ନନର୍ତ କିଲ ଵିପ୍ରର୍ଷିର୍ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରନୃତ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଂଗମଂ ଚ ଯତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରନୃତ୍ତମୁଭଯଂ ଵୀର ତେଜସା ତସ୍ଯ ମୋହିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିସ୍ତତୋ ଦେଵୈର୍ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତପୋଧନୈଃ
ଏହାପରେ, ନୃତ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସେମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ।
ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ଵୈ ଋଷେରର୍ଥେ ମହାଦେଵୋ ନରାଧିପ । ନାଯଂ ନୃତ୍ଯେଦ୍ଯଥା ଦେଵ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତାପରେ, ନରାଧିପ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ଏହି ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ:
ତତୋ ଦେଵୋ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷାଵିଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯଂତମବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନଂ ସ୍ଥିରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ, ରାଜା, ମହାଦେବ ମହାନ୍ଦ୍ର ଋଷିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ସ୍ଥିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ:
ଅହୋ ମହର୍ଷେ ଧର୍ମଜ୍ଞ କିମର୍ଥଂ ନୃତ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ହର୍ଷସ୍ଥାନଂ କିମର୍ଥଂ ଵା ତଵାଦ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵ
“ଅହୋ ମହାର୍ଷି, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆପଣ କାହିଁକି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି? ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କର ଆନନ୍ଦର କାରଣ କଣ?”
ଋଷିରୁଵାଚ-। ତପସ୍ଵିନୋ ଧର୍ମ୍ମପଥସ୍ଥିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କିଂ ନ ପଶ୍ଯସି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କ୍ଷତାଚ୍ଛାକରସଂ ସୃତମ୍
ଋଷି କହିଲେ—“ତପସ୍ୱୀ ଓ ଧର୍ମର ପଥରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ଦେଖୁନାହିଁ କି ମୋ ଘାଉରୁ ଶାକର ରସ ଝରୁଛି?”
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରନୃତ୍ତୋଽହଂ ହର୍ଷେଣ ମହତା ଵୃତଃ । ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵ ଋଷିଂ ରାଗେଣ ମୋହିତମ୍
“ଏହା ଦେଖି, ମୁଁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।” ଦେବତା ହସି, ଆନନ୍ଦରେ ମୋହିତ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଅହଂ ତୁ ଵିସ୍ମଯଂ ଵିପ୍ର ନ ଗଚ୍ଛାମୀହ ପଶ୍ଯ ମାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଦେଵେନ ଵୈ ତଦା
“କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଘଟଣାରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ—ମୋତେ ଦେଖ।” ଏଭଳି କହି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମୟରେ ମହାଦେବ କହିଲେ—
ଅଂଗୁଲ୍ଯଗ୍ରେଣ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ଵାଂଗୁଷ୍ଠସ୍ତାଡିତୋଽନଘ । ତସ୍ଯ ଭସ୍ମକ୍ଷତାଦ୍ରାଜନ୍ନିଃସୃତଂ ହିମସଂନିଭମ୍
ରାଜା, ନିର୍ମଳ ମୁନି ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପ୍ରେ ଅପନେ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଚାପିଲେ । ତାହାରୁ ତୁଷାର ପରି ଧୂଳି ବାହାରିଲା ।
ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ରୀଡିତୋ ରାଜନ୍ସ ମୁନିଃ ପାଦଯୋର୍ଗତଃ । ନାନ୍ଯଂ ଦେଵାଦହଂ ମନ୍ଯେ ରୁଦ୍ରାତ୍ପରତରଂ ମହତ୍
ଏହା ଦେଖି ରାଜା, ମୁନି ଲଜ୍ଜିତ ହେଇ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡିଗଲେ । ମୁଁ ରୁଦ୍ର ଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ମନେ କରେନି ।
ସୁରାସୁରସ୍ଯ ଜଗତୋ ଗତିସ୍ତ୍ଵମସି ଶୂଲଧୃକ୍ । ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଶୂଳଧାରୀ, ଆପଣ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ । ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ, ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜନ୍ମିଛି ।
ତ୍ଵାମେଵ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଶଂତି ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଦେଵୈରପି ନ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ କୁତୋ ମଯା
ଭଗବନ୍, ଯୁଗର ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି । ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ବୁଝିପାରିବି ?
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵେଶ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ସୁରାଃ ଶକ୍ରାଦଯୋଽନଘ । ସର୍ଵସ୍ତ୍ଵମସି ଲୋକାନାଂ କର୍ତା କାରଯିତାନ୍ଵହମ୍
ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବତା, ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ ଅଟୁଟ ଭାବେ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମୋଦଂତୀହାକୁତୋଭଯାଃ । ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମହାଦେଵଂ ସ ଋଷିଃ ପ୍ରଣତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ଭୟ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି । ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ମୁନି ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ତପୋ ମେ ନ କ୍ଷରେତ ଵୈ । ତତୋ ଦେଵଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋର ତପସ୍ୟା କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ । ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତପସ୍ତେ ଵର୍ଦ୍ଧତାଂ ଵିପ୍ର ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସହସ୍ରଧା । ଆଶ୍ରମେ ଚେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାମୁନେ
ମୋର ଦୟାରେ ତୁମର ତପସ୍ୟା ହଜାର ଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ହେଉ । ମହାମୁନି, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମେ ସହିତ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବି ।
ସପ୍ତସାରସ୍ଵତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଅର୍ଚଯିଷ୍ଯଂତି ଯେ ତୁ ମାମ୍ । ନ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଂଚିଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଵା
ଯେମାନେ ସପ୍ତ ସାରସ୍ୱତୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ ।
ଗଚ୍ଛେତ୍ସାରସ୍ଵତଂ ଚାପି ଲୋକଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦେଵସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ
ସେମାନେ ସାରସ୍ୱତୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏଭଳି କହି ମହାଦେବ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।
ତତସ୍ତ୍ଵୌଶନସଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଔଶନସ ଯାଇବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି ।
କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯାଂ କିଲ ଭାରତ । ସାନ୍ନିଧ୍ଯମକରୋତ୍ତତ୍ର ଭାର୍ଗଵପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଭାରତ, କାର୍ତିକେୟ ତିନି ସଂଧିରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
କପାଲମୋଚନଂ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
କପାଳମୋଚନ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଗ୍ନିଲୋକମଵାପ୍ନୋତି କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥଂ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମଭିଜାଯତେ
ଏଠାରେ ଭିଷ୍ମମିତ୍ରଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମହାରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ଅଧିକାର ମିଳେ ।
ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଯୋନିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁଚି ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ରଖି, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟସିଂହ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ ।
ପୁନାତ୍ଯା ସପ୍ତମଂ ଚୈଵ କୁଲଂ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ପୃଥୂଦକମିତି ଖ୍ଯାତଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଵ୍ନୃପ । ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ପୃଥୁଦକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାର୍ତିକେୟଙ୍କର, ରାଜା । ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗି ରହି ।
ଅଜ୍ଞାନାଜ୍ଜ୍ଞାନତୋ ଵାପି ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷେଣ ଵା । ଯତ୍କିଂଚିଦଶୁଭଂ କର୍ମ କୃତଂ ମାନୁଷବୁଦ୍ଧିନା
ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ, ଜଣେ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ମାନବ ମନରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁସବୁ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଚାପି ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗମେଵ ଚ
ଭାରତ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସହିତ ସେସବୁ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପୁଣ୍ଯମାହୁଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାତ୍ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥାନି ତୀର୍ଥେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୃଥୂଦକମ୍
ଲୋକେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର କହନ୍ତି, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ତାଙ୍କର ତୀର୍ଥ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପୃଥୂଦକ।
ଉତ୍ତମେ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଯସ୍ତ୍ଯଜେଦାତ୍ମନସ୍ତନୁମ୍ । ପୃଥୂଦକେ ଜପ୍ଯପରୋ ନୈଵ ସଂସରଣଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୃଥୂଦକରେ ଯିଏ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ଜପରେ ଲିନ ରହେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଏ ନାହିଁ।