟଙ୍କର, ରାଜା । ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗି ରହି ।
ଅଜ୍ଞାନାଜ୍ଜ୍ଞାନତୋ ଵାପି ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷେଣ ଵା । ଯତ୍କିଂଚିଦଶୁଭଂ କର୍ମ କୃତଂ ମାନୁଷବୁଦ୍ଧିନା
ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ, ଜଣେ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ମାନବ ମନରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁସବୁ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଚାପି ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ଚ
ଭାରତ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସହିତ ସେସବୁ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପୁଣ୍ଯମାହୁଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାତ୍ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥାନି ତୀର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୃଥୂଦକମ୍
ଲୋକେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କହନ୍ତି, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପୃଥୂଦକ।
ଉତ୍ତମେ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଯସ୍ତ୍ଯଜେଦାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ । ପୃଥୂଦକେ ଜପ୍ଯପରୋ ନୈଵ ସଂସରଣଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୃଥୂଦକରେ ଯିଏ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ଜପରେ ଲିନ ରହେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଏ ନାହିଁ।
ଗୀତଂ ସନତ୍କୁମାରେଣ ଵ୍ଯାସେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ଵେଦେ ଚ ନିଯତଂ ରାଜନ୍ନଭିଗଚ୍ଛେତ୍ପୃଥୂଦକମ୍
ଏହି କଥା ସନତ୍କୁମାର ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ଗୀତିରେ କହିଛନ୍ତି, ଏହା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ; ରାଜା, ପୃଥୂଦକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ପୃଥୂଦକାତ୍ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ନରୋତ୍ତମ । ଏତନ୍ମେଧ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ପାଵନଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ପୃଥୂଦକଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ଏହା ପବିତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧିକର, ଏବଂ ପାପମୁଚ୍ଛକ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାଂତି ଅପି ପାପକୃତୋ ଜନାଃ । ପୃଥୂଦକେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାହୁରେଵଂ ମନୀଷିଣଃ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୃଥୂଦକକୁ ଏପରି ଭାବେ ମନୀଷୀମାନେ ନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଛନ୍ତି।
ମଧୁସ୍ରଵଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମଧୁସ୍ରବ ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ରାଜନ୍, ଜଣେ ମଣିଷ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାରୁଣାଯାଶ୍ଚ ସଂଗମଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ତାପରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବୀଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଅରୁଣା ନଦୀର ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଥିବା ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ଚୈଵ ସମଶ୍ନୁତେ
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ ଚୈଵ କୁଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅଵକୀର୍ଣଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ
ସେ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାରକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏଠିରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବକୀର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵିପ୍ରାଣାମନୁକଂପାର୍ଥଂ ଦର୍ଭିଣା ନିର୍ମିତଂ ପୁରା । ଵ୍ରତୋପନଯନାଭ୍ଯାଂ ଚାପ୍ଯୁପଵାସେନ ଵା ଦ୍ଵିଜଃ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାବଶତଃ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଏହା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ବ୍ରତ, ଉପନୟନ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।
କ୍ରିଯାମଂତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । କ୍ରିଯାମଂତ୍ରଵିହୀନୋଽପି ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରର୍ଷଭ
କ୍ରିୟା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କ୍ରିୟା ମନ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ, ହେ ନରର୍ଷଭ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ—
ଚୀର୍ଣଵ୍ରତୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରାତନମ୍ । ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚାପି ଚତ୍ଵାରଃ ସମାନୀତାଶ୍ଚ ଦର୍ଭିଣା
ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହା ପୁରୁଣା ଦିନରୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠିରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା।