ଗାଧିସଂଭଵପରାଶରାଦଯଃ କଂଡୁଦେଵଲମୁଖାଶ୍ଚ ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେଽପି ଯୋଗି ବଲିନୋ ଵିମୋହିତାଃ ଲୀଲଯା ତଦବଲାଭିରଦ୍ଭୁତମ୍
ଗାଧିର ପୁଅ ପରାଶର, କଣ୍ଡୁ, ଦେବଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯୋଷିତାଂ ନଯନତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକୈର୍ଭ୍ରୂଲତାସୁଦୃଢଚାପନିର୍ଗତୈଃ । ଧନ୍ଵିନା ମକରକେତୁନା ହତଃ କସ୍ଯ ନୋ ପତତି ଵାମନୋ ମୃଗଃ
ମହିଳାମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିର ଶର, ଭୃକୁଟିର ମଜବୁତ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ମକରଧ୍ୱଜ ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ୱାରା କିଏ ଆଘାତ ପାଉନାହିଁ? ଏଠାରେ ଛୋଟ ହରିଣ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତାଵଦେଵ ନଯଧୀର୍ଵିରାଜତେ ତାଵଦେଵ ଜନତାଭଯଂ ଭଵେତ୍ । ତାଵଦେଵ ଧୃତଚିତ୍ତତା ଭୃଶଂ ତାଵଦେଵ ଗଣନା କୁଲସ୍ଯ ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହେ, ଲୋକଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହେ, ମନ ଦୃଢ଼ ରହେ, ଓ ପରିବାରର ମାନ ଗଣନା ହୁଏ—
ତାଵଦେଵ ତପସଃ ପ୍ରଗଲ୍ଭତା ତାଵଦେଵ ଶମସେଵନଂ ନୃଣାମ୍ । ଯାଵଦେଵ ଲଲନେକ୍ଷଣା ସ ଵୈର୍ମାଦ୍ଯତେ ଦ୍ରୁତମଦୈର୍ନ ପୂରୁଷଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ରହେ, ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିଳାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁରୁଷ ମନ ମଦମାତା ହୁଏନାହିଁ।
ମୋହଯଂତି ମଦଯଂତି ରାଗିଣଂ ଯୋଷିତଃ ସ୍ଵଲଲିତୈର୍ମନୋହରୈଃ । ମୋଦଯଂତି ମଦଯଂତି ମାମିମା ଧର୍ମରକ୍ଷଣପରଂ ହି ସ୍ଵୈର୍ଗୁଣୈଃ
ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମିକମାନେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ ଓ ମଦମାତା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏମାନେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦମାତା କରନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକୁ ନିଷ୍ଠା କରିଛି।
ମାଂସରକ୍ତମଲମୂତ୍ରନିର୍ମିତେ ଯୋଷିତାଂ ଵପୁଷି ନିର୍ଗୁଣେଽଶୁଚୌ । କାମିନସ୍ତୁ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଚାରୁତାମାଵିଶଂତି ସୁଵିମୂଢଚେତସଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ସତ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ମହିଳାଙ୍କ ଦେହରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁ ଦେହ ମାଂସ, ରକ୍ତ, ମଳ ଓ ପେଶାବରେ ତିଆରି, ଗୁଣହୀନ ଓ ଅଶୁଚି।
ଦାରୁଣା ହି ପରିକୀର୍ତିତାଂଗନା ସାଧୁଭିର୍ଵିମଲବୁଦ୍ଧିଭିର୍ବୁଧୈଃ । ଯାଵଦେଵ ନ ସମୀପଗା ଇମାସ୍ତାଵଦେଵ ହି ଗୃହଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶୁଭ୍ର ମନବଳି ଲୋକମାନେ ମହିଳାମାନେ କଠିନ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନେ ନିକଟକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବି।
ସମୀପଂ ତସ୍ଯ ଯାଵନ୍ନ ଆଗଚ୍ଛଂତି ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵୈଷ୍ଣଵେନ ପ୍ରଭାଵେଣ ତାଵଦଂତର୍ଦଧେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିଳାମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଯୋଗବଲାଦ୍ଭୂପ ଗତସ୍ଯାଦର୍ଶନଂ ତଦା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଦ୍ଭୁତଂ କର୍ମ ଵୈଷ୍ଣଵବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ରାଜନ୍, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି—
ଵିତ୍ରସ୍ତନଯନା ବାଲା କୁରଂଗ୍ଯ ଇଵ କାତରାଃ । ସଂକ୍ରାଂତନଯନାଃ ଶୂନ୍ଯା ଦଦୃଶୁସ୍ତା ଦିଶୋଦଶ
ସେ ଝିଅମାନେ ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହରିଣୀମାନେ ପରି ଭୀତ ହୋଇ, ଦୃଷ୍ଟି ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରାଉଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
କନ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ଇଂଦ୍ରଜାଲଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଵେତ୍ତି ମାଯାଂ ଜାନାତି ଵା ପୁନଃ । ଦୃଷ୍ଟୋଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟରୂପୋଭୂଦିତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
କନ୍ୟାମାନେ କହିଲେ: 'ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାୟା ଓ ଯାଦୁ ଜାଣିଛି; ଆମେ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା'—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଲେ।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ ହୃଦଯଂ ତାସାଂ ତଦୈଵ ଵିରହାଗ୍ନିନା । ଜ୍ଵଲଦ୍ଦାଵାନଲେନେଵ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସର୍ଵକାନନମ୍
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଲେ ଭଲେ ବିରହର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଏକ ହରିତ ଜଙ୍ଗଲ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦାବାନଳରେ ପୁରା ଦହିଯାଏ।
ତ୍ଯଜେଂଦ୍ରଜାଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କାଂତ ଦର୍ଶଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ନ ହି ତେ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଗ୍ଗ୍ରାସେ ମକ୍ଷିକୋପମମ୍
ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ତୁମର ମାୟା ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଦିଅ; ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ମକୁଡି ପରି ହେଉଥିବା ତୁମର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ହା କଷ୍ଟଂ ଦର୍ଶିତଃ କସ୍ମାଦ୍ଧାତ୍ରା ତ୍ଵଂ ଘଟିତଃ କୁତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ମହାନୁସଂତାପହେତୁର୍ନଃ ସ୍ଵଂ ଵିନିର୍ମିତଃ
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! କାହିଁକି ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖାଯିଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲା? ଏବେ ବୁଝିପାରୁଛି, ତୁମେ ଆମ ଭୟଙ୍କର ବେଦନାର କାରଣ ହେବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଦଯଂ ଚେତଃ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାସୁ ନୋ ମତିଃ । କଚ୍ଚିତ୍କ୍ରୂରୋଽସି ହେ କାଂତ କଚ୍ଚିନ୍ମୁଷ୍ଣାସି ନୋ ମନଃ
ତୁମର ହୃଦୟ କି ନିର୍ଦୟ? ଆମ ପାଇଁ କି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ? ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କି ଏତେ କ୍ରୁର? ତୁମେ କି ଆମର ମନ ଚୋରିନେଲା?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋସ୍ମା ସୁ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାନ୍ପରୀକ୍ଷସେ । କଚ୍ଚିନ୍ନିର୍ମମତା ଶୀଲଃ କଚ୍ଚିନ୍ମାଯାଵିଶାରଦଃ
ତୁମେ ଆମ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଆସିନାହେ କି? ତୁମେ ଆମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ କି? ତୁମର ଚରିତ୍ର କି ନିର୍ମମ? ତୁମେ କି ଚତୁର ଭାବେ ମାୟାରେ ପାରଂଗତ?
କଚ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଚ ଵେତ୍ସି ଵିଜ୍ଞାନଲାଘଵମ୍ । କଚ୍ଚିନ୍ନିଷ୍କ୍ରମଣୋପାଯଂ ନ ଜାନାସି କୁତଃ ପୁନଃ
ତୁମେ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉପାୟ ଜାଣୁଛ କି? ଜ୍ଞାନର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ବୁଝିପାରିବାରେ ଦକ୍ଷ କି? ତୁମେ ବାହାରିବା ପଥ ଜାଣିନାହେ କି? ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?
କଚ୍ଚିଦ୍ଵିନାପରାଧଂ ତୁ କିମସ୍ମାସୁ ପ୍ରକୁପ୍ଯସେ । କଚ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖଂ ନ ଜାନାସି ପରେଷାଂ ଵିପ୍ରଲଂଭନମ୍
କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ଆମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅ କି? ଅନ୍ୟମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଠକି ଯିବାର ଦୁଃଖ ତୁମେ ଜାଣିନାହେ କି?
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଵିନା ନଷ୍ଟା ହୃଦଯେଶ୍ଵର ସାଂପ୍ରତମ୍ । ନ ଜୀଵାମୋଽଥ ଜୀଵାମଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଶଯା
ହୃଦୟର ନାଥ, ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଇନାହେଲେ ଆମେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଛୁ; ଆମେ ବଞ୍ଚୁନାହିଁ, ତଥାପି ତୁମେ ପୁନି ଦର୍ଶନ ଦେବେ ବୋଲି ଆଶାରେ ଆମେ ବଞ୍ଚୁଛୁ.
ଵଯଂ ଚ ନୀଯତାଂ ତତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ର ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନହରୋ ଧାତା ଵ୍ଯଧାନ୍ମୋଦାଂକୁରଚ୍ଛିଦାମ୍
ଆମେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଁକୁ ନେଇଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଯାଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆମର ଆନନ୍ଦର ଅଙ୍କୁରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି।
ସର୍ଵଥା ଦର୍ଶନଂ ଦେହି କାରୁଣ୍ଯଂ ଭଜ ସର୍ଵଥା । ପର୍ଯ୍ଯଂତଂ ନ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି କସ୍ଯ ଚିତ୍ସୁଜନା ଜନାଃ
ଦୟାକରି ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଅ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ କରୁଣା ଦେଖାନ୍ତୁ। ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାର ପ୍ରତୀକ୍ଷାର ଶେଷ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଲପ୍ଯତାଃ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ବହୁକ୍ଷଣମ୍ । ପିତୁର୍ଭଯାଦ୍ଗୃହଂ ଗଂତୁଂ ଶୀଘ୍ରମାରେଭିରେ ତତଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରି, ଗୋଟେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି, ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତ୍ପ୍ରେମନିଗଡୈର୍ବଦ୍ଧା ଭୃଶଂ ଵିରହଵିକ୍ଲଵାଃ । କଥଂଚିଦ୍ଧୈର୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ତାଃ ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ଗୃହମାଗତାଃ
ପ୍ରେମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧା ଓ ବିରହରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, କିପରି ନାହିଁ ନିଜେ ନିଜେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଆଗତ୍ଯ ପତିତାଃ ସର୍ଵା ମାତୄଣାଂ ତୁ ସମୀପତଃ । କିମେତନ୍ମାତୃଭିଃ ପୃଷ୍ଟାଃ କୁତଃ କାଲାତ୍ଯଯୋଽଭଵତ୍
ସେମାନେ ଆସି ମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାଆମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ? ଏତେ ବେଳେ କାହିଁକି ଆସିଲୁ?'
କ୍ରୀଡଂତ୍ଯଃ କିନ୍ନରୀଭିସ୍ତୁ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଗତକଂ ଯଦା । ସଂସ୍ଥିତାସ୍ତେନ ନ ଜ୍ଞାତୋ ଦିଵସୋଽଚ୍ଛୋଦସରୋଵରେ
ଆମେ କିନ୍ନରୀମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲୁ, ସେଠାରେ ସେଉଁଠି ଏତେ ଲଗି ହୋଇଗଲୁ ଯେ, ଅଚ୍ଛୋଦ ସରୋବର ପାଖରେ ଦିନ କେମିତି କଟିଗଲା ଧ୍ୟାନ ହେଲା ନାହିଁ।
ପଥି ଶ୍ରାଂତା ଵଯଂ ମାତଃ ସଂତାପସ୍ତେନ ନସ୍ତନୌ । ମୋହେନ ମହତା ଵକ୍ତୁଂ ନ କେନାପ୍ଯୁତ୍ସହାମହେ
ମାଆ, ଆମେ ରାସ୍ତାରେ ଥକିଯାଇଛୁ। ସେଠାରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହାରେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ। ବଡ଼ ଅବାକ୍ ହୋଇଯିବାରୁ କେହି କିଛି କହିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲୁଠିତାସ୍ତତ୍ର ମଣିଭୂମୌ କୁମାରିକାଃ । ଆକାରଂ ଗୋପଯଂତ୍ଯସ୍ତା ମୁଗ୍ଧା ଜଲ୍ପଂତି ମାତୃଭିଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ କନ୍ୟାମାନେ ମଣିର ଭୂମିରେ ଲୁହିଯାଇଲେ। ନିଜ ମନର ଭାବ ଲୁଚାଇ, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ମାଆମାନେ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାଚିନ୍ନର୍ତଯତି କ୍ରୀଡାମଯୂରଂ ନ ମୁଦା ତଦା । ନ ପାଠଯତି ତଂ କୀରଂ ପଂଜରେଽନ୍ଯା କୁତୂହଲାତ୍
ଏବେ କେହି ଖେଳନା ମୟୂରକୁ ଆନନ୍ଦରେ ନଚାଉନାହାନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟେ କେହି ଉତ୍ସାହରେ ପଞ୍ଜରା ଭିତର ଥିବା ଶୁଆକୁ କଥା କହିବାକୁ ବି ଶିଖାଉନାହାନ୍ତି।
ଲାଲଯେନ୍ନକୁଲଂ ନାନ୍ଯା ନୋଲ୍ଲାପଯତି ସାରିକାମ୍ । ଅପରାତୀଵ ସଂମୁଗ୍ଧା ନୈଵ ଖେଲତି ସାରସୈଃ
ସେ ଏବେ ନକୁଳକୁ ଆଉ ମମତାରେ ମାନେଇ ନାହାନ୍ତି, ମୟୂରୀ ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ଆଉ ମନାଇ ନାହାନ୍ତି; କିଛି ଅପରାଧରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ପରି, ସେ କ୍ରାନ୍ତି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ।
ଭେଜିରେ ନ ଵିନୋଦଂ ତା ରେମିରେ ନୈଵ ମଂଦିରେ । ଊଚିରେ ବାଂଧଵୈର୍ନାଲଂ ଵୀଣାଵାଦ୍ଯଂ ନ ଚକ୍ରିରେ
ସେମାନେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମାନିଲେ ନାହିଁ, ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ ନାହିଁ; ସହେଳୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବସ୍, ଏପରି ହେଲା', ଏବଂ ବୀଣା ରେ ବାଜାଇଲେ ନାହିଁ।