ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ଅନ୍ଯା ଗୃହୀତହସ୍ତା ତୁ ସଖୀ ଦହତି ବାଲକୈଃ
ଧୂଆଁରେ ଢାକା ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସଖୀଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଛୁଆମାନେ ସହିତ ପୋଡ଼ିଗଲେ।
ଅନେନ ଦିଵ୍ଯରୂପାନ୍ଯାଦୃଷ୍ଟା ମଦଵିମୋହିତା । ଶିରସା ପ୍ରାଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପଯତି ପାଵକମ୍
ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ନାରୀମାନେ ଦେଖି, ମନ ହରାଇ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଯଦି ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵୈରଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵପକାରିଷୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମପରାଧ୍ଯଂତେ ଗୃହପଂଜରକୋକିଲାଃ
ତୁମେ ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନେ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଘରେ ପଞ୍ଜରର କୋଇଲି ପରି ନାରୀମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ପାପନିର୍ଦଯ ନିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜ କସ୍ତେ କୋପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି । ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ନ ତେ ଲଜ୍ଜା ନ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଵର୍ଜିତଃ
ହେ ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ପାପୀ, ତୁମର କେଉଁଠି ରୋଷ ନାରୀମାନେ ଉପରେ? ତୁମେ କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ବା ପବିତ୍ରତା ରଖିନାହଁ।
ଅନେକରୂପଵର୍ଣାଢ୍ଯା ଉପଲଭ୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ହ । କିଂ ତ୍ଵଯା ନ ଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କର, କିନ୍ତୁ କହ, ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିନାହଁ କି?
କିଂ ତୁ ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଦହନସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଦନଂ ପ୍ରତି । ନ କାରୁଣ୍ଯଂ ଦଯା ଵାପି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗି ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ତୁମର କେଉଁ ଗୁଣ ରହିଛି? ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି କୌଣସି କରୁଣା, ଦୟା ବା ମୃଦୁତା ନାହିଁ।
ଦଯାଂ କୁର୍ଵଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛାପି ଦହନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମପି କଷ୍ଟୋସି ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଚେତନଃ
ଅପର ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ପୋଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୟା କରନ୍ତି; ତୁମେ ତ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ଅବଶ୍ୟ ଅବିବେକୀ ଏବଂ ଅବଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ଏତେ ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦହନୋତ୍ସାଦନଂ ପ୍ରତି । ଆସାମପି ଦୁରାଚାର ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଂ ଵିନିପାତସେ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଗୁଣ, ଅଗ୍ନି ଲାଗି ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ; ଏହି ନାରୀମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ?
ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଘୃଣ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୁତାଶ ମଂଦଭାଗ୍ଯକ । ନିରାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାର ବାଲାନ୍ଦହସି ନିର୍ଦଯ
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଅଗ୍ନି, ଅପର ଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଅଶୁଭ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ଝିଅମାନେକୁ ପୋଡ଼ୁଛ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲପମାନାସ୍ତା ଜଲ୍ପମାନା ବହୁସ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶଂତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବାଲଶୋକେନ ମୋହିତାଃ
ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଶୋକରେ ମନ ହରାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଦହତେ ନିର୍ଦଯୋ ଵହ୍ନିଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵତ୍ । ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଜଲେ ଜ୍ଵାଲା କୂପେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ
ନିଷ୍ଠୁର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅପସରା ପୋଖରୀର ପାଣିରେ ଓ କୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳା ଲାଗି ପୋଡ଼ିଦେଲା।
ଅସ୍ମାନ୍ସଂଦହ୍ଯ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯସି । ଏଵଂ ପ୍ରଲପତାଂ ତାସାଂ ଵହ୍ନିର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁମାନେକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇ, ହେ ବିଦେଶୀ, କେଉଁ ଦୁର୍ଗତି ଦେବୁ? ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ଏହି କଥା କହିଲା:
ଵୈଶ୍ଵାନର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵଵଶୋ ନୈଵ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିନାଶଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅହମାଦେଶକର୍ତା ଵୈ ନାହଂ କର୍ତ୍ତାସ୍ମ୍ଯନୁଗ୍ରହମ୍
ଵୈଶ୍ୱାନର କହିଲେ— ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ ଆଦେଶ ପାଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଦୟା ଦେବାର ଅଧିକାର ମୋର ନୁହେଁ।
ଅତ୍ର କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚରାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତତୋ ବାଣୋ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପିତମ୍
ଏଠାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଅଛି; ତାପରେ ବାଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖିଲେ—
ଆସନସ୍ଥୋଽବ୍ରଵୀଦେଵମହଂ ଦେଵୈର୍ଵିନାଶିତଃ । ଅଲ୍ପସାରୈର୍ଦୁରାଚାରୈରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଵେଦିତଃ
ସେ ଆସନରେ ବସି ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଲେ । ସେମାନେ ଅଳ୍ପମୂଲ୍ୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ଲୋକ, ମୋତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅପରୀକ୍ଷ୍ଯ ହ୍ଯହଂ ଦଗ୍ଧଃ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ନାନ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁସ୍ତୁ ମାଂ ହଂତୁଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମହାନ ଆତ୍ମା ଶଙ୍କର ମୋତେ ତଦନ୍ତ କରିନାହିଁ, ସିଧାସଳଖ ଦହିଦେଲେ । ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଉତ୍ଥିତଃ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ଲିଗଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଃ ସ ପୁରଦ୍ଵାରାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଉଠି, ତିନି ଭୁବନର ନାଥଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସହର ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ ।
ରତ୍ନାନି ସୁଵିଚିତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା । ଗୃହୀତ୍ଵା ଶିରସା ଲିଂଗଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ନଗରମଂଡଲେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଣାନୀମାନେକୁ ନେଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସେ ସହର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଦେଲେ ।
ସ୍ତୁଵତେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶିଵମ୍ । ହର ତ୍ଵଯାହଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଦି ଵଧ୍ଯୋସି ଶଂକର
ସେ ଦେବଦେବ ଶିବ, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ— 'ହେ ହର, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦହିଦେଲ, ତେବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଶଙ୍କର ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ଅର୍ଚିତଂ ହି ମହାଦେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସଦା
ହେ ମହାଦେବ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ଲିଙ୍ଗ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ । ମୁଁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରିଛି, ହେ ମହାଦେବ ।
ତ୍ଵଯା ଯଦ୍ଯପି ଵଧ୍ଯୋହଂ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ପ୍ରାପ୍ଯମେତନ୍ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦଗ୍ରହଣଂ ମମ
ହେ ମହାଦେବ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବି, ତଥାପି ମୋ ଲିଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ । ମୋତେ ତୁମ ପାଦ ଧରିବା ସୁଯୋଗ ଦିଅ ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ମହାଦେଵ ତ୍ଵତ୍ପାଦନିରତୋ ହ୍ଯହମ୍ । ତୋଟକଚ୍ଛଂଦସା ଦେଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୁ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ହେ ମହାଦେବ, ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି । ତୋଟକ ଛନ୍ଦରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି—
ଓଁଶିଵଶଂକରସର୍ଵକରାଯ ନମୋ ଭଵଭୀମମହେଶଶିଵାଯ ନମଃ । କୁସୁମାଯୁଧ ଦେହଵିନାଶକର ତ୍ରିପୁରାଂତକରାଂଧକ ଚୂର୍ଣକର
ଓଁ, ଶିବ, ଶଙ୍କର, ସବୁ କାମ କରୁଥିବା, ଭବ, ଭୀମ, ମହେଶ, ଶିବ—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ । କୁସୁମାୟୁଧଙ୍କ ଦେହ ନାଶ କରିଥିବା, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ଅନ୍ଧକ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ ।
ପ୍ରମଦାପ୍ରିଯକାମଵିଭକ୍ତ ନମୋ ହି ନମଃ ସୁରସିଦ୍ଧଗଣୈର୍ନମିତଃ । ହଯଵାନରସିଂହଗଜେଂଦ୍ରମୁଖୈରତି ହ୍ରସ୍ଵସୁଦୀର୍ଘମୁଖୈଶ୍ଚ ଗଣୈଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରେମରେ ବିଭକ୍ତ, ତୁମକୁ ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଣାମ । ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୁହଁ—ଘୋଡ଼ା, ବାନର, ସିଂହ, ହାତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅତି ଛୋଟ ବା ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା ଗଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ।
ଉପଲବ୍ଧୁମଶକ୍ଯତରୈରସୁରୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ନ ଶରୀରଶତୈର୍ବହୁଭିଃ । ପ୍ରଣତୋ ଭଗଵନ୍ବହୁଭକ୍ତିମତା ଚଲଚଂଦ୍ର କଲାଧର ଦେଵ ନମଃ
ଅସୁରମାନେ ଶତ ଶତ ଶରୀର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଅନେକ ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ନାହାଁ । ଚଞ୍ଚଳ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ, ଭଗବାନ, ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି ।
ସହପୁତ୍ରକଲତ୍ରକଲାପଧନୈଃ ସତତଂ ଜଯ ଦେହି ଅନୁସ୍ମରଣମ୍ । ଵ୍ଯଥିତୋସ୍ମି ଶରୀରଶତୈର୍ବହୁଭିର୍ଗମିତାଦ୍ଯ ମହାନରକସ୍ଯ ଗତିଃ
ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେବକ ଓ ଧନ ସହିତ ସଦା ମୋତେ ବିଜୟ ଓ ସ୍ମରଣ ଦିଅ । ଅନେକ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି, ଆଜି ମୁଁ ମହାନ ନରକର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ।
ନ ନିଵର୍ତତି ଯନ୍ମମପାପଗତିଃ ଶୁଚିକର୍ମ୍ମଵିଶୁଦ୍ଧମପି ତ୍ଯଜତି । ଅନୁକଂପତି ଦିଗ୍ଭ୍ରମତି ଭ୍ରମତି ଭ୍ରମ ଏଷ କୁବୁଦ୍ଧି ନିଵାରଯତି
ମୋର ପାପମୟ ଚାଳି ଫେରିଆସେନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ ଓ ପବିତ୍ରତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଯାଏ । ଦୟା ଭ୍ରମଣ କରେ, ମନ ଭ୍ରମଣ କରେ, ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଖରାପ ବୁଦ୍ଧି ରୋକିଥାଏ ।
ଯଃ ପଠେତ୍ତୋଟକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିମାନସଃ । ବାଣସ୍ଯୈଵ ଯଥାରୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଵରଦୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ତୋଟକ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଥାଏ, ସେଉଁଠି ବାଣଙ୍କ ପରି ରୁଦ୍ର ନିଜେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବେ ।
ଇମଂ ସ୍ତଵଂ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରସନ୍ନସ୍ତୁ ତଦା ତସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ମହାଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି, ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେତିପାଇଁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ସୌଵର୍ଣେ ତିଷ୍ଠ ଦାନଵ । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସପତ୍ନୀନାଂ ଭାର୍ଯାଭୃତ୍ଯଜନୈଃ ସହ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ବେଟା, ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ । ଦାନବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତୁମ ପୁଅ, ପଉତ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସହିତ ରୁହ ।'