ତୁଲସୀଦାରୁଣା ଦାହୋ ନ ତସ୍ଯ ପୁନରାଵୃତିଃ । ଯଦ୍ଯେକଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଂ ମଧ୍ଯେ କାଷ୍ଠଶତସ୍ଯ ହି
ତୁଳସୀ କାଠରେ ଦାହ କଲେ, ସେ ଜନ୍ମରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ। ଏକଟି ତୁଳସୀ କାଠ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶତ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ—
ଦାହକାଲେ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିଃ କୋଟିପାପାଯୁତସ୍ଯ ଚ । ଗଂଗାଂଭସାଭିଷେକେଣ ଯାଂତି ପୁଣ୍ଯାନି ପୁଣ୍ଯତାମ୍
ଦାହ ସମୟରେ କୋଟି କୋଟି ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମିଶ୍ରାଣି ଯାଂତି ଦାରୂଣି ପୁଣ୍ଯତାମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂମିଶ୍ରା ଯାଵତ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲତେ ଚିତା
ତୁଳସୀ କାଠ ମିଶା ଦାରୁ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତାରେ ତୁଳସୀ କାଠ ଜଳିଥାଏ—
ଦହ୍ଯଂତି ତସ୍ଯ ପାପାନି କଲ୍ପକୋଟିକୃତାନି ଵୈ । ଦହ୍ଯମାନଂ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା
କଳ୍ପ କୋଟି ଦିନର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଦାହିଯାଏ। ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା ମଣିଷକୁ ଦେଖି—
ନଯଂତି ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ନ ଚ ଵୈ ଯମକିଂକରାଃ । ଜନ୍ମକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଜନାର୍ଦନମ୍
ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦୂତମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯମର ଦୂତମାନେ ନୁହେଁ। ଲକ୍ଷ-କୋଟି ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଦହ୍ଯଂତେ ଯେ ନରା ଲୋକେ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ତାନ୍ଵିମାନସ୍ଥିତାନ୍ଦେଵାଃ କ୍ଷିପଂତି କୁସୁମାଂଜଲିମ୍
ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ରଥରେ ବସି ଫୁଲ ଛିଟାନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯଂତ୍ଯପ୍ସରସଃ ସର୍ଵା ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗାଯକାଃ । ଜାଯଂତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶଂଭୁନା ସହ
ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରା ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଗାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି। ସେଉଁଠି ମଣିଷକୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଦୁହେଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ କରେ ଶୌରିର୍ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵାସ୍ଯ ଚାଂଗତଃ । ମାର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵପାପାନି ପଶ୍ଯତାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ଶୌରି ତାଙ୍କୁ ହାତଧରି ଘରକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ମହୋତ୍ସଵଂ କାରଯିତ୍ଵା ଜଯଶବ୍ଦପୁରଃସରମ୍ । ଜ୍ଵଲତେ ଯତ୍ର ଚାଜ୍ଯେନ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠପାଵକଃ
ଯେଉଁଠି ଘିଅ ସହିତ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।
ଅଗ୍ନ୍ଯଗାରେ ଶ୍ମଶାନେ ଵା ଦହ୍ଯତେ ପାତକଂ ନୃଣାମ୍ । ହୋମଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ସିକ୍ତେ ସିକ୍ତେ ତିଲେ ଵାପି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଅଗ୍ନିଶାଳା କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ ଯେଉଁଠି ମଣିଷଙ୍କର ପାପ ଦାହିଯାଏ, ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ତିଳ ଛିଟି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଯୋ ଦଦାତି ହରେର୍ଧୂପଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵମ୍ । ଶତକ୍ରତୁସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତ ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠରୁ ତିଆରି ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶତଗୋ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପଚ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ମେରୁତୁଲ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଦତ୍ତଂ ତଦନ୍ନଂ କେଶଵସ୍ଯ ହି
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ପକାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ଭୋଗ କେଶବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଭୋଗ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୁଏ।
ତୁଲସୀପାଵକେନାଥ ଯୋ ଦୀପଂ କୁରୁତେ ହରେଃ । ଦୀପଲକ୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଲଭତେ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ସେ ଲକ୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇବାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ନ ତେନ ସଦୃଶୋ ଲୋକେ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସ ଜାଯତେ କୃପାପାତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଡଵସତ୍ତମ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାର ପାତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡା।
ତୁଲସୀଦାରୁଜାତେନ ଚଂଦନେନ କଲୌ ହରିମ୍ । ଵିଲିପ୍ଯ ଭକ୍ତିତୋ ନିତ୍ଯଂ ରମତେ ହରିସନ୍ନିଧୌ
ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିତ୍ୟ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗମାରା ହୁଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ତୁଲସୀପଂକଲିପ୍ତାଂଗଃ କୁରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନମ୍ । ପୂଜାଶତଦିନୈକାହ୍ନା ଲଭ୍ଯତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଲେପ ଲଗାଇ ଶରୀରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଏକ ଦିନରେ ଶତଦିନ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଶତଗୋ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଵିଲେପାର୍ଥେ ତୁ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ମଂଦିରେ ତିଷ୍ଠତେ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ମାରିବା ପାଇଁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ମନ୍ଦିରରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେ ସମୟରେ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ।
ତିଲପ୍ରସ୍ଥାଷ୍ଟକଂ ଦତ୍ଵା ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯେପରିମାଣେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ।
ଯୋ ଦଦାତି ପିତୄଣାଂ ତୁ ପିଂଡେ ତୁଲସିସଂଭଵମ୍ । ଦଲଂ ସଂଜାଯତେ ତୃପ୍ତିଃ ପତ୍ରେ ପତ୍ରେ ଶତାବ୍ଦିକା
ଯିଏ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ମିଶିତ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃ ପାତ୍ର ପ୍ରତି ପତ୍ର ପ୍ରତି ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।
ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ସ୍ନୈଵ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ । ତେନ ତୀର୍ଥେ କୃତଂ ସ୍ନାନଂ ଯାଵଚ୍ଚାଂଗେ ଚ ମୃତ୍ତିକା
ଯିଏ ବିଶେଷକରି ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମାଟି ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତଦୀଯ ଯାତୁ ମଂଜର୍ଯା ପୂଜନଂ ଚ କରୋତି ଯଃ । ନାନାପୁଷ୍ପୈଃ କୃତା ପୂଜା ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଗଛର ମଞ୍ଜରୀ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେହି ପୂଜା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକିରହେ।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେଽଵତିଷ୍ଠେତ ତୁଲସୀ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକା । ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଦର୍ଶନେନୈଵ ନାରଦ
ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ଛୁଇଁବା ମାତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ନ କସ୍ଯାପି ଚ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କିଛି କହିବି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ଏହା କେହିଁଠି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହାଯାଇନାହିଁ, ହେ ଦେବଋଷି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହା ଶୁଣ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଗୃହେ ଗ୍ରାମେ ଵନେ ଵା ତୁଲସୀ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ର ତତ୍ର ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଚ ଵସେଦ୍ଧରିଃ
ଯେଉଁଠି ଘର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନାଯୋଗୋ ବଂଧୁସଂଭଵଃ । ନ ଦୁଃଖଂ ନ ଭଯଂ ରୋଗସ୍ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଗ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ।
ସର୍ଵତ୍ର ତୁଲସୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ । ସଂନିଧୌ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ରୋପଣାତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ
ସମସ୍ତଠିରେ ତୁଳସୀ ପବିତ୍ର, ବିଶେଷକରି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ; ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କଲେ,
ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲସ୍ଯାରୋପଣେ କୃତେ । ଉତ୍ପାଦାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ରୋଗାନ୍ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ । ତୁଲସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚିତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ହଂତ ଶାଂତିକରୋ ହରିଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀକୁ ପୂଜିଲେ, ହରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦୂର କରି ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଗଂଧମାଘ୍ରାଯ ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ମାରୁତଃ । ଦିଶୋ ଦଶ ଚ ତାଃ ପୂତା ଭୂତଗ୍ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧ ବାତାସରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠାରେ ଦଶଦିଗ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ତିକା । ସର୍ଵଦା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵତାଶ୍ଚ ଶିଵୋ ହରିଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳ ମାଟି ରହିଥାଏ, ସେଠା ସବୁବେଳେ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଓ ହରି ବସିଥାନ୍ତି।