କନ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ଇଂଦ୍ରଜାଲଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଵେତ୍ତି ମାଯାଂ ଜାନାତି ଵା ପୁନଃ । ଦୃଷ୍ଟୋଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟରୂପୋଭୂଦିତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
କନ୍ୟାମାନେ କହିଲେ: 'ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାୟା ଓ ଯାଦୁ ଜାଣିଛି; ଆମେ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା'—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଲେ।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ ହୃଦଯଂ ତାସାଂ ତଦୈଵ ଵିରହାଗ୍ନିନା । ଜ୍ଵଲଦ୍ଦାଵାନଲେନେଵ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସର୍ଵକାନନମ୍
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଲେ ଭଲେ ବିରହର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଏକ ହରିତ ଜଙ୍ଗଲ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦାବାନଳରେ ପୁରା ଦହିଯାଏ।
ତ୍ଯଜେଂଦ୍ରଜାଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କାଂତ ଦର୍ଶଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ନ ହି ତେ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଗ୍ଗ୍ରାସେ ମକ୍ଷିକୋପମମ୍
ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ତୁମର ମାୟା ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଦିଅ; ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ମକୁଡି ପରି ହେଉଥିବା ତୁମର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ହା କଷ୍ଟଂ ଦର୍ଶିତଃ କସ୍ମାଦ୍ଧାତ୍ରା ତ୍ଵଂ ଘଟିତଃ କୁତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ମହାନୁସଂତାପହେତୁର୍ନଃ ସ୍ଵଂ ଵିନିର୍ମିତଃ
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! କାହିଁକି ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖାଯିଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲା? ଏବେ ବୁଝିପାରୁଛି, ତୁମେ ଆମ ଭୟଙ୍କର ବେଦନାର କାରଣ ହେବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଦଯଂ ଚେତଃ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାସୁ ନୋ ମତିଃ । କଚ୍ଚିତ୍କ୍ରୂରୋଽସି ହେ କାଂତ କଚ୍ଚିନ୍ମୁଷ୍ଣାସି ନୋ ମନଃ
ତୁମର ହୃଦୟ କି ନିର୍ଦୟ? ଆମ ପାଇଁ କି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ? ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କି ଏତେ କ୍ରୁର? ତୁମେ କି ଆମର ମନ ଚୋରିନେଲା?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋସ୍ମା ସୁ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାନ୍ପରୀକ୍ଷସେ । କଚ୍ଚିନ୍ନିର୍ମମତା ଶୀଲଃ କଚ୍ଚିନ୍ମାଯାଵିଶାରଦଃ
ତୁମେ ଆମ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଆସିନାହେ କି? ତୁମେ ଆମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ କି? ତୁମର ଚରିତ୍ର କି ନିର୍ମମ? ତୁମେ କି ଚତୁର ଭାବେ ମାୟାରେ ପାରଂଗତ?
କଚ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଚ ଵେତ୍ସି ଵିଜ୍ଞାନଲାଘଵମ୍ । କଚ୍ଚିନ୍ନିଷ୍କ୍ରମଣୋପାଯଂ ନ ଜାନାସି କୁତଃ ପୁନଃ
ତୁମେ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉପାୟ ଜାଣୁଛ କି? ଜ୍ଞାନର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ବୁଝିପାରିବାରେ ଦକ୍ଷ କି? ତୁମେ ବାହାରିବା ପଥ ଜାଣିନାହେ କି? ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?
କଚ୍ଚିଦ୍ଵିନାପରାଧଂ ତୁ କିମସ୍ମାସୁ ପ୍ରକୁପ୍ଯସେ । କଚ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖଂ ନ ଜାନାସି ପରେଷାଂ ଵିପ୍ରଲଂଭନମ୍
କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ଆମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅ କି? ଅନ୍ୟମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଠକି ଯିବାର ଦୁଃଖ ତୁମେ ଜାଣିନାହେ କି?
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଵିନା ନଷ୍ଟା ହୃଦଯେଶ୍ଵର ସାଂପ୍ରତମ୍ । ନ ଜୀଵାମୋଽଥ ଜୀଵାମଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଶଯା
ହୃଦୟର ନାଥ, ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଇନାହେଲେ ଆମେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଛୁ; ଆମେ ବଞ୍ଚୁନାହିଁ, ତଥାପି ତୁମେ ପୁନି ଦର୍ଶନ ଦେବେ ବୋଲି ଆଶାରେ ଆମେ ବଞ୍ଚୁଛୁ.
ଵଯଂ ଚ ନୀଯତାଂ ତତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ର ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନହରୋ ଧାତା ଵ୍ଯଧାନ୍ମୋଦାଂକୁରଚ୍ଛିଦାମ୍
ଆମେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଁକୁ ନେଇଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଯାଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆମର ଆନନ୍ଦର ଅଙ୍କୁରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି।
ସର୍ଵଥା ଦର୍ଶନଂ ଦେହି କାରୁଣ୍ଯଂ ଭଜ ସର୍ଵଥା । ପର୍ଯ୍ଯଂତଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି କସ୍ଯ ଚିତ୍ସୁଜନା ଜନାଃ
ଦୟାକରି ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଅ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ କରୁଣା ଦେଖାନ୍ତୁ। ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାର ପ୍ରତୀକ୍ଷାର ଶେଷ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଲପ୍ଯତାଃ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ବହୁକ୍ଷଣମ୍ । ପିତୁର୍ଭଯାଦ୍ଗୃହଂ ଗଂତୁଂ ଶୀଘ୍ରମାରେଭିରେ ତତଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରି, ଗୋଟେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି, ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତ୍ପ୍ରେମନିଗଡୈର୍ବଦ୍ଧା ଭୃଶଂ ଵିରହଵିକ୍ଲଵାଃ । କଥଂଚିଦ୍ଧୈର୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ତାଃ ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ଗୃହମାଗତାଃ
ପ୍ରେମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧା ଓ ବିରହରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, କିପରି ନାହିଁ ନିଜେ ନିଜେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ପତିତାଃ ସର୍ଵା ମାତୄଣାଂ ତୁ ସମୀପତଃ । କିମେତନ୍ମାତୃଭିଃ ପୃଷ୍ଟାଃ କୁତଃ କାଲାତ୍ଯଯୋଽଭଵତ୍
ସେମାନେ ଆସି ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାଆମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ? ଏତେ ବେଳେ କାହିଁକି ଆସିଲୁ?'
କ୍ରୀଡଂତ୍ଯଃ କିନ୍ନରୀଭିସ୍ତୁ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତକଂ ଯଦା । ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତେନ ନ ଜ୍ଞାତୋ ଦିଵସୋଽଚ୍ଛୋଦସରୋଵରେ
ଆମେ କିନ୍ନରୀମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲୁ, ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ଏତେ ଲଗି ହୋଇଗଲୁ ଯେ, ଅଚ୍ଛୋଦ ସରୋବର ପାଖରେ ଦିନ କେମିତି କଟିଗଲା ଧ୍ୟାନ ହେଲା ନାହିଁ।
ପଥି ଶ୍ରାଂତା ଵଯଂ ମାତଃ ସଂତାପସ୍ତେନ ନସ୍ତନୌ । ମୋହେନ ମହତା ଵକ୍ତୁଂ ନ କେନାପ୍ଯୁତ୍ସହାମହେ
ମାଆ, ଆମେ ରାସ୍ତାରେ ଥକିଯାଇଛୁ। ସେଠାରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହାରେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ। ବଡ଼ ଅବାକ୍ ହୋଇଯିବାରୁ କେହି କିଛି କହିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲୁଠିତାସ୍ତତ୍ର ମଣିଭୂମୌ କୁମାରିକାଃ । ଆକାରଂ ଗୋପଯଂତ୍ଯସ୍ତା ମୁଗ୍ଧା ଜଲ୍ପଂତି ମାତୃଭିଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ କନ୍ୟାମାନେ ମଣିର ଭୂମିରେ ଲୁହିଯାଇଲେ। ନିଜ ମନର ଭାବ ଲୁଚାଇ, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ମାଆମାନେ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାଚିନ୍ନର୍ତଯତି କ୍ରୀଡାମଯୂରଂ ନ ମୁଦା ତଦା । ନ ପାଠଯତି ତଂ କୀରଂ ପଂଜରେଽନ୍ଯା କୁତୂହଲାତ୍
ଏବେ କେହି ଖେଳନା ମୟୂରକୁ ଆନନ୍ଦରେ ନଚାଉନାହାନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟେ କେହି ଉତ୍ସାହରେ ପଞ୍ଜରା ଭିତର ଥିବା ଶୁଆକୁ କଥା କହିବାକୁ ବି ଶିଖାଉନାହାନ୍ତି।
ଲାଲଯେନ୍ନକୁଲଂ ନାନ୍ଯା ନୋଲ୍ଲାପଯତି ସାରିକାମ୍ । ଅପରାତୀଵ ସଂମୁଗ୍ଧା ନୈଵ ଖେଲତି ସାରସୈଃ
ସେ ଏବେ ନକୁଳକୁ ଆଉ ମମତାରେ ମାନେଇ ନାହାନ୍ତି, ମୟୂରୀ ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ଆଉ ମନାଇ ନାହାନ୍ତି; କିଛି ଅପରାଧରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ପରି, ସେ କ୍ରାନ୍ତି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ।
ଭେଜିରେ ନ ଵିନୋଦଂ ତା ରେମିରେ ନୈଵ ମଂଦିରେ । ଊଚିରେ ବାଂଧଵୈର୍ନାଲଂ ଵୀଣାଵାଦ୍ଯଂ ନ ଚକ୍ରିରେ
ସେମାନେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମାନିଲେ ନାହିଁ, ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ ନାହିଁ; ସହେଳୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବସ୍, ଏପରି ହେଲା', ଏବଂ ବୀଣା ରେ ବାଜାଇଲେ ନାହିଁ।
କଲ୍ପଦ୍ରୁମପ୍ରସୂନଂ ଯତ୍ସର୍ଵଂ ତଚ୍ଚାନଲୋପମମ୍ । ମଂଦାରକୁସୁମାମୋଦି ନ ପପୁର୍ମଧୁରଂ ମଧୁ
ଏହି ଇଚ୍ଛାବୃକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଅଗ୍ନି ପରି ଲାଗିଲା; ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ମଧୁର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମଧୁ ଚାଖିଲେ ନାହିଁ।
ଯୋଗିନ୍ଯ ଇଵ ତାଃ କନ୍ଯା ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଲୋଚନାଃ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯଧ୍ଯାନସଂତାନାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାନସାଃ
ସେ କନ୍ୟାମାନେ ଯେମିତି ଯୋଗିନୀମାନେ, ତେଣୁ ନାକର ଟିପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ମନ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ଲଗିଥିଲା।
ଚଂଦ୍ରକାଂତମଣିଚ୍ଛନ୍ନେ ସ୍ରଵଦ୍ଵାରିଣି କଂଦରେ । କ୍ଷଣଂ ଵାତାଯନେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲଯଂତ୍ରଗୃହେକ୍ଷଣମ୍
ଚାନ୍ଦ୍ରକାଁତ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଗୁହାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ଝରୁଥିଲା, ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜନେଲା ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହି, ଜଳଯନ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ରଚଯଂତି କ୍ଷଣଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘିକାଂ ଭୋଜିନୀଦଲୈଃ । ଵୀଜ୍ଯମାନାଃ ସଖୀଭିସ୍ତାଃ ଶୀତଲୈର୍ନଲିନୀଦଲୈଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସେମାନେ ଭୋଜନ ପୋଖରୀର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସହେଳୀମାନେ ଶୀତଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଙ୍ଖା ହଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଯୁଗସମାଂ ରାତ୍ରିମନଯଂସ୍ତା ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । କଥଂଚିଦ୍ଧାରଣଂ କୃତ୍ଵା ଵିହ୍ଵଲାଃ ସଜ୍ଵରା ଇଵ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ମହିଳାମାନେ ଏହି ରାତିକୁ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଦୀର୍ଘ ମନେ କରି, କିଛିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ରାତି କାଟିଲେ।
ପ୍ରାତର୍ଵ୍ଯୋମମଣିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଜୀଵିତମ୍ । ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ମାତରଂ ସ୍ଵାଂସ୍ଵାଂ ଗୌରୀଂ ପୂଜଯିତୁଂ ଗତାଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଆକାଶରେ ଦେବମଣିକୁ ଦେଖି, ନିଜ ଜୀବନକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇ, ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ତେନ ଵିଧାନେନ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପୈସ୍ତଥା ପୁନଃ । ଵିଧାଯ ପୂଜନଂ ଦେଵ୍ଯା ଗାଯଂତ୍ଯସ୍ତତ୍ର ତାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ପ୍ରକାର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଷ୍ପ ଓ ଧୂପ ଦେଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ଗୀତ ଗାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ନାତୁଂ ସୋଽପି ସମାଗତଃ । ପିତୁରାଶ୍ରମତସ୍ତସ୍ମାଦଚ୍ଛୋଦେଽତ୍ର ସରୋଵରେ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସରୋବରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ମିତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାତ୍ର୍ଯଂତେ ପଦ୍ମିନ୍ଯ ଇଵ କନ୍ଯକାଃ । ତତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ଜାତାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍
ରାତିର ଶେଷରେ ନିଜ ସଂଗୀକୁ ଦେଖି, ସେ କନ୍ୟାମାନେ ପଦ୍ମଫୁଲ ପରି ଖିଲିଯାଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀକୁ ଦେଖି।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ତାଃ କନ୍ଯା ସମୀପଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ । ସଵ୍ଯାପସଵ୍ଯବଂଧେନ ଭୁଜପାଶଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ
ସେ କନ୍ୟାମାନେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଇପଟେ ହାତ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।