ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବାଲାସ୍ତାସ୍ତତ୍ର ସରସସ୍ତଟେ । ଜହୃଷୁଃ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟା ଅଯଂ ନୋ ଭଵିତାତିଥିଃ
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ଝିଅମାନେ ସରୋବର ତଟରେ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କୌତୁହଳରେ ଭରିଗଲେ, 'ଏହି ଆମର ଅତିଥି ହେବେ' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସଂତ୍ଯକ୍ତଗୀତନୃତ୍ଯାସ୍ତାସ୍ତସ୍ଯାଲୋକନଲାଲସାଃ । ହରିଣ୍ଯୋ ଲୁବ୍ଧକେନେଵ ଵିଦ୍ଧାଃ କାମେନ ସାଯକୈଃ
ସେମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହେଲେ, ଶିକାରୀର ତୀରରେ ବିଧ୍ଧ ହରିଣୀମାନେ ପରି କାମବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
ପଶ୍ଯପଶ୍ଯେତି ଜଲ୍ପଂତ୍ଯୋ ମୁଗ୍ଧାଃ ପଂଚ ସସଂଭ୍ରମମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଵିପ୍ରଵରେ ଯୂନି କାମଦେଵଭ୍ରମଂ ଯଯୁଃ
ପାଞ୍ଚଟି ନିର୍ମଳ ଝିଅମାନେ ଉତ୍ସାହରେ 'ଦେଖ, ଦେଖ' ବୋଲି କଥାହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖି ମନରେ ପ୍ରେମର ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପୁନଃପୁନସ୍ତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ନଯନୈଃ ପଂକଜୈରିଵ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଚାରମାରବ୍ଧମପ୍ସରୋଭିଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କୁ ନୟନରେ ପୂଜିଲେ, ଯେପରି ନୟନ ହେଉଛି ପଦ୍ମ। ତାପରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯଦ୍ଯଯଂ କାମଦେଵୋ ହି ରତିହୀନଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । ଅଥଵାହ୍ଯଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ ତାଵୁଭୌ ଯୁଗଚାରିଣୌ
ଏହିଯୁବକ କାମଦେବ ହେଲେ, ତେବେ କିପରି ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ନାହିଁ? କିମ୍ବା ସେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ହେଇପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଏକାଠି ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି।
ଗଂଧର୍ଵଃ କିନ୍ନରୋ ଵାଥ ସିଦ୍ଧୋ ଵା କାମରୂପଧୃକ୍ । ଋଷିପୁତ୍ରୋଽଥଵା କଶ୍ଚିତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଵା ମନୁଜୋତ୍ତମଃ
କିମ୍ବା ସେ ଗାନ୍ଧର୍ବ, କିମ୍ବା କିନ୍ନର, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ରୂପ ନେଇପାରିବା ସିଦ୍ଧ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ, କିମ୍ବା ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି।
ଅସ୍ତି ଵା କଶ୍ଚିଦେଵାଯଂ ଧାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟୋ ହି ନଃ କୃତେ । ଯଥାଭାଗ୍ଯଵତାମର୍ଥେ ନିଧାନଂ ପୂର୍ଵକର୍ମଭିଃ
କିମ୍ବା ସେ କୌଣସି ଦେବତା, ଯାହାକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆମ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ପୂର୍ବ କର୍ମରେ ଯେଉଁ ଧନ ପାଇଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ଏହି ରତ୍ନ।
ତଥାସ୍ମାକଂ କୁମାରୀଣାଂ ଗୌର୍ଯାନୀତୋ ଵରୋତ୍ତମଃ । କରୁଣାଜଲକଲ୍ଲୋଲ ଲବ୍ଧାଦ୍ରୀ ର୍କୃ!ତଚିତ୍ତଯା
ଏହିପରି ଆମ ଝିଅମାନେ ପାଇଁ ଗୌରୀ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବର ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା କରୁଣାର ତରଙ୍ଗ ଓ ଭଲ ମନରେ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି।
ମଯା ଵୃତସ୍ତ୍ଵଯା ଚାଯଂ ତ୍ଵଯା ଵୃତସ୍ତଥାନଯା । ଏଵଂ ପଂଚସୁକନ୍ଯାସୁ ଵଦଂତୀଷୁ ନୃପୋତ୍ତମ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କରିଛ, ଏଠି ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ପାଞ୍ଚଟି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚନଂ ତତ୍ର କୃତମାଧ୍ଯାହ୍ନିକକ୍ରିଯଃ । ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ କିଂ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'କଣ କରିଲେ ଶୁଭ କର୍ମ ହେବ?'
ଗାଧିସଂଭଵପରାଶରାଦଯଃ କଂଡୁଦେଵଲମୁଖାଶ୍ଚ ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେଽପି ଯୋଗି ବଲିନୋ ଵିମୋହିତାଃ ଲୀଲଯା ତଦବଲାଭିରଦ୍ଭୁତମ୍
ଗାଧିର ପୁଅ ପରାଶର, କଣ୍ଡୁ, ଦେବଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବଳ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଯୋଷିତାଂ ନଯନତୀକ୍ଷ୍ଣସାଯକୈର୍ଭ୍ରୂଲତାସୁଦୃଢଚାପନିର୍ଗତୈଃ । ଧନ୍ଵିନା ମକରକେତୁନା ହତଃ କସ୍ଯ ନୋ ପତତି ଵାମନୋ ମୃଗଃ
ମହିଳାମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିର ଶର, ଭୃକୁଟିର ମଜବୁତ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ମକରଧ୍ୱଜ ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ୱାରା କିଏ ଆଘାତ ପାଉନାହିଁ? ଏଠାରେ ଛୋଟ ହରିଣ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତାଵଦେଵ ନଯଧୀର୍ଵିରାଜତେ ତାଵଦେଵ ଜନତାଭଯଂ ଭଵେତ୍ । ତାଵଦେଵ ଧୃତଚିତ୍ତତା ଭୃଶଂ ତାଵଦେଵ ଗଣନା କୁଲସ୍ଯ ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହେ, ଲୋକଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହେ, ମନ ଦୃଢ଼ ରହେ, ଓ ପରିବାରର ମାନ ଗଣନା ହୁଏ—
ତାଵଦେଵ ତପସଃ ପ୍ରଗଲ୍ଭତା ତାଵଦେଵ ଶମସେଵନଂ ନୃଣାମ୍ । ଯାଵଦେଵ ଲଲନେକ୍ଷଣା ସ ଵୈର୍ମାଦ୍ଯତେ ଦ୍ରୁତମଦୈର୍ନ ପୂରୁଷଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ରହେ, ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିଳାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁରୁଷ ମନ ମଦମାତା ହୁଏନାହିଁ।
ମୋହଯଂତି ମଦଯଂତି ରାଗିଣଂ ଯୋଷିତଃ ସ୍ଵଲଲିତୈର୍ମନୋହରୈଃ । ମୋଦଯଂତି ମଦଯଂତି ମାମିମା ଧର୍ମରକ୍ଷଣପରଂ ହି ସ୍ଵୈର୍ଗୁଣୈଃ
ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମିକମାନେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ ଓ ମଦମାତା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏମାନେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଦମାତା କରନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକୁ ନିଷ୍ଠା କରିଛି।
ମାଂସରକ୍ତମଲମୂତ୍ରନିର୍ମିତେ ଯୋଷିତାଂ ଵପୁଷି ନିର୍ଗୁଣେଽଶୁଚୌ । କାମିନସ୍ତୁ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଚାରୁତାମାଵିଶଂତି ସୁଵିମୂଢଚେତସଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ସତ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ମହିଳାଙ୍କ ଦେହରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁ ଦେହ ମାଂସ, ରକ୍ତ, ମଳ ଓ ପେଶାବରେ ତିଆରି, ଗୁଣହୀନ ଓ ଅଶୁଚି।
ଦାରୁଣା ହି ପରିକୀର୍ତିତାଂଗନା ସାଧୁଭିର୍ଵିମଲବୁଦ୍ଧିଭିର୍ବୁଧୈଃ । ଯାଵଦେଵ ନ ସମୀପଗା ଇମାସ୍ତାଵଦେଵ ହି ଗୃହଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶୁଭ୍ର ମନବଳି ଲୋକମାନେ ମହିଳାମାନେ କଠିନ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନେ ନିକଟକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବି।
ସମୀପଂ ତସ୍ଯ ଯାଵନ୍ନ ଆଗଚ୍ଛଂତି ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵୈଷ୍ଣଵେନ ପ୍ରଭାଵେଣ ତାଵଦଂତର୍ଦଧେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିଳାମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଯୋଗବଲାଦ୍ଭୂପ ଗତସ୍ଯାଦର୍ଶନଂ ତଦା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଦ୍ଭୁତଂ କର୍ମ ଵୈଷ୍ଣଵବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ରାଜନ୍, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି—
ଵିତ୍ରସ୍ତନଯନା ବାଲା କୁରଂଗ୍ଯ ଇଵ କାତରାଃ । ସଂକ୍ରାଂତନଯନାଃ ଶୂନ୍ଯା ଦଦୃଶୁସ୍ତା ଦିଶୋଦଶ
ସେ ଝିଅମାନେ ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହରିଣୀମାନେ ପରି ଭୀତ ହୋଇ, ଦୃଷ୍ଟି ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରାଉଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
କନ୍ଯା ଊଚୁଃ-। ଇଂଦ୍ରଜାଲଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଵେତ୍ତି ମାଯାଂ ଜାନାତି ଵା ପୁନଃ । ଦୃଷ୍ଟୋଽପ୍ଯଦୃଷ୍ଟରୂପୋଭୂଦିତ୍ଯୂଚୁସ୍ତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
କନ୍ୟାମାନେ କହିଲେ: 'ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାୟା ଓ ଯାଦୁ ଜାଣିଛି; ଆମେ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା'—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଲେ।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚ ହୃଦଯଂ ତାସାଂ ତଦୈଵ ଵିରହାଗ୍ନିନା । ଜ୍ଵଲଦ୍ଦାଵାନଲେନେଵ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସର୍ଵକାନନମ୍
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଲେ ଭଲେ ବିରହର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା, ଯେପରି ଏକ ହରିତ ଜଙ୍ଗଲ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦାବାନଳରେ ପୁରା ଦହିଯାଏ।
ତ୍ଯଜେଂଦ୍ରଜାଲିକାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କାଂତ ଦର୍ଶଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ନ ହି ତେ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଗ୍ଗ୍ରାସେ ମକ୍ଷିକୋପମମ୍
ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ତୁମର ମାୟା ଛାଡ଼, ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଦିଅ; ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ମକୁଡି ପରି ହେଉଥିବା ତୁମର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ହା କଷ୍ଟଂ ଦର୍ଶିତଃ କସ୍ମାଦ୍ଧାତ୍ରା ତ୍ଵଂ ଘଟିତଃ କୁତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ମହାନୁସଂତାପହେତୁର୍ନଃ ସ୍ଵଂ ଵିନିର୍ମିତଃ
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! କାହିଁକି ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖାଯିଲା? କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲା? ଏବେ ବୁଝିପାରୁଛି, ତୁମେ ଆମ ଭୟଙ୍କର ବେଦନାର କାରଣ ହେବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ନିର୍ଦଯଂ ଚେତଃ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାସୁ ନୋ ମତିଃ । କଚ୍ଚିତ୍କ୍ରୂରୋଽସି ହେ କାଂତ କଚ୍ଚିନ୍ମୁଷ୍ଣାସି ନୋ ମନଃ
ତୁମର ହୃଦୟ କି ନିର୍ଦୟ? ଆମ ପାଇଁ କି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ? ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କି ଏତେ କ୍ରୁର? ତୁମେ କି ଆମର ମନ ଚୋରିନେଲା?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋସ୍ମା ସୁ କଚ୍ଚିଦସ୍ମାନ୍ପରୀକ୍ଷସେ । କଚ୍ଚିନ୍ନିର୍ମମତା ଶୀଲଃ କଚ୍ଚିନ୍ମାଯାଵିଶାରଦଃ
ତୁମେ ଆମ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଆସିନାହେ କି? ତୁମେ ଆମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ କି? ତୁମର ଚରିତ୍ର କି ନିର୍ମମ? ତୁମେ କି ଚତୁର ଭାବେ ମାୟାରେ ପାରଂଗତ?
କଚ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ତେ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଚ ଵେତ୍ସି ଵିଜ୍ଞାନଲାଘଵମ୍ । କଚ୍ଚିନ୍ନିଷ୍କ୍ରମଣୋପାଯଂ ନ ଜାନାସି କୁତଃ ପୁନଃ
ତୁମେ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉପାୟ ଜାଣୁଛ କି? ଜ୍ଞାନର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ବୁଝିପାରିବାରେ ଦକ୍ଷ କି? ତୁମେ ବାହାରିବା ପଥ ଜାଣିନାହେ କି? ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?
କଚ୍ଚିଦ୍ଵିନାପରାଧଂ ତୁ କିମସ୍ମାସୁ ପ୍ରକୁପ୍ଯସେ । କଚ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖଂ ନ ଜାନାସି ପରେଷାଂ ଵିପ୍ରଲଂଭନମ୍
କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁମେ ଆମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅ କି? ଅନ୍ୟମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଠକି ଯିବାର ଦୁଃଖ ତୁମେ ଜାଣିନାହେ କି?
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଵିନା ନଷ୍ଟା ହୃଦଯେଶ୍ଵର ସାଂପ୍ରତମ୍ । ନ ଜୀଵାମୋଽଥ ଜୀଵାମଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଶଯା
ହୃଦୟର ନାଥ, ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଇନାହେଲେ ଆମେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଛୁ; ଆମେ ବଞ୍ଚୁନାହିଁ, ତଥାପି ତୁମେ ପୁନି ଦର୍ଶନ ଦେବେ ବୋଲି ଆଶାରେ ଆମେ ବଞ୍ଚୁଛୁ.
ଵଯଂ ଚ ନୀଯତାଂ ତତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ର ଗତୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନହରୋ ଧାତା ଵ୍ଯଧାନ୍ମୋଦାଂକୁରଚ୍ଛିଦାମ୍
ଆମେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଁକୁ ନେଇଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଯାଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆମର ଆନନ୍ଦର ଅଙ୍କୁରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି।