ତତ୍ରୋପଵାସଂ କୃତ୍ଵା ଯେ ପଶ୍ଯଂତି ଵିମଲେଶ୍ଵରମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତି ତେ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଉପବାସ କରି ବିମଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର କେଶିନୀତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ନୁପଵାସପରାଯଣଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେଶିନୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଯେଉଁମଣିଷ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରେ—
ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ତତ୍ର ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ଏକ ରାତି ଉପବାସ ରହି, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମିତ ଭୋଜନ କରି, ସେଠାରେ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେକଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯେତ୍ସାଗରେଶ୍ଵରମ୍ । ଯୋଜନାଭ୍ଯଂତରେ ତିଷ୍ଠେଦାଵର୍ତେ ସଂସ୍ଥିତଃ ଶିଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ସାଗରେଶ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ଦୁଇ ଯୋଜନ ମଧ୍ୟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଅବସ୍ଥିତ—
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ର ସଃ ଗଚ୍ଛତି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ହୋଇଯାଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ନର୍ମଦାସଂଗମଂ ଯାଵଦ୍ଯାଵଚ୍ଚାମରକଂଟକମ୍ । ତତ୍ରାଂତରେ ମହାରାଜନ୍ତୀର୍ଥକୋଟ୍ଯୋଦକସ୍ଥିତାଃ
ନର୍ମଦା ସଂଗମରୁ ଆମରକଣ୍ଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଜଳ ଅଛି।
ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥାଟନଂ ଚର୍ଯା ଋଷିକୋଟିନିଷେଵିତା । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୈଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଂଶୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଜ୍ଞାନପରାଯଣୈଃ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା, ସେଠାରେ ଘୁରିବା, ଯେପରି ଅନେକ ଋଷିମାନେ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆଦି କ୍ରିୟା—
ସେଵିତାସ୍ତେନ ରାଜେଂଦ୍ର ଈପ୍ସିତାର୍ଥପ୍ରଦାଯିକାଃ । ଯଶ୍ଚେଦଂ ଵୈ ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଭକ୍ତିତଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଏହିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣେ—
ତଂ ତୁ ତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଣି ଅଭିଷିଂଚଂତି ପାଂଡଵ । ନର୍ମଦା ଚ ସଦା ପ୍ରୀତା ଭଵେଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏବଂ ନର୍ମଦା ନଦୀ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ । ଵଂଧ୍ଯା ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ଦୁର୍ଭଗା ସୁଭଗାଭଵେତ୍
ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଏବଂ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯିଏ ଅନ୍ତସ୍ତା ଥିଲେ ସେ ପୁଅ ପାଉଥାଏ, ଅପରିଭାଗ୍ୟ ଲୋକ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ ।
କୁମାରୀଂ ଲଭତେ ଭର୍ତ୍ତା ଯଚ୍ଚ ଯୋ ଵାଞ୍ଛତେ ଫଲମ୍ । ତଦେଵ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା ସ୍ୱାମୀ ପାଉଥାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହେ, ସେହି ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଳେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦମାପ୍ନୋତି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵିଜଯୀ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଲଭତେ ଧାନ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଦ୍ଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଅଧିଗମ କରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ଶୂଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପାଏ ।
ମୂର୍ଖସ୍ତୁ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ଯଃ ପଠେନ୍ନରଃ । ନରକଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯେତ ଵିଯୋନିଂ ଚ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଏହିକୁ ତିନି ସମୟରେ ପଢ଼େ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ; ସେ କେବେ ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ, ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଯାଏ ନାହିଁ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁରା ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାନାଂ ଶାପଜଂ ଭଯମୁଲ୍ବଣମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନର୍ମଦାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁରାତନ କାଳରେ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଶାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲି ।
ନାଶିତଂ ତନ୍ମହାରାଜ ରେଵାଜଲକଣାଗ୍ନିନା । ରେଵାଜଲକଣସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଭୟ ରେବା ଜଳବିନ୍ଦୁର ଅଗ୍ନିରେ ନଶିଯାଇଥିଲା; ରେବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ବହୁକନ୍ଯାଭିଃ ଶାପୋ ଲଂଭି କଥଂ କୁତଃ । କସ୍ଯାପତ୍ଯାନି ତାସ୍ତାସାଂ ନାମ କିଂ କୀଦୃଶଂ ଵଯଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଭଗବନ୍, ଏତେ ଅଧିକ କନ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ କିପରି ଏବଂ କାହିଁକି ଶାପ ଲାଗିଲା? ସେମାନେ କାହାର ଝିଅ, କଣ ନାମ, କେତେ ବୟସ୍?
କଥଂ ରେଵାଜଲସ୍ପର୍ଶାଦ୍ଵିପାକାଚ୍ଛାପସଂଭଵାତ୍ । ଵିମୁକ୍ତାଃ କୁତ୍ର ତାଃ ସସ୍ନୁଃ ସର୍ଵଂ ମେ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ରେବା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶାପରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିଲା, ସେମାନେ କେଉଁଠି ସ୍ନାନ କଲେ? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ ।
ନର୍ମଦାତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚମତ୍କାରକରଂ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରଵଣାଦପି ପାପାନାଂ ମଲନାଶନମୁଚ୍ଯତେ
ନର୍ମଦା ତୀରର ମହିମା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ; ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପର ଦାଗ ଧୋଇଯାଏ ।
ନର୍ମଦାନର୍ମଦାଶବ୍ଦୋ ଯେନ କେନଚିଦୁଚ୍ଯତେ । ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀ ମୁକ୍ତିର୍ଯାଵଦାଚଂଦ୍ର ତାରକମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଯେଭଳି ଭାବେ 'ନର୍ମଦା' କିମ୍ବା 'ନର୍ମଦା ନଦୀ' ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଚାନ୍ଦ୍ର ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ସେଉଁଠି ଚିରକାଳ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ ।
ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ତଥାପି ଚରିତଂ ସାଧୋ ଯଦେତତ୍ତନ୍ନିଗଦ୍ଯତାମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ମୋତେ ରେବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ; ତଥାପି, ହେ ସାଧୁ, ଏହି ଘଟଣାଟିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୁନି କହନ୍ତୁ ।
ଅଥ ଚୋତ୍ତମଵାର୍ତାଯା ସେଵିତଵ୍ଯା ମନୀଷିଭିଃ । ଅତଃ ପୃଚ୍ଛାମି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ରେଵାମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଇତିହାସଂ ଵଦ ଵିଭୋ କନ୍ଯାନାଂ ଚରିତୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଉତ୍ତମ କଥା ଜାଣିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ରେବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଥା କହନ୍ତୁ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଗର୍ଭାପରା କଥା । ଯଥାରଣିର୍ଵହ୍ନିଗର୍ଭା ଧର୍ମ୍ମସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମସୂରିଵ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣ; ଯେପରି ଲକଡ଼ି ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଭଳି ଗୁପ୍ତ ଅଛି ।
ଗଂଧର୍ଵଃ ଶୁକସଂଗୀତିସ୍ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ପ୍ରମୋହିନୀ । ସୁଶୀଲସ୍ଯ ସୁଶୀଲା ଚ ସୁସ୍ଵରା ସ୍ଵରଵେଦିନଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୁକସଙ୍ଗୀତଙ୍କର ଝିଅ ପ୍ରମୋହିନୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱର ଓ ସ୍ୱର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁଶୀଳଙ୍କ ଝିଅ ସୁଶୀଳା ଥିଲେ ।
ସୁତାରା ଚଂଦ୍ରକାଂତସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରିକା ସୁପ୍ରଭସ୍ଯ ଚ । ଇମାନି ଵରନାମାନି ତାସାମପ୍ସରସାଂ ନୃପ
ସୁତାରା ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଙ୍କ ଝିଅ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଥିଲେ ସୁପ୍ରଭାଙ୍କ ଝିଅ; ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ, ହେ ରାଜା, ଏହିମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ।
କୁମାର୍ଯଃ ପଂଚ ସର୍ଵାସ୍ତା ଵଯସା ସୁଭଗାଃ ପୁନଃ । ଭାଷଂତେ ଚ ମିଥସ୍ତାସ୍ତୁ ଭଗିନ୍ଯ ଇଵ ସର୍ଵଦା
ପାଞ୍ଚଟି କୁମାରୀ, ସବୁଠି ଯୁବତୀ ଓ ରୂପସୀ, ସଦା ଏକାଠି ଭଳିଭଳି କଥା ହୁଏ, ଜଣେ ଅପର ଭଉଣୀମାନେ ଯେପରି।
ଚଂଦ୍ରାଦିଵ ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତାଶ୍ଚଂଦ୍ରିକା ଇଵ ସୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଚଂଦ୍ରାନନାଃ ସୁକେଶ୍ଯଶ୍ଚ ଚଂଦ୍ରକାଂତାଇଵୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ସେମାନେ ଚାଁଦରୁ ନିସ୍କାସିତ ଚାଁଦନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୁହଁ ଚାଁଦପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚୁଲି ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଚାଁଦକାନ୍ତି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଦେଵେଷ୍ଵେତା ଵିଲାସିନ୍ଯଃ କୌମୁଦ୍ଯଃ କୈରଵେଷ୍ଵିଵ । ଲାଵଣ୍ଯପିଂଡସଂଭୂତା ଦିଵ୍ଯରୂପା ମନୋହରାଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି କୁମାରୀମାନେ ଲୋଟସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଚାଁଦନି ପରି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ସାରରୁ ଗଠିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚପଦ୍ମିନ୍ଯଃ କେତକ୍ଯ ଇଵ ମାଧଵେ । ଉତ୍ପନ୍ନଯୌଵନୈଃ କାଂତା ଵଲ୍ଲୀଵ ନଵପଲ୍ଲଵୈଃ
ଉଦ୍ଭିଦ୍ନ କୁଚ ରୂପୀ ପଦ୍ମ ପରି, ବସନ୍ତରେ କେତକୀ ଫୁଲ ପରି, ତାଜା ଯୌବନର ଆଭାରେ, ନବପଲ୍ଲବ ଧରିଥିବା ଲତା ପରି ରୂପସୀ।
ହେମଗୌରାଶ୍ଚ ହେମାଭା ହେମାଭରଣଭୂଷିତାଃ । ହେମଚଂପକମାଲିନ୍ଯୋ ହେମଚ୍ଛଵିସୁଵାସସଃ
ସେମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ସୁନା ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ଚମ୍ପକ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସୁନା ଆଭାରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସ୍ଵରଗ୍ରାମାଵଲୀହାସୁ ଵିଵିଧା ମୂର୍ଚ୍ଛନାସୁ ଚ । ତାଲଵାଦ୍ଯଵିନୋଦେଷୁ ଵେଣୁଵୀଣାପ୍ରଵାଦନେ
ସ୍ୱର ମାଳାର ମିଠା ଧ୍ୱନି, ବିଭିନ୍ନ ରାଗର ମଧୁରତା, ତାଳବାଦ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣାର ରଞ୍ଜନାରେ ସେମାନେ ପାରଙ୍ଗତ।