ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନେନ ବାଲାନାଂ ନିସ୍ତାରୋ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ତମସ୍ତୋମଃ କିଂ ନୁ ଲୀଯେତ ପୁଷ୍କରେ
ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ହେବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ପଦ୍ମସର ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେପରି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଲ୍ଲୋମଶୋ ଵାକ୍ଯଂ କୃପାର୍ଦ୍ରୀକୃତମାନସଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜା ଦୁଃଖିତଂ ତଂ ମୁନେଃ ସୁତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲୋମଶ ଦୟାରେ ମନ ଗଳିଗଲା, ମହାତେଜସ୍ବୀ ସେ, ଦୁଃଖିତ ମୁନିପୁତ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ମୃତିଃ ସପଦି ଜାଯତାମ୍ । ଧର୍ମେ ଚ ଵର୍ତତାଂ ଯେନ ମିଥଃ ଶାପୋ ଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ମୋର କୃପାରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ମୃତି ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆସୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର କରୁନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିପରସ୍ପର ଶାପ ଅପସାରିତ ହେଉ।
ପିଶାଚ ଉଵାଚ- ମହର୍ଷେ କଥ୍ଯତାଂ ଧର୍ମୋ ମୁଚ୍ଯେମ ଯେନ କିଲ୍ବିଷାତ୍ । ନାଯଂ କାଲୋ ଵିଲଂବସ୍ଯ ଶାପାଗ୍ନିର୍ଦାରୁଣୋ ଯତଃ
ପିଶାଚ କହିଲେ— ମହାର୍ଷି, ଆମେ କେମିତି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବୁ, ସେଇ ଧର୍ମ କହନ୍ତୁ। ଏହି ଶମୟ ବିଳମ୍ବ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶାପର ଅଗ୍ନି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ଲୋମଶ ଉଵାଚ- ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତୁ ରେଵାସ୍ନାନଂ ଵିଧାନତଃ । ଶାପାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ଯତି ଵୋ ରେଵା ନାନ୍ଯଥା ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଲୋମଶ କହିଲେ— ଆମ ସହିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରେବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କର, ରେବା ତୁମକୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିହାର ନାହିଁ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଵିପ୍ର ପାପନାଶୋ ଧ୍ରୁଵଂ ନୃଣାମ୍ । ରେଵାସ୍ନାନେନ ଜାଯେତ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ— ମାନବମାନଙ୍କର ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ପବିତ୍ରତା ରେବାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହୁଏ— ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।
ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ପାତକମ୍ । ରେଵାସ୍ନାନଂ ଦହେତ୍ସର୍ଵଂ ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଅପରାଧ, ରେବାରେ ସ୍ନାନ ସେସବୁକୁ ଅଗ୍ନି ତୁଳା ଝାଡ଼ିକୁ ଯେମିତି ଜଳାଏ, ସେଭଳି ପୁରାଇ ଦେଉଛି।
ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଯସ୍ମିନ୍ପାପେ ପିଶାଚକ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନର୍ମଦାତୋଯେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ପାପ ପାଇଁ କୌଣସି ପରିହାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ପିଶାଚ, ସେସବୁ ମାତ୍ର ନର୍ମଦା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଜ୍ଞାନକୃନ୍ନର୍ମ୍ମଦାସ୍ନାନମତୋ ମୋକ୍ଷଫଲା ହି ସା । ହିମଵତ୍ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵପାପହରାଣି ଵୈ
ଜ୍ଞାନ ସହିତ ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ମିଳେ; ହିମବତର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଇଂଦ୍ରଲୋକପ୍ରଦଂ ହୀଦଂ ନିର୍ମିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ । ସର୍ଵକାମଫଲା ରେଵା ମୋକ୍ଷଦା ପରିକୀର୍ତିତା
ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନା କରିଛନ୍ତି; ରେବା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବୋଲି କହାଯାଏ।
ପାପଘ୍ନୀ ପାପହାରିଣୀ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦା । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଦଆପ୍ଲାଵୋ ନାର୍ମଦଃ ପାପନାଶନଃ
ପାପ ନାଶ କରେ, ଅପରାଧ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ; ନର୍ମଦାରେ ଡୁବିଲେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ମିଳେ ଓ ପାପ ନଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଯାମୁନଃ ସୂର୍ଯଲୋକାଯ ଭଵେଦାପ୍ଲାଵ ଉତ୍ତମଃ । ସାରସ୍ଵତୋଘଵିଧ୍ଵଂସୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଫଲପ୍ରଦଃ
ୟମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ମିଳେ; ସାରସ୍ବତୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ଧାରା ବାଧା ଦୂର କରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଫଳ ଦେଉଛି।
ଵିଶାଲଫଲଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଶାଲା ହି ପିଶାଚକ । ପାପେଂଧନଦଵାଗ୍ନିସ୍ତୁ ଗର୍ଭହେତୁକ୍ରିଯାପହଃ
ବିଶାଳା ଅପାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ପିଶାଚ; ଏହା ପାପର ଇଂଧନକୁ ଦାହ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣ ଦୂର କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାଯ ମୋକ୍ଷାଯ ନାର୍ମଦଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ସରଯୂଗଂଡକୀସିଂଧୁଶ୍ଚଂଦ୍ରଭାଗା ଚ କୌଶିକୀ
ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନର୍ମଦା ପ୍ରଶଂସିତ; ସରୟୂ, ଗଣ୍ଡକୀ, ସିନ୍ଧୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ କୌଶିକୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତାପୀ ଗୋଦାଵରୀ ଭୀମା ପଯୋଷ୍ଣୀ କୃଷ୍ଣଵେଣିକା । କାଵେରୀ ତୁଂଗଭଦ୍ରା ଚ ଅନ୍ଯାଶ୍ଚାପି ସମୁଦ୍ରଗାଃ
ତାପୀ, ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ପୟୋଷ୍ଣୀ, କୃଷ୍ଣଭେଣୀକା, କାବେରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ।
ତାସୁ ରେଵା ପରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକପ୍ରଦାଯିନୀ । ରେଵା ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତୈର୍ଦ୍ଵିଜ । ଅପୁନର୍ଭଵଦଂ ତତ୍ର ମଜ୍ଜନଂ ମୁନିପୁତ୍ରକ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରେବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରେବା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ମୁନିପୁତ୍ର।
ଗାଯଂତି ଦେଵାଃ ସତତଂ ଦିଵିଷ୍ଠା ରେଵା କଦା ଦୃଷ୍ଟିଗତା ହି ନୋ ଭଵେତ୍ । ସ୍ନାତା ନରା ଯତ୍ର ନ ଗର୍ଭଵେଦନାଂ ପଶ୍ଯଂତି ତିଷ୍ଠଂତି ଚ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ
ଦେବତାମାନେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗାଉଛନ୍ତି— 'କେବେ ରେବା ଆମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବ?' ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ବେଦନା ଦେଖିନାହାନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି।
ମଜ୍ଜଂତି ଯେ ପ୍ରତ୍ଯହମତ୍ର ମାନଵା ରେଵାସୁତୋ ଯେ ବହୁପାପକଂଚୁକାଃ । ମଜ୍ଜଂତି ତେ ନୋ ନିରଯେଷୁ ଧର୍ମ୍ମତଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ତୁ ତେ ଚାରୁଚରଂତି ଦେଵଵତ୍
ଯେଉଁ ମାନବ ରେବାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଅନେକ ପାପରେ ଢାକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେବେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତିନାହିଁ, ବରଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଚାଲିବାକୁ ପାଆନ୍ତି।
ତୀଵ୍ରୈର୍ଵ୍ରତୈର୍ଦାନତପୋଭିରଧ୍ଵରୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଧାତ୍ରା ତୁଲଯା ଧୃତା ପୁରା । ରେଵାପିଶାଚାଶୁ ତଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋରଭୂଦ୍ରେଵା ଵରା ତତ୍ର ଚ ମୋକ୍ଷସାଧିକା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ବିଧାତା ତୀବ୍ର ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ରେବାକୁ ତୁଳାରେ ରଖିଥିଲେ; ରେବା ଦୁଇଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲା ଓ ସେଠାରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଲୋମଶସ୍ଯ ପିଶାଚକାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରେଵାମଜ୍ଜନହେତଵେ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏହି ଲୋମଶଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ରେବାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦୈଵାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ରେଵାରୋଧସି ମାରୁତଃ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵାହସ୍ପୃଷ୍ଟାନାଂ ଗାତ୍ରେ ଜଲକଣପ୍ରଦଃ
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ହଳକା ପବନ ବହିଲା, ଯାହାର ସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଜଳର ଛିଟିକି ବିନ୍ଦୁ ଛୁଇଁଗଲା।
ରେଵାଜଲକଣସ୍ପର୍ଶାତ୍ପୈଶାଚ୍ଯାତ୍ତେ ଵିମୋଚିତାଃ । ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଦିଵ୍ଯଵପୁଷଃ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ନର୍ମଦାମ୍
ରେବା ନଦୀର ଜଳବିନ୍ଦୁ ଛୁଇଁବା ସହିତ, ପୈଶାଚିକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଗିଲେ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତତୋ ଲୋମଶଵାକ୍ଯେନ ତାଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯକାଃ । ପରିଣୀତାଃ ସୁଖଂ ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ନର୍ମଦାତଟେ
ତାପରେ ଲୋମଶଙ୍କର କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ନର୍ମଦା କୂଳରେ ସୁଖରେ ବିବାହିତ ହେଲେ।
ଉଵାସ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ସ୍ନାନପାନାଵଗାହନୈଃ । ଅର୍ଚିତ୍ଵା ନର୍ମଦାମତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଗତାଶ୍ଚ ତେ
ସେଠାରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ, ସ୍ନାନ, ପାନ ଓ ନଦୀରେ ଡୁବିବା କାମ କଲେ; ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତୋ ରାଜନ୍ନର୍ମଦାଗୁଣସଂଶ୍ରଯଃ । ଇତିହାସୋ ମହାପୁଣ୍ଯଃ ଶ୍ରଵଣାତ୍ପାପନାଶନଃ
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି ତୁମକୁ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ଓ ଗୁଣର କଥା କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ଏକ ପୁଣ୍ୟମୟ ଇତିହାସ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ-। ଅଥାନ୍ଯାନି ତୁ ତୀର୍ଥାନି ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତାନି ମେ ଵଦ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାନି ଚ ପାପାନି ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ନାରଦ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଏବେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ବିଷୟରେ କୁହ, ଯାହା ବସିଷ୍ଠ କହିଥିଲେ ଓ ଯାଁଠାରେ ଯିବାରେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ସହିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁଷ୍ଵାତ୍ର ହି ତୀର୍ଥାନି ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତାନି ପାର୍ଥିଵ । ଦକ୍ଷିଣଂ ସିଂଧୁମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ବସିଷ୍ଠ କହିଥିବା ତୀର୍ଥମାନେ ବିଷୟରେ ଏଠି ଶୁଣ; ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚେ—
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମମଵାପ୍ନୋତି ଵିମାନଂ ଚାଧିରୋହତି । ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
—ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରେ; ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିୟମ ଓ ସଂଯମରେ ଥିଲେ—
ରଂତିଦେଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହିମଵତ୍ସୁତମର୍ବୁଦମ୍
—ରନ୍ତିଦେବଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମର ଫଳ ପାଏ; ତାପରେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ସେ ହିମାଳୟର କନ୍ୟା ଅର୍ବୁଦାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ପୃଥିଵ୍ଯା ଯତ୍ର ଵୈ ଛିଦ୍ରଂ ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ତତ୍ରାଶ୍ରମୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଂ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠି ପୃଥିବୀରେ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଫାଟ ଥିଲା; ସେଠି ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।