ଗତୋଽସି ପ୍ରିଯ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁର୍ଗଂତୁମଦ୍ଯ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଵୃତସ୍ତ୍ଵଂ ନୂନମସ୍ମାଭିର୍ନାତ୍ର ତେଽସ୍ତି ଵିଚାରଣା
'ତୁମେ ଗତକାଲି ଚାଲିଯାଇଥିଲ, ଆଜି ତୁମେ ଯିବାକୁ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଆମେ ତୁମକୁ ଆପଣା କରିଛୁ, ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରହସନ୍ବାହୁପାଶଗଃ । ଯୁଷ୍ମାଭିରୁଚ୍ଯତେ ଭଦ୍ରମନୁକୂଲଂ ପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ
ଏପରି କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହସି ହସି, ସେମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ରହି, କହିଲେ: 'ତୁମେ ଭଲ ଓ ମିଳୁଥିବା କଥା କହିଛ।'
ପ୍ରଥମାଶ୍ରମନିଷ୍ଠସ୍ଯ କିଂତୁ ନଶ୍ଯେତ ମେ ଵ୍ରତମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଭ୍ଯସନଶୀଲସ୍ଯ ନାଭୂତ୍ପାରଂ ଗୁରୋଃ କୁଲେ
'କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ପାଇଁ, ମୋର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେବ; ଶିକ୍ଷାରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଏହି ମାମଲାର ସମାଧାନ ନାହିଁ।'
ଆଶ୍ରମେ ଯତ୍ର ଯୋ ଧର୍ମୋ ରକ୍ଷଣୀଯଃ ସୁପଂଡିତୈଃ । ଵିଵାହୋଽଯମତୋ ମନ୍ଯେ ନ ଧର୍ମ ଇତି କନ୍ଯକାଃ
'ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷିତମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ ବିବାହ ଧର୍ମ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି,' କନ୍ୟାମାନେ କହିଲେ।
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵିପ୍ରଵାକ୍ଯାନି ଵିପ୍ରମୂଚୁର୍ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସକଲଧ୍ଵନିସୋତ୍କଂଠ୍ଯୋ କୋକିଲାଇଵ ମାଧଵେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମହିଳାମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ କୋଇଲି ପରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଧର୍ମାଦର୍ଥୋଽର୍ଥତଃ କାମଃ କାମାତ୍ସୁଖଫଲୋଦଯଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଶ୍ଚଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ଵର୍ଣଯଂତି ଵିପଶ୍ଚିତଃ
'ଧର୍ମରୁ ଧନ ମିଳେ, ଧନରୁ କାମ, କାମରୁ ସୁଖର ଫଳ ଉଦୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଅନୁକ୍ରମକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।'
ସକାମୋ ଧର୍ମବାହୁଲ୍ଯାତ୍ପୁରତସ୍ତେ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ସେଵ୍ଯତାଂ ଵିଵିଧୈର୍ଭୋଗୈଃ ସ୍ଵଚ୍ଛାଭୂମିରିଯଂ ଯତଃ
ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲ, ଧର୍ମର ଅଧିକତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲ; ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମି ତୁମର, ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ସୁଖ-ଭୋଗରେ ଉପଭୋଗ କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ତାସାଂ ପ୍ରାହ ଗଂଭୀରଯା ଗିରା । ତଥ୍ଯଂ ଵୋ ଵଚନଂ କିଂତୁ ମମାପ୍ଯାଵଶ୍ଯକଂ ଵ୍ରତମ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଠିକ୍ କହିଛ; କିନ୍ତୁ ମୋର ମଧ୍ୟ ଏକ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ରତ ଅଛି।'
ପ୍ରାପ୍ଯାନୁଜ୍ଞାଂ ଗୁରୋଃ କୁର୍ଵେ ଵିଵାହକର୍ମ ନାନ୍ଯଥା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପୁନରୂଚୁସ୍ତାଃ ସ୍ଫୁଟଂ ମୂଢୋଽସି ସୁଂଦର
'ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ମୁଁ ବିବାହ କରିବି, ତାହା ଛାଡ଼ି ନୁହେଁ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ସୁନ୍ଦର, ତୁମେ ମୂର୍ଖ ଅଟୁ।'
ସିଦ୍ଧୌଷଧଂ ବ୍ରହ୍ମଧିଯା ରସାଯନଂ ସିଦ୍ଧିର୍ନିଧିଃ ସାଧୁକୁଲା ଵରାଂଗନାଃ । ମଂତ୍ରସ୍ତଥା ସିଦ୍ଧରସଶ୍ଚ ଧର୍ମତୋ ମୁନେ ନିଷେଵ୍ଯାଃ ସୁଧିଯା ସମାଗତାଃ
ସଫଳ ଔଷଧ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ରସ, ଅର୍ଜିତ ଧନ, ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ସିଦ୍ଧ ରସ—ଏହା ସବୁ, ମୁନି, ଯେତେବେଳେ ଏକଠି ହୁଏ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ଯଂ ନୁ ଦୈଵାଦ୍ଯଦି ସିଦ୍ଧିମାଗତଂ ତସ୍ମିନ୍ନୁପେକ୍ଷାଂ ନ ଚ ଯାଂତି ନୀତିଗାଃ । ଯସ୍ମାଦୁପେକ୍ଷା ନ ପୁନଃ ଫଲପ୍ରଦା ତସ୍ମାନ୍ନ ଦୀର୍ଘୀକରଣଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ସଫଳତା ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ଅବହେଳା କେବେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ।
ଵିଷାଦପ୍ଯମୃତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମମେଧ୍ଯାଦପି କାଂଚନମ୍ । ନୀଚାଦପ୍ଯୁତ୍ତମାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି
ବିଷରୁ ମଧୁ ନିଆଯାଇପାରେ, ଅପବିତ୍ର ଜାଗାରୁ ସୁନା ନିଆଯାଇପାରେ, ନିମ୍ନ ଲୋକରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ନିଆଯାଇପାରେ, ଦୁର୍ବଳ କୁଳରୁ ମହାନ୍ ନାରୀ ମିଳିପାରେ।
ସାଂଦ୍ରାନୁରାଗାଃ କୁଲଜନ୍ମନିର୍ମଲାଃ ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରଚିତ୍ତା ସୁଗିରଃ ସ୍ଵଯଂଵରାଃ । କନ୍ଯା ସୁରୂପାଃ ଖଲୁ ଚାରୁଯୌଵନା ଧନ୍ଯା ଲଭଂତେଽତ୍ର ନରାସ୍ତୁ ନେତରେ
ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଗଭୀର ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ନେହଶୀଳ ହୃଦୟ, ମଧୁର କଣ୍ଠ, ନିଜେ ବର ବାଛିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୌବନରେ ଥିବା କନ୍ୟାମାନେ—ଏମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେ ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ନୁହେଁ।
କ୍ଵ ଵଯଂ ସୁରସୁଂଦର୍ଯ୍ଯଃ କ୍ଵ ଭଵାଂସ୍ତାପସୋ ବଟୁଃ । ଦୁର୍ଘଟସ୍ଯ ଵିଧାନେନ ମନ୍ଯେ ଧାତୈଵ ପଂଡିତଃ
ଆମେ ଦେବସୁନ୍ଦରୀମାନେ କେଉଁଠି, ତୁମେ ଏହି ତାପସ ବାଟୁ କେଉଁଠି? ଏମିତି ଅସମ୍ଭବ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର।
ତସ୍ମାଦସ୍ମାନିଦାନୀଂ ତୁ ସ୍ଵୀକୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ମଂଗଲଂ ଭଵାନ୍ । ଗାଂଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଅନ୍ଯଥା ନୋପଜୀଵନମ୍
ତେଣୁ, ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ଶୁଭ ମାନି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କର; ନାହିଁଲେ ଜୀବନ ଚାଲିବ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ପ୍ରାହ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଧର୍ମଵିତ୍ତମଃ । ଭୋ ମୃଗାକ୍ଷ୍ଯଃ କଥଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଧନୈର୍ନରୈଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ହେ ମୃଗନୟନୀମାନେ, ଧର୍ମ ଓ ଧନ ଥିବା ଲୋକେ କିପରି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ?'
ଧର୍ମଶ୍ଚାର୍ଥଶ୍ଚକାମଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚୈତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଯଥୋକ୍ତଂ ଫଲଦଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଵିପରୀତଂ ତୁ ନିଷ୍ଫଲମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରିଟିକୁ ଯଥାଉଚିତ ଭାବେ କରିଲେ ଫଳ ମିଳେ; ତାହାର ବିପରୀତ କିଛି କଲେ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ନାକାଲେଽହଂ ଵ୍ରତୀ କୁର୍ଯାମତୋ ଦାରପରିଗ୍ରହମ୍ । ନ କ୍ରିଯା ଫଲମାପ୍ନୋତି କ୍ରିଯାକାଲଂ ନ ଵେତ୍ତି ଯଃ
ମୁଁ ବ୍ରତ ରହିବାବେଳେ ଅସମୟରେ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।
ଯତୋ ଧର୍ମଵିଚାରେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରସକ୍ତଂ ମମ ମାନସମ୍ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଣୁତ ହେ କନ୍ଯା ନ ସମୀହେ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍
ମୋର ମନ ଏହି ଧର୍ମ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛି; ତେଣୁ, ହେ କନ୍ୟାମାନେ, ଶୁଣ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବର ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଶଯଂ ତସ୍ଯ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ପରସ୍ପରମ୍ । କରାତ୍କରଂ ଵିମୁଚ୍ଯାଥ ଜଗ୍ରାହାଂଘ୍ରିଂ ପ୍ରମୋହିନୀ
ଏପରି ତାଙ୍କର ମନସ୍କାମନା ବୁଝି, ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ମୋହିନୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ଭୁଜୌ ଜଗୃହତୁସ୍ତସ୍ଯ ସୁଶୀଲା ସୁସ୍ଵରା ତଥା । ଆଲିଲିଂଗ ସୁତାରା ଚ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚୁଂବତି ଚଂଦ୍ରିକା
ସୁଶୀଳ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱର ଥିବା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଧରିଲେ; ସୁତାରା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ତଥାପି ନିର୍ଵିକାରୋଽସୌ ପ୍ରଲଯାନଲସନ୍ନିଭଃ । ଶଶାପ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତାଃ କ୍ରୋଧେନାତ୍ଯଂତମୂର୍ଛିତଃ
ତଥାପି ସେ ଅଚଳ ରହିଲେ, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ।
ପିଶାଚ୍ଯ ଇଵ ମାଂ ଲଗ୍ନା ତତ୍ପିଶାଚ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯଥ । ଏଵଂ ତେନାଶୁ ଶପ୍ତାସ୍ତାସ୍ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତୁମେ ମୋତେ ପିଶାଚୀମାନେ ପରି ଚିପି ରହିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ପିଶାଚୀ ହେବ। ଏଭଳି ସେ ତୁରନ୍ତ ଶାପ ଦେଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କିମେତଚ୍ଚେଷ୍ଟିତଂ ପାପଂ ହ୍ଯନାଗସି ଵିଚେଷ୍ଟଯା । ପ୍ରିଯଂକୃତୋଽପ୍ରିଯଂକୃତ୍ଵା ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମକୃତାଂତକମ୍
ଏହି କଣ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ କରିଲ? ଯିଏ ପ୍ରିୟ କରିଥିଲ, ତାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ କରି, ଧର୍ମକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା ହେଉ।
ଅନୁରକ୍ତେଷୁ ଭକ୍ତେଷୁ ମିତ୍ରେଷୁ ଦ୍ରୋହକାରିଣଃ । ପୁଂସୋ ଲୋକୋଭଯୋଃ ସୌଖ୍ଯଂ ନାଶମେତୀତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନେହ, ଭକ୍ତି ଓ ମିତ୍ରତାରେ ଅନୁରକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଃସ୍ଥିତି କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଜନ୍ମରେ ଓ ପରଲୋକରେ ତାଙ୍କର ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ନଃ ଶାପାତ୍ପିଶାଚୋ ଭଵ ସତ୍ଵରମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାପି ଚ ତା ବାଲା ନିଃଶ୍ଵସଂତ୍ଯଃ କ୍ରୁଧାକୁଲାଃ
ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଶାପରେ ତୁରନ୍ତ ପିଶାଚ ହେବା, ଏଭଳି କହି ସେଠି ଛୁଆମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ତଦେଵାନ୍ଯୋନ୍ଯସଂରଂଭାତ୍ତସ୍ମିନ୍ସରସି ପାର୍ଥିଵ । ତାଃ କନ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ସର୍ଵେ ପୈଶାଚ୍ଯମାଗତାଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ଝିଅମାନେ ଓ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେଇ ଝିଲିକା ଜଳରେ, ପରସ୍ପରର ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ପିଶାଚ ହେଇଗଲେ।
ସ ପିଶାଚଃ ପିଶାଚ୍ଯସ୍ତାଃ କ୍ରଂଦମାନାଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ । କ୍ଷପଯଂତି ଵିପାକାଂସ୍ତାନ୍ପୂର୍ଵୋପାତ୍ତସ୍ଯ କର୍ମ୍ମଣଃ
ସେ ପିଶାଚ ଓ ସେମାନେ ପିଶାଚୀମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ସ୍ଵକାଲେ ପ୍ରଭଵତ୍ଯେଵ ପୂର୍ଵୋପାତ୍ତଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛାଯାମିଵ ଦୁର୍ଵାରଂ ଦେଵାନାମପି ପାର୍ଥିଵ
ଯେପରି ନିଜ ଛାୟାକୁ କେହି ରୋକିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
କ୍ରଂଦଂତି ପିତରସ୍ତାସାଂ ମାତରସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ । ଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ବାଲାନାଂ ଦୈଵଂ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍
ସେ ଝିଅମାନଙ୍କର ବାପା, ମାଆ ଓ ଭାଇମାନେ ଏଠା ଓ ସେଠା କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି; କାରଣ ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଟାଳିପାରେନାହିଁ।