କୁମାରୀଂ ଲଭତେ ଭର୍ତ୍ତା ଯଚ୍ଚ ଯୋ ଵାଞ୍ଛତେ ଫଲମ୍ । ତଦେଵ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା ସ୍ୱାମୀ ପାଉଥାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହେ, ସେହି ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଳେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦମାପ୍ନୋତି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଲଭତେ ଧାନ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଅଧିଗମ କରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ଶୂଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଏ ।
ମୂର୍ଖସ୍ତୁ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ଯଃ ପଠେନ୍ନରଃ । ନରକଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯେତ ଵିଯୋନିଂ ଚ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଏହିକୁ ତିନି ସମୟରେ ପଢ଼େ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ; ସେ କେବେ ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ, ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଯାଏ ନାହିଁ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁରା ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାନାଂ ଶାପଜଂ ଭଯମୁଲ୍ବଣମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁରାତନ କାଳରେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଶାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲି ।
ନାଶିତଂ ତନ୍ମହାରାଜ ରେଵାଜଲକଣାଗ୍ନିନା । ରେଵାଜଲକଣସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଭୟ ରେବା ଜଳବିନ୍ଦୁର ଅଗ୍ନିରେ ନଶିଯାଇଥିଲା; ରେବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ବହୁକନ୍ଯାଭିଃ ଶାପୋ ଲଂଭି କଥଂ କୁତଃ । କସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ତାସ୍ତାସାଂ ନାମ କିଂ କୀଦୃଶଂ ଵଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଭଗବନ୍, ଏତେ ଅଧିକ କନ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ କିପରି ଏବଂ କାହିଁକି ଶାପ ଲାଗିଲା? ସେମାନେ କାହାର ଝିଅ, କଣ ନାମ, କେତେ ବୟସ୍?
କଥଂ ରେଵାଜଲସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵିପାକାଚ୍ଛାପସଂଭଵାତ୍ । ଵିମୁକ୍ତାଃ କୁତ୍ର ତାଃ ସସ୍ନୁଃ ସର୍ଵଂ ମେ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ରେବା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶାପରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା, ସେମାନେ କେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ ।
ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚମତ୍କାରକରଂ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରଵଣାଦପି ପାପାନାଂ ମଲନାଶନମୁଚ୍ଯତେ
ନର୍ମଦା ତୀରର ମହିମା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ; ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପର ଦାଗ ଧୋଇଯାଏ ।
ନର୍ମଦାନର୍ମଦାଶବ୍ଦୋ ଯେନ କେନଚିଦୁଚ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀ ମୁକ୍ତିର୍ଯାଵଦାଚଂଦ୍ର ତାରକମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଯେଭଳି ଭାବେ 'ନର୍ମଦା' କିମ୍ବା 'ନର୍ମଦା ନଦୀ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦ୍ର ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ସେଉଁଠି ଚିରକାଳ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ ।
ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ତଥାପି ଚରିତଂ ସାଧୋ ଯଦେତତ୍ତନ୍ନିଗଦ୍ଯତାମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ମୋତେ ରେବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ; ତଥାପି, ହେ ସାଧୁ, ଏହି ଘଟଣାଟିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୁନି କହନ୍ତୁ ।
ଅଥ ଚୋତ୍ତମଵାର୍ତାଯା ସେଵିତଵ୍ଯା ମନୀଷିଭିଃ । ଅତଃ ପୃଚ୍ଛାମି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଇତିହାସଂ ଵଦ ଵିଭୋ କନ୍ଯାନାଂ ଚରିତୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଉତ୍ତମ କଥା ଜାଣିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ରେବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଥା କହନ୍ତୁ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଗର୍ଭାପରା କଥା । ଯଥାରଣିର୍ଵହ୍ନିଗର୍ଭା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମସୂରିଵ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣ; ଯେପରି ଲକଡ଼ି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଭଳି ଗୁପ୍ତ ଅଛି ।
ଗଂଧର୍ଵଃ ଶୁକସଂଗୀତିସ୍ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ପ୍ରମୋହିନୀ । ସୁଶୀଲସ୍ଯ ସୁଶୀଲା ଚ ସୁସ୍ଵରା ସ୍ଵରଵେଦିନଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୁକସଙ୍ଗୀତଙ୍କର ଝିଅ ପ୍ରମୋହିନୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱର ଓ ସ୍ୱର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁଶୀଳଙ୍କ ଝିଅ ସୁଶୀଳା ଥିଲେ ।
ସୁତାରା ଚଂଦ୍ରକାଂତସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରିକା ସୁପ୍ରଭସ୍ଯ ଚ । ଇମାନି ଵରନାମାନି ତାସାମପ୍ସରସାଂ ନୃପ
ସୁତାରା ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଙ୍କ ଝିଅ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଥିଲେ ସୁପ୍ରଭାଙ୍କ ଝିଅ; ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ, ହେ ରାଜା, ଏହିମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ।
କୁମାର୍ଯଃ ପଂଚ ସର୍ଵାସ୍ତା ଵଯସା ସୁଭଗାଃ ପୁନଃ । ଭାଷଂତେ ଚ ମିଥସ୍ତାସ୍ତୁ ଭଗିନ୍ଯ ଇଵ ସର୍ଵଦା
ପାଞ୍ଚଟି କୁମାରୀ, ସବୁଠି ଯୁବତୀ ଓ ରୂପସୀ, ସଦା ଏକାଠି ଭଳିଭଳି କଥା ହୁଏ, ଜଣେ ଅପର ଭଉଣୀମାନେ ଯେପରି।
ଚଂଦ୍ରାଦିଵ ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତାଶ୍ଚଂଦ୍ରିକା ଇଵ ସୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଚଂଦ୍ରାନନାଃ ସୁକେଶ୍ଯଶ୍ଚ ଚଂଦ୍ରକାଂତାଇଵୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ସେମାନେ ଚାଁଦରୁ ନିସ୍କାସିତ ଚାଁଦନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୁହଁ ଚାଁଦପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚୁଲି ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଚାଁଦକାନ୍ତି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵେତା ଵିଲାସିନ୍ଯଃ କୌମୁଦ୍ଯଃ କୈରଵେଷ୍ଵିଵ । ଲାଵଣ୍ଯପିଂଡସଂଭୂତା ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନୋହରାଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି କୁମାରୀମାନେ ଲୋଟସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚାଁଦନି ପରି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ସାରରୁ ଗଠିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚପଦ୍ମିନ୍ଯଃ କେତକ୍ଯ ଇଵ ମାଧଵେ । ଉତ୍ପନ୍ନଯୌଵନୈଃ କାଂତା ଵଲ୍ଲୀଵ ନଵପଲ୍ଲଵୈଃ
ଉଦ୍ଭିଦ୍ନ କୁଚ ରୂପୀ ପଦ୍ମ ପରି, ବସନ୍ତରେ କେତକୀ ଫୁଲ ପରି, ତାଜା ଯୌବନର ଆଭାରେ, ନବପଲ୍ଲବ ଧରିଥିବା ଲତା ପରି ରୂପସୀ।
ହେମଗୌରାଶ୍ଚ ହେମାଭା ହେମାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ହେମଚଂପକମାଲିନ୍ଯୋ ହେମଚ୍ଛଵିସୁଵାସସଃ
ସେମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସୁନା ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଚମ୍ପକ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସୁନା ଆଭାରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ୍ଵରଗ୍ରାମାଵଲୀହାସୁ ଵିଵିଧା ମୂର୍ଚ୍ଛନାସୁ ଚ । ତାଲଵାଦ୍ଯଵିନୋଦେଷୁ ଵେଣୁଵୀଣାପ୍ରଵାଦନେ
ସ୍ୱର ମାଳାର ମିଠା ଧ୍ୱନି, ବିଭିନ୍ନ ରାଗର ମଧୁରତା, ତାଳବାଦ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣାର ରଞ୍ଜନାରେ ସେମାନେ ପାରଙ୍ଗତ।
ମୃଦଂଗନାଦସଂଭିନ୍ନଲାସ୍ଯମଧ୍ଯଲଯେଷୁ ଚ । ଚିତ୍ରାଦିଷୁ ଵିନୋଦେଷୁ କଲାସୁ ଚ ଵିଶାରଦାଃ
ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନିରେ ନୃତ୍ୟ ହୋଇଥିବା ମଞ୍ଚରେ, ଚିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କଳାର ଆନନ୍ଦରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ଏଵଂଭୂତାଶ୍ଚ ତାଃ କନ୍ଯା ମୁମୁହୁଃ କ୍ରୀଡନୈର୍ଵରୈଃ । ପିତୃଭିର୍ଲାଲିତାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚେରୁଶ୍ଚ ଧନଦାଲଯେ
ଏପରି ରୂପ ଥିଲା ସେଇ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର, ଖେଳ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ପିତାମାନେ ସେମାନେକୁ ଅତି ଆଦର କରୁଥିଲେ, ଧନର ଗୃହରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।
କୌତୁକାଦେକଦା ପଂଚ ମିଲିତ୍ଵା ମାସି ମାଧଵେ । କନ୍ଯା ମଂଦାରପୁଷ୍ପାଣି ଵିଚିନ୍ଵଂତ୍ଯୋ ଵନାଦ୍ଵନମ୍
କୌତୁହଳରେ, ଏକଦିନ ପାଞ୍ଚଟି କନ୍ୟା ଏକଠା ହୋଇ, ମାଧବ ମାସରେ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁଞ୍ଚି ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖୋଜୁଥିଲେ।
ଗୌରୀଂ ସମାରାଧଯିତୁଂ ସ୍ଵରାଂଗନାଃ କଦାଚିଦଚ୍ଛୋଦସରୋଵରଂ ଯଯୁଃ । ହେମାଂବୁଜାନି ପ୍ରଵରାଣି ତାଃ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦୁପାଦାଯ ଵରୋତ୍ପଲୈଃ ସହ
ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପାଇଁ, ସେଇ ସ୍ୱରମୟୀ କନ୍ୟାମାନେ କେବେ କେବେ ଅଚ୍ଛୋଦ ସରୋବରକୁ ଯାଉଥିଲେ; ସେଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁନା ଲୋଟସ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ପଳ ତୁଳି ନେଇ ଫେରୁଥିଲେ।
ଵୈଡୂର୍ଯଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକପ୍ରକୁଟ୍ଟିମେ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ଘଟ୍ଟେ ପରିଧାଯ ଚାଂବରମ୍ । ମୌନେନ ଚ ସ୍ଥଂଡିଲପିଂଡିକାମଯୀଂ ସୁଵର୍ଣମୁକ୍ତାଭରଣାଂ ଵିନିର୍ମମୁଃ
ବୈଡୂର୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକର ଚଉକିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଘାଟରେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିରବତାରେ ସେମାନେ ସୁନା ଓ ମୁକ୍ତା ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ବାଳିର ଗୁଡିକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ସମର୍ଚିତାଂ ଚଂଦନଗଂଧକୁଂକୁମୈରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଗୌରୀଂ ଵରପଂକଜାଦିଭିଃ । ନାନୋପହାରୈଃ ଶୁଭଭକ୍ତିଭାଵିତା ଲାସ୍ଯପ୍ରଯୋଗୈର୍ନନୃତୁଃ କୁମାରିକାଃ
ଚନ୍ଦନ, ଗନ୍ଧ, କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ, ଶୁଭ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ସେଇ କୁମାରୀମାନେ ଲାସ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିରେ ନୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଗାଂଧର୍ଵମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପରଂ ସ୍ଵରଂ ତତୋ ଗେଯଂ ସ୍ଵଭାଵଧ୍ଵନିଭିଃ ସମୂର୍ଛନମ୍ । ଏଣୀଦୃଶସ୍ତାଃ ପ୍ରଜଗୁଃ କଲାକ୍ଷରଂ ତାରପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ଗତିଭିଶ୍ଚ ସୁସ୍ଵରମ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ ଶୈଳୀ ଅନୁସରି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର ଗାଇଲେ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଧ୍ୱନିରେ ମଧୁର ରାଗ ତାଣିଲେ; ମୃଗନୟନୀ ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ କଳା ଅକ୍ଷର ଗାଇ, ତାର ସହ ମଧୁର ଗତିରେ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସୁଭାଵେ ରସଵର୍ଷହର୍ଷଂ କନ୍ଯାସ୍ଵଲଂ ନିର୍ଭରଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଷୁ । ଅଚ୍ଛୋଦତୀର୍ଥେ ପ୍ରଵରେ ତଦାଗତଃ ସ୍ନାତୁଂ ମୁନେର୍ଵେଦନିଧେଃ ସୁତୋଗ୍ରଜଃ
ସେଇ ଶୁଭ ସମୟରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ହର୍ଷର ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା, କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲଗିଥିଲା; ଅଚ୍ଛୋଦ ପବିତ୍ର ତୀରେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ମୁନିଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ରୂପେଣ ନିଃସୀମତରୋ ଵରାନନଃ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମାଯତଲୋଚନୋ ଯୁଵା । ଵିସ୍ତୀର୍ଣଵକ୍ଷାଃ ସୁଭୁଜୋଽତିସୁଂଦରଃ ଶ୍ଯାମଚ୍ଛଵିଃ କାମଇଵାପରୋ ହି ସଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅପାର, ମୁହଁ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦଳ ପରି, ଯୁବକ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ—ସେ ମନୋହର ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସୁଶିଖୋ ହି ଶୋଭତେ ଦଂଡେନ ଯୁକ୍ତୋ ଧନୁଷେଵ ମନ୍ମଥଃ । ଏଣାଜିନପ୍ରାଵରଣଃ ସମୁଦ୍ରଧୃଗ୍ହେମାଭମୌଂଜୀକଟିମେଖଲଃ ପରଃ
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସୁନ୍ଦର ଚୁଲି ଧାରଣ କରି, ଦଣ୍ଡ ନେଇ ମନମଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସମୁଦ୍ର ରଙ୍ଗର, ମଉଞ୍ଜୀ ଓ କଟିବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସେ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।