ମାମାରୋପ୍ଯ ଚ ତାଂ ଧୀରଶ୍ଚଲିତୋ ମଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରତି । ସ ପାଂଥସ୍ତେ ଚ ଶିବିକାଵାହାଃ ସଂପ୍ରତି ଭକ୍ଷିତାଃ
ସେ ଧୈର୍ୟଧାରୀ ଯାତ୍ରୀ ମୋତେ ଡୋଲିରେ ବସାଇ, ଘର ପଥେ ଚାଲିଲେ। ସେ ଯାତ୍ରୀ ଓ ଡୋଲି ବହିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯାଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ଜଲମିଦଂ ଯସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯାପି ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଖାଂଡଵଵନେ ଯମୁନାସ୍ତି ସରିଦ୍ଵରା
ତୁମେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳର ପାଣି ନେଇଛ, ଏହା କାହାର ତାହା ଶୁଣ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଖାଣ୍ଡବବନରେ, ଯମୁନା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଅଛି।
ତତ୍ତୀରେଽସ୍ତି ହରିପ୍ରସ୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ସୁରାଚାର୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ରାସ୍ତି ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକମ୍
ସେ ନଦୀର କୂଳରେ ହରିପ୍ରସ୍ଥ ନାମକ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ।
ନିଗମୋଦ୍ବୋଧକଂ ଜାତା ସ୍ମୃତିସ୍ତେ ଯଜ୍ଜଲାଶନାତ୍ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂମିହ ତ୍ଵଯା
ସେହି ପାଣି ପିଇବାରେ, ତୁମର ସ୍ମୃତି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା, ଯାହା ନିଗମକୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରେ। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି।
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମହଂ କିଂଚିତ୍ତଦ୍ଵଦାଶୁ ନିଶାଚର । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ କର୍ମ ସ୍ମରସି ତ୍ଵମିହାଧୁନା । ଵଦ କିଂ ତେ କୃତଂ ପାପଂ ଯେନ ଜାତୋଽସି ରାକ୍ଷସଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ପଚାରେ— ଶୀଘ୍ର କହ, ହେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା! ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ମନେପକାଉଛ କି? କହ, କେଉଁ ପାପ କରିଥିଲ, ଯାହାରେ ତୁମେ ଦାନବ ହେଲୁ?
ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- ପୁରାହମଭଵଂ ଵିପ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯେ ଵେଦଵିଦାଂ କୁଲେ । ଦୁରାଚାରୋ ହ୍ଯଧର୍ମାତ୍ମା ଶୃଣୁ ସର୍ଵଂ ଵଦାମି ତେ
ଦାନବ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଚରିତ୍ର ଖରାପ ଥିଲା, ଧର୍ମହୀନ ଥିଲି। ସବୁ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି।
କ୍ରୀଡତା ହି ମଯା ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଯୂତେନ ସହ ତଦ୍ଵିଦୈଃ । ହାରିତଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ଭୂରି ସ୍ଵକୀଯଂ ପିତୁରେଵ ଚ
ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଜୁଆ ଖେଳୁଥିଲି, ଏହି କଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ। ଏଭଳି ଖେଳରେ, ମୋର ଏବଂ ବାପାଙ୍କର ବହୁ ଧନ ହାରାଇଦେଲି।
ପିତ୍ରା ନିଵେଦ୍ଯ ଭୂପାଯ ମାମକଂ କର୍ମ ତଜ୍ଜନୈଃ । ପୁରାନ୍ନିଃସାରିତୋ ନିଃସ୍ଵୋ ଗତୋଽହଂ ଗ୍ରାମମଂତିକେ
ମୋ ବାପା ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଇଦେଲେ। ଏହାରେ, ମୁଁ ସହରରୁ ତାଡ଼ିଦିଆଗଲି, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନହୀନ ହୋଇ ଗ୍ରାମ ଛଡ଼ା ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲି।
ତତ୍ରାସୀନ୍ମେ ସଖା ନାମ ଦେଵକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଃ । ତେନାଽହଂ ରକ୍ଷିତୋ ଗେହେ କୁର୍ଵତା ଚିରମାଦରମ୍
ସେଠାରେ ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦେବକ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ମୋତେ ଘରେ ରଖି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୟା ଦେଖାଇ ସୁରକ୍ଷା କଲେ।
ଵସ୍ତୁଂ ତତ୍ର ସୁଖେନାହଂ ତଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ରୂପଶାଲିନୀମ୍ । କାମାତୁରୋଽହମଭଜଂ ବଲାନ୍ମିତ୍ରେ ଗତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରହୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ କାମବଶ ହୋଇ, ବନ୍ଧୁ ଘରେ ନଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜୋରକରି ଅପମାନ କରିଥିଲି।
ସା ମୃତା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ସାଧ୍ଵୀ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାଵିଷମ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମସାଯୁକ୍ତେ ନିଶୀଥେଽହଂ ପଲାଯିତଃ
ସେ ସତୀ ମହିଳା ବିଷ ଖାଇଲା ପରେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମରିଗଲେ । ମୁଁ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧାରରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲି ।
ପଲାଯମାନସ୍ତରସା ଧୃତୋଽହଂ ରାଜକିଂକରୈଃ । ଚୌରୋଽଯମିତି ଖଙ୍ଗେନ ଚିଚ୍ଛିଦୁସ୍ତେ ଶିରୋ ମମ
ମୁଁ ଦୂରୁତରେ ପଳାଇବା ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଦାସମାନେ ମୋତେ ଧରିଲେ । ସେମାନେ ମୋତେ ଚୋର ଭାବି, ତଳୱାରରେ ମୋର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ ।
ମୃତଂ ମାଂ ଯାତନାଦେହମାଵେଶ୍ଯ ଯମକିଂକରାଃ । ରୌରଵେ ନିରଯଘୋରେ ଚିକ୍ଷିପୁର୍ଯମଶାସନାତ୍
ମୁଁ ମରିଗଲାପରେ, ଯମର ଦୂତମାନେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହ ଦେଇ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ଛାଡିଦେଲେ ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରାଽହଂ ତୀଵ୍ରଯାତନାମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତେନୈଵ ପାପେନ ରାକ୍ଷସତ୍ଵମୁପାଗତଃ
ସେଠାରେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି । ସେଇ ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏବେ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ।
ଶତଵର୍ଷାଣ୍ଯତୀତାନି ରାକ୍ଷସତ୍ଵେ ଵିଶାଂପତେ । ଵଦାମି ତମୁପାଯଂ ମେ ଯେନାସ୍ମାନ୍ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୁଯାମ୍
ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦେହରେ ଶତ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ହେ ରାଜା, ଏଠାରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ, ସେ ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି ।
ପୁଣ୍ଯଂ ତଦର୍ପିତେ ସାଧୋ ଵଦାମି ଶୃଣୁ ସାଦରମ୍ । ଯେନ ତୀର୍ଥଵରସ୍ଯେଦଂ ଜଲଂ ମମ ମୁଖେ ଗତମ୍
ହେ ସଜ୍ଜନ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କାମ ହେଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳ ମୋର ମୁଁହେ ପହଞ୍ଚିଛି, ସେଥିରେ ଆଦର ସହ କହୁଛି, ଶୁଣ ।
ତତ୍ରୈଵ ଜନ୍ମନି ମଯା କୃତ୍ଵା ହରିଦିନେ ଵ୍ରତମ୍ । ସଂସର୍ଗାନ୍ନେଚ୍ଛଯା ଵୈଶ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତମ୍
ସେଇ ଜନ୍ମରେ, ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ମୁଁ ଏକ ବ୍ରତ ରଖିଥିଲି । ଏକ ବଣିକଙ୍କ ସହ ଅଚାହିଁ ରାତି ଜାଗିଥିଲି ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମଥ ସଂସ୍ନାତ୍ଵା ଭୋକ୍ତୁଂମପି ସମୁଦ୍ଯତେ । ମଦ୍ଗୃହେ କଶ୍ଚିଦାଯାତୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଧୃକ୍
ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଖାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲି । ସେବେ ମୋ ଘରକୁ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଆସିଥିଲେ ।
କୁପିତୋଽହଂ ତମାଲୋକ୍ଯ ଦୁର୍ଵଚୋ ଵଦମଗ୍ରତଃ । କ୍ଵ ଗଚ୍ଛସି ଦୁରାଚାର ଦାଂଭିକସ୍ତ୍ରୀଜନାଂତରେ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଠୋର କଥା କହିଲି: 'କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ଦୁଷ୍ଟ, ମିଥ୍ୟାଚାରୀ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସ ମଯା ଧୀରସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ମାନାପମାନଯୋଃ । ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ନିକେତାନ୍ମେ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଚଲିତୋ ଯଦା
ମୁଁ ଏମିତି କହିଲାପରେ, ସେ ଧୀର ଲୋକ ମାନ-ଅପମାନରେ ସମ, ଚୁପଚାପ ମୋ ଘରୁ ବାହାରି ଚାଲିଗଲେ ।
ତଦାଭିମୁଖମାଯାଂତୀ ପତ୍ନୀ ମମ ପତିଵ୍ରତା । ପତିତ୍ଵା ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ତଂ ସାଧୁଂ ଗୃହମାନଯତ୍
ତାପରେ ମୋର ପତିବ୍ରତା ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ସାଧୁଙ୍କ ପାଦେ ପଡି, ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଆଣିଲେ ।
ମଯାପମାନିତସ୍ଯାପି ନ କ୍ରୋଧୋଽଭୂନ୍ମହାତ୍ମନଃ । ତଯାଦୃତସ୍ଯାପ୍ଯାନଂଦୋ ଯତଃ ସୋରି ସୁହୃତ୍ସମଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲି ମଧ୍ୟ ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ । ମୋ ପତ୍ନୀ ଆଦର କରିଥିବାରୁ, ସେ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ତମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଧିଵଦ୍ଵିଷ୍ଟରେ ଚୋପଵେଶ୍ଯ ସା । ଭୋଜ୍ଯଂ ଭୋଜଯ ଜୀଵେଶ ଜଯତାଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ସେ ନିୟମ ମାନି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭଲ ଆସନ ଦେଇ, ପୂଜା କଲେ । 'ହେ ଜୀବନାଥ, ତିନି ଭୁବନ ଜିତିଥିବା, ଏହି ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ,' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽହଂ ତଯା ସାଧ୍ଵ୍ଯା ନ୍ଯଗଦଂ ତଂ ମହାଶଯମ୍ । ମ୍ଲାନଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଶମଯ କ୍ଷୁଧାମ୍
ସେ ସତୀ ମହିଳା ଏମିତି କହିଲେ, ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ କହିଲି: 'ଉଠନ୍ତୁ, ଦୟାକରି ଭୋକ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଚରଣୌ ନୋଦିତସ୍ତନୁମଧ୍ଯମା । ପ୍ରାକ୍ଷାଲଯଂ ପୁନସ୍ତଂ ତୁ ନିଵେଶ୍ଯାସନମୁତ୍ତମମ୍
ଏମିତି କହି, ସେ ସୁକୁମାରୀ ନାରୀ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ପୁଣି ସେଠି ଭଲ ଆସନ ଦେଇ ବସାଇଲେ ।
ଅଦଦାଂ ପାତ୍ରମନ୍ନେନ ପୂର୍ଣଂ ତସ୍ମୈ ଵିଵେକିନେ । ଜଲଂ ଚ ତତ୍କରେ ସାଧ୍ଵ୍ଯା ପ୍ରେରିତୋଽହଂ ତଯା ମୁହୁଃ
ମୁଁ ସେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଭୋଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଲି । ସେ ସତୀ ମହିଳା ମୋତେ ବାରମ୍ବାର କହି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଲି ।
ଉପଭୁଜ୍ଯ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵୈରଂ ଵିଗତଵିକ୍ରିଯଃ । ହରେରାମ ହରେକୃଷ୍ଣ ଜପନ୍ନିତି ଜଗାମ ହ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଭୋଜନ କରି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ, 'ହରେ ରାମ, ହରେ କୃଷ୍ଣ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିଜେ ଚାଲିଗଲେ ।
କୃତଂ ପୁଣ୍ଯମିଦଂ ଵୈଶ୍ଯ ନୋଦିତେନ ମଯା ସ୍ତ୍ରିଯା । ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଯେନେଦଂ ପ୍ରାପିତଂ ତୀର୍ଥଵାରି ମେ
ହେ ବଣିକ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାମ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ମୋ ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା । ତାହାର ଫଳରେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୋତେ ତୀର୍ଥର ଜଳ ମିଳିଛି ।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମନ୍ନିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ତିଷ୍ଠତି ରାକ୍ଷସେ । ପଥିକଃ ସ ଚ ତେ ଵାହାଃ ପ୍ରାହୁଃ ଖେ ଦିଵ୍ଯଦେହିନଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ — ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା, ଏହି କଥା କହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ତୁମ ପୂର୍ବ ସାଥୀ ଯାତ୍ରୀମାନେ, ଏବେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଆକାଶରୁ ତୁମ ସହ କଥା କହିଲେ ।
ପଥିକଵାହା ଊଚୁଃ ଭୋ ଭୋ ଵିଶାଂପତେ ସାଧୋ ପ୍ରାପ୍ତା ଅପ୍ଯପମୃତ୍ଯୁତାମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦିଦଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଦେଵତ୍ଵମାଗତାଃ
ଯାତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ — ହେ ରାଜା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ, ଆମେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଇ, ଆମେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଛୁ ।