ଦହତେ ନିର୍ଦଯୋ ଵହ୍ନିଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵତ୍ । ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଜଲେ ଜ୍ଵାଲା କୂପେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ
ନିଷ୍ଠୁର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅପସରା ପୋଖରୀର ପାଣିରେ ଓ କୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳା ଲାଗି ପୋଡ଼ିଦେଲା।
ଅସ୍ମାନ୍ସଂଦହ୍ଯ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯସି । ଏଵଂ ପ୍ରଲପତାଂ ତାସାଂ ଵହ୍ନିର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁମାନେକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇ, ହେ ବିଦେଶୀ, କେଉଁ ଦୁର୍ଗତି ଦେବୁ? ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ଏହି କଥା କହିଲା:
ଵୈଶ୍ଵାନର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵଵଶୋ ନୈଵ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିନାଶଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅହମାଦେଶକର୍ତା ଵୈ ନାହଂ କର୍ତ୍ତାସ୍ମ୍ଯନୁଗ୍ରହମ୍
ଵୈଶ୍ୱାନର କହିଲେ— ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ ଆଦେଶ ପାଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଦୟା ଦେବାର ଅଧିକାର ମୋର ନୁହେଁ।
ଅତ୍ର କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚରାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତତୋ ବାଣୋ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପିତମ୍
ଏଠାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଅଛି; ତାପରେ ବାଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖିଲେ—
ଆସନସ୍ଥୋଽବ୍ରଵୀଦେଵମହଂ ଦେଵୈର୍ଵିନାଶିତଃ । ଅଲ୍ପସାରୈର୍ଦୁରାଚାରୈରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଵେଦିତଃ
ସେ ଆସନରେ ବସି ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଲେ । ସେମାନେ ଅଳ୍ପମୂଲ୍ୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ଲୋକ, ମୋତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅପରୀକ୍ଷ୍ଯ ହ୍ଯହଂ ଦଗ୍ଧଃ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ନାନ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁସ୍ତୁ ମାଂ ହଂତୁଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମହାନ ଆତ୍ମା ଶଙ୍କର ମୋତେ ତଦନ୍ତ କରିନାହିଁ, ସିଧାସଳଖ ଦହିଦେଲେ । ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଉତ୍ଥିତଃ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ଲିଗଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଃ ସ ପୁରଦ୍ଵାରାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଉଠି, ତିନି ଭୁବନର ନାଥଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସହର ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ ।
ରତ୍ନାନି ସୁଵିଚିତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା । ଗୃହୀତ୍ଵା ଶିରସା ଲିଂଗଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ନଗରମଂଡଲେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଣାନୀମାନେକୁ ନେଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସେ ସହର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଦେଲେ ।
ସ୍ତୁଵତେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶିଵମ୍ । ହର ତ୍ଵଯାହଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଦି ଵଧ୍ଯୋସି ଶଂକର
ସେ ଦେବଦେବ ଶିବ, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ— 'ହେ ହର, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦହିଦେଲ, ତେବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଶଙ୍କର ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ଅର୍ଚିତଂ ହି ମହାଦେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସଦା
ହେ ମହାଦେବ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ଲିଙ୍ଗ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ । ମୁଁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରିଛି, ହେ ମହାଦେବ ।
ତ୍ଵଯା ଯଦ୍ଯପି ଵଧ୍ଯୋହଂ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ପ୍ରାପ୍ଯମେତନ୍ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦଗ୍ରହଣଂ ମମ
ହେ ମହାଦେବ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବି, ତଥାପି ମୋ ଲିଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ । ମୋତେ ତୁମ ପାଦ ଧରିବା ସୁଯୋଗ ଦିଅ ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦନିରତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ତୋଟକଚ୍ଛଂଦସା ଦେଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୁ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ହେ ମହାଦେବ, ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି । ତୋଟକ ଛନ୍ଦରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି—
ଓଁଶିଵଶଂକରସର୍ଵକରାଯ ନମୋ ଭଵଭୀମମହେଶଶିଵାଯ ନମଃ । କୁସୁମାଯୁଧ ଦେହଵିନାଶକର ତ୍ରିପୁରାଂତକରାଂଧକ ଚୂର୍ଣକର
ଓଁ, ଶିବ, ଶଙ୍କର, ସବୁ କାମ କରୁଥିବା, ଭବ, ଭୀମ, ମହେଶ, ଶିବ—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ । କୁସୁମାୟୁଧଙ୍କ ଦେହ ନାଶ କରିଥିବା, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ଅନ୍ଧକ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ ।
ପ୍ରମଦାପ୍ରିଯକାମଵିଭକ୍ତ ନମୋ ହି ନମଃ ସୁରସିଦ୍ଧଗଣୈର୍ନମିତଃ । ହଯଵାନରସିଂହଗଜେଂଦ୍ରମୁଖୈରତି ହ୍ରସ୍ଵସୁଦୀର୍ଘମୁଖୈଶ୍ଚ ଗଣୈଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରେମରେ ବିଭକ୍ତ, ତୁମକୁ ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଣାମ । ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୁହଁ—ଘୋଡ଼ା, ବାନର, ସିଂହ, ହାତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅତି ଛୋଟ ବା ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ।
ଉପଲବ୍ଧୁମଶକ୍ଯତରୈରସୁରୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ନ ଶରୀରଶତୈର୍ବହୁଭିଃ । ପ୍ରଣତୋ ଭଗଵନ୍ବହୁଭକ୍ତିମତା ଚଲଚଂଦ୍ର କଲାଧର ଦେଵ ନମଃ
ଅସୁରମାନେ ଶତ ଶତ ଶରୀର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଅନେକ ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ନାହାଁ । ଚଞ୍ଚଳ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ, ଭଗବାନ, ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି ।
ସହପୁତ୍ରକଲତ୍ରକଲାପଧନୈଃ ସତତଂ ଜଯ ଦେହି ଅନୁସ୍ମରଣମ୍ । ଵ୍ଯଥିତୋସ୍ମି ଶରୀରଶତୈର୍ବହୁଭିର୍ଗମିତାଦ୍ଯ ମହାନରକସ୍ଯ ଗତିଃ
ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେବକ ଓ ଧନ ସହିତ ସଦା ମୋତେ ବିଜୟ ଓ ସ୍ମରଣ ଦିଅ । ଅନେକ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି, ଆଜି ମୁଁ ମହାନ ନରକର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ।
ନ ନିଵର୍ତତି ଯନ୍ମମପାପଗତିଃ ଶୁଚିକର୍ମ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧମପି ତ୍ଯଜତି । ଅନୁକଂପତି ଦିଗ୍ଭ୍ରମତି ଭ୍ରମତି ଭ୍ରମ ଏଷ କୁବୁଦ୍ଧି ନିଵାରଯତି
ମୋର ପାପମୟ ଚାଳି ଫେରିଆସେନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଯାଏ । ଦୟା ଭ୍ରମଣ କରେ, ମନ ଭ୍ରମଣ କରେ, ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଖରାପ ବୁଦ୍ଧି ରୋକିଥାଏ ।
ଯଃ ପଠେତ୍ତୋଟକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିମାନସଃ । ବାଣସ୍ଯୈଵ ଯଥାରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ତୋଟକ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଥାଏ, ସେଉଁଠି ବାଣଙ୍କ ପରି ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ ।
ଇମଂ ସ୍ତଵଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରସନ୍ନସ୍ତୁ ତଦା ତସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ମହାଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି, ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେତିପାଇଁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ସୌଵର୍ଣେ ତିଷ୍ଠ ଦାନଵ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସପତ୍ନୀନାଂ ଭାର୍ଯାଭୃତ୍ଯଜନୈଃ ସହ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ବେଟା, ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ । ଦାନବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତୁମ ପୁଅ, ପଉତ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସହିତ ରୁହ ।'
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ବାଣ ତ୍ଵମଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି । ଭୂଯସ୍ତସ୍ଯ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଦେଵଦେଵେନ ପାଂଡଵ
ଆଜିଠାରୁ ବାଣ, ତୁମେ ତ୍ରିଦଶମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅବଧ୍ୟ ହେଲ । ଦେବଦେବ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ ।
ଅକ୍ଷଯଶ୍ଚାଵ୍ଯଯୋ ଲୋକେ ଵିଚଚାର ହ ନିର୍ଭଯଃ । ତତୋ ନିଵାରଯାମାସ ରୁଦ୍ର ସପ୍ତଶିଖଂ ତଥା
ସେ ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବିନାଶୀ ହେଇ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ତାପରେ ରୁଦ୍ର ସପ୍ତଶିଖାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ତୃତୀଯଂ ରକ୍ଷିତଂ ତସ୍ଯ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଭ୍ରମତେ ଗଗନେ ନିତ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରତେଜଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ତୃତୀୟ ନଗରଟିକୁ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ନଗର ସଦା ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲା ।
ଏଵଂ ତୁ ତ୍ରିପୁରଂ ଦଗ୍ଧଂ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ଜ୍ଵାଲାମାଲାପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ତୁ ପତିତଂ ଧରଣୀତଲେ
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ତ୍ରିପୁରାକୁ ଦହିଦେଲେ । ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଏକଂ ନିପାତିତଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀଶୈଲେ ତ୍ରିପୁରାଂତକେ । ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପାତିତଂ ତତ୍ର ପର୍ଵତେଽମରକଂଟକେ
ତାଙ୍କର ଏକଟି ନଗର ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଭୂମିକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଗଲା ।
ଦଗ୍ଧେ ତୁ ତ୍ରିପୁରେ ରାଜନ୍ରୁଦ୍ରକୋଟିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ଜ୍ଵଲଂତଂ ପାତିତଂ ତତ୍ର ତେନ ଜ୍ଵାଲେଶ୍ଵରଃ ସ୍ମୃତଃ
ତ୍ରିପୁରା ଦହିଯିବାବେଳେ, ରାଜାନ୍, ଅନେକ ରୁଦ୍ର ତିଠିଗଲେ । ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନଗର ସେଠାରେ ପଡ଼ିଲା, ଏହିଠାରୁ ସେ 'ଜ୍ୱାଲେଶ୍ୱର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ଊର୍ଧ୍ଵେନ ପ୍ରସ୍ଥିତା ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯା ଜ୍ଵାଲା ଦିଵଂ ଗତା । ହାହାକାରସ୍ତଦା ଜାତୋ ସଦେଵାସୁରକିଂନରାନ୍
ସେଠାରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଉପରକୁ ଯାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା । ତେବେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କଲେ ।
ତଂ ଶରଂ ସ୍ତଂଭଯେଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ମାହେଶ୍ଵରପୁରୋତ୍ତମେ । ଏଵଂ ଵ୍ରଜେତ ଯସ୍ତସ୍ମିନ୍ପର୍ଵତେଽମରକଂଟକେ
ରୁଦ୍ର ତାହା ଶରକୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ନଗରରେ ଅଟକାଇଲେ । ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଏ—
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶଭୁଵନାନି ସୁଭୁକ୍ତ୍ଵା ପାଂଡୁନଂଦନ । ଵର୍ଷକୋଟିସହସ୍ରଂ ତୁ ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତଥା ପରାଃ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ସେଉଁଠି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକର ଭୋଗ ଏକ ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ଭୁଗତି କରି, ପୁଣି ତିରିଶି କୋଟି ବର୍ଷ ଅନ୍ୟ ଭୋଗ କରେ—
ତତୋ ମହୀତଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାମେକଚ୍ଛତ୍ରେଣ ଭୁଂକ୍ତେ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତାପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ସେ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ । ସେ ଏକମାତ୍ର ରାଜା ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।