ପାରମେଶ୍ଵରେ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଅହଲ୍ଯା ମୁକ୍ତିମାଗମତ୍ । ଚୈତ୍ରମାସେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ପାରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରି ଅହଲ୍ୟା ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ—
କାମଦେଵଦିନେ ତସ୍ମିନ୍ନହଲ୍ଯାଂ ତୁ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଯତ୍ର ତତ୍ର ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନରସ୍ତତ୍ର ପ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍
କାମଦେବଙ୍କ ଦିନରେ ସେଠାରେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ସ୍ତ୍ରୀଵଲ୍ଲଭୋ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍କାମଦେଵ ଇଵାପରଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ମଣିଷ ଜନାନୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଧନୀ ହୁଏ ଏବଂ ଆଉ ଏକ କାମଦେବ ପରି ହୁଏ। ତାପରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରସ୍ତତ୍ର ଗୋସହସ୍ର ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସୋମତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ନାନମାତ୍ରଂ ସମାଚରେତ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ହଜାର ଗାଈର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ତାପରେ ସୋମ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ସୋମଗ୍ରହେ ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ପାପକ୍ଷଯକରଂ ଭଵେତ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସୋମ ଗ୍ରହଣ ବେଳେ, ରାଜାନ୍, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତଂ ରାଜନ୍ସୋମତୀର୍ଥଂ ମହାଫଲମ୍ । ଯସ୍ତୁ ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ କୁର୍ଯାତ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ନରାଧିପ
ରାଜାନ୍, ସୋମ ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ। ଯିଏ ସେଠାରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରେ—
ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋମଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶେ ତୁ ଜଲେପ୍ଯଥଵାପି ହ୍ଯନାଶନେ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ସୋମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଅଗ୍ନିକୁ ବା ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ କିମ୍ବା ଉପବାସ କଲେ—
ସୋମତୀର୍ଥେ ମୃତୋ ଯସ୍ତୁ ନାସୌ ମର୍ତ୍ଯେଭିଜାଯତେ । ସ୍ତଂଭତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ନାନଂ ତତ୍ର ସମାଚରେତ୍
ଯିଏ ସୋମ ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ପୁଣି ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ତାପରେ ଷ୍ଟମ୍ଭ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରସ୍ତତ୍ର ସୋମଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଵିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ସୋମ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ତାପରେ, ରାଜାନ୍, ଉତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ଯୋଧନୀପୁରଵିଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅସୁରା ଯୋଧିତାସ୍ତତ୍ର ଵାସୁଦେଵେନ କୋଟିଶଃ
ଯୋଧନୀପୁରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେଠାରେ ବାସୁଦେବ ଅସୁରମାନେ ସହ କୋଟିକୋଟି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରୀତୋ ଭଵେଦିହ । ଅହୋରାତ୍ରୋପଵାସେନ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଵ୍ଯପୋହତି
ସେଠାରେ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଦିନ ଓ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ତାପସେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଅମୋହକମିତି ଖ୍ଯାତଂ ପିତୄନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ତର୍ପଯେତ୍
ତାପରେ, ରାଜାନ୍, ଉତ୍ତମ ତାପସେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାକୁ ଅମୋହକ ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମମାଵାସ୍ଯାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ନରୋ ରାଜନ୍ପିତୃପିଂଡଂ ତୁ ଦାପଯେତ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଗଜରୂପାଃ ଶିଲାସ୍ତତ୍ର ତୋଯମଧ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦାପଯେତ୍ପିଂଡଂ ଵୈଶାଖେ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ସେଠାରେ ପାଣିରେ ହାତୀ ଆକୃତିର ପାଥର ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ବୈଶାଖ ମାସରେ ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତୃପ୍ଯଂତି ପିତରସ୍ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। ତାପରେ, ରାଜାନ୍, ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଗଣପତ୍ଯଂତିକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେଂଦ୍ର ଲିଂଗୋ ଯତ୍ର ଜନାର୍ଦନଃ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ରାଜାନ୍, ଗଣପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ, ରାଜାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ନର୍ମଦାଦକ୍ଷିଣେକୂଲେ ତୀର୍ଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍
ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ ।
କାମଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ତପସ୍ତପ୍ଯତ୍ଯସୌ ମହାନ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଶଂକରଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ସେଠି କାମଦେବ ନିଜେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ ଦେବତା ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଥିଲେ ।
ସମାଧିପର୍ଵଦଗ୍ଧସ୍ତୁ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଶ୍ଵେତପର୍ଵୋପମଶ୍ଚୈଵ ହୁତାଶଃ ଶୁକ୍ଲପର୍ଵଣି
ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନର ଅଗ୍ନିରେ କାମଦେବ ପୁରିଗଲେ । ଏହି ଅଗ୍ନି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଆଲୋକରେ ଜ୍ୱଳିଲା ।
ଏତେ ଦଗ୍ଧାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ କୁସୁମେଶ୍ଵରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ତୁଷ୍ଟସ୍ତେଷାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ସେମାନେ ସବୁ କୁସୁମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ରହିଲେ । ଦେବତା ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।
ଉମଯା ସହିତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତେଷାଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଵରପ୍ରଦଃ । ଵିମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନର୍ମ୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତାନ୍
ଉମାଙ୍କ ସହିତ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ନର୍ମଦାର କୂଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ ।
ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵେଣ ପୁନର୍ଦେଵତ୍ଵମାଗତଃ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ତୀର୍ଥଂ ଚ ଭଵତୂତ୍ତମମ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତିରେ ସେ ପୁନି ଦେବତ୍ୱ ପାଇଲେ । ହେ ମହାଦେବ, ତୁମେ କୃପା କରି ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କର ।
ଅର୍ଧଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତୀର୍ଥଂ ଦିକ୍ଷୁ ସମଂତତଃ । ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଉପଵାସପରାଯଣଃ
ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁ ଦିଗକୁ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଅଛି । ଯେଉଁମାନେ ସେଠି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଉପବାସରେ ଲିନ ରହନ୍ତି,
କୁସୁମାଯୁଧରୂପେଣ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଵୈଶ୍ଵାନରେ ଯମେନୈଵ କାମଦେଵେନ ଵାଯଵେ
ସେମାନେ କୁସୁମେଶ୍ୱର ରୂପେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି । ଅଗ୍ନି, ଯମ, କାମଦେବ ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ତତ୍ରୈଵ ଚ ପୁରାଗତୈଃ । ଅଂଧୋନସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ନାତିଦୂରେ ତୁ ତସ୍ଯ ଵୈ
ହେ ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠି ତପସ୍ୟା କରି, ଅନ୍ଧୋନା ନିକଟରେ, ଏହାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ ।
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଭୋଜନଂ ପିଂଡପାତନମ୍ । ଅଗ୍ନିଵେଶେ ଜଲେ ଵାପି ଅଥଵାପି ଅନାଶନେ
ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଭୋଜନ ଏବଂ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ, ଜଳରେ କିମ୍ବା ଉପବାସ କରି ।
ଅନିଵର୍ତିକା ଗତିସ୍ତସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯାପ୍ଯର୍ଦ୍ଧଯୋଜନେ । ତ୍ରୈଯଂବକେଣ ତୋଯେନ ସ୍ନାପଯେନ୍ନରପୁଂଗଵଃ
ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯାତ୍ରା ଅବିରତ ରହିଥାଏ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ ।
ଅଂଧୋନମୂଲେ ଦତ୍ଵା ତୁ ପିଂଡଂ ଚୈଵ ଯଥାଵିଧି । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ର ଦିଵାକରୌ
ଅନ୍ଧୋନା ମୂଳରେ ଯଥାବିଧିରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି ।
ଉତ୍ତରାଯଣେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ କରୋତି ଯଃ । ପୁରୁଷୋ ଵାପି ସ୍ତ୍ରୀ ଵାପି ଵସେଦାଯତନେ ଶୁଚିଃ
ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ପବିତ୍ର ଗୃହରେ ବାସ କରନ୍ତି,
ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଭାତେ ପୂଜନାନ୍ନରଃ । ସ ତାଂ ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ନ ତାଂ ସର୍ଵୈର୍ମହାମଖୈଃ
ସେମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏମିତି ଗତି ପାଆନ୍ତି ଯାହା ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ ।