ସୀଦଂତି ଚାନଲସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ କ୍ରଂଦଂତି ଵିଵିଧୈ ସ୍ଵରୈଃ । ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେଂଽଗାରରାଶଯଃ
ଆଗୁନର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ କନ୍ଦନ୍ତି; ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଅନେକ ଅଙ୍ଗାର ରାଶି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ତୁଵଂତି ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ହୁତାଶନପ୍ରପୀଡିତାଃ
ଆଗୁନର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!'
ଦହ୍ଯଂତେ ଦାନଵାସ୍ତତ୍ର ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ନଲିନୀ ସହ ପଂକଜା
ସେଠାରେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ଦାନବ ଦହିଯାନ୍ତି; ହଂସ ଓ କାଦମ୍ବରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମସର ମଧ୍ୟ ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ଦହ୍ଯଂତେନଲଦଗ୍ଧାନି ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ଦୀର୍ଘିକାଃ । ଅମ୍ଲାନୈଃ ପଂକଜୈଶ୍ଛନ୍ନା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନୈଃ ଶତୈଃ
ସହରର ବଗିଚା ଓ ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀ, ତରୁଣ ପଦ୍ମରେ ଢାକା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଜଡି ଥିବା, ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦାରତ୍ନଭୂଷିତାଃ । ପତଂତ୍ଯନଲନିର୍ଦଗ୍ଧା ନିସ୍ତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରାସାଦ ଟାଉରଗୁଡିକ ଆଗୁନରେ ପୋଡ଼ି ଖସିଯାଏ, ପାଣି ନଥିବା ମେଘ ଭଳି।
ସହ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଗୋଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ ଵାଜିଷୁ । ନିର୍ଦଯୋ ଦହତେ ଵହ୍ନିର୍ହରକୋପେନ ପ୍ରେରିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଆଗୁନ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହିଯାଏ।
ସପତ୍ନୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ତାଃ ସଂସୁପ୍ତା ବହଵୋ ଜନାଃ । ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯତେ ଗାଢଂ ଦହ୍ଯଂତେ ତ୍ରିପୁରାରିଣା
ଅନେକ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଘୁମୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଡ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଦୀପ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାହତାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଧରଣୀତଲେ
ତାହାପରେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନଗରରେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କାଚିଦ୍ବାଲା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତାଵଲି ଵିଭୂଷିତା । ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଶିଖାର୍ଦ୍ଦିତା
ଏକ ଜଣେ ଜୁବତୀ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଖି ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧୂଆଁରେ ଢାକା ହୋଇ, ଜାଗି ଉଠିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଜଳିଗଲା।
ସୁତଂ ସଂଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଭା ନୀଲରତ୍ନୈର୍ଵିଭୂଷିତା
ସେ ଜଣେ ଜଣାନୀ, ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଭାବି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ନୀଳ ମଣିରେ ଶୋଭିତ,
ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ଅନ୍ଯା ଗୃହୀତହସ୍ତା ତୁ ସଖୀ ଦହତି ବାଲକୈଃ
ଧୂଆଁରେ ଢାକା ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସଖୀଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଛୁଆମାନେ ସହିତ ପୋଡ଼ିଗଲେ।
ଅନେନ ଦିଵ୍ଯରୂପାନ୍ଯାଦୃଷ୍ଟା ମଦଵିମୋହିତା । ଶିରସା ପ୍ରାଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପଯତି ପାଵକମ୍
ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ନାରୀମାନେ ଦେଖି, ମନ ହରାଇ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଯଦି ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵୈରଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵପକାରିଷୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମପରାଧ୍ଯଂତେ ଗୃହପଂଜରକୋକିଲାଃ
ତୁମେ ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନେ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଘରେ ପଞ୍ଜରର କୋଇଲି ପରି ନାରୀମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ପାପନିର୍ଦଯ ନିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜ କସ୍ତେ କୋପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି । ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ନ ତେ ଲଜ୍ଜା ନ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଵର୍ଜିତଃ
ହେ ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ପାପୀ, ତୁମର କେଉଁଠି ରୋଷ ନାରୀମାନେ ଉପରେ? ତୁମେ କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ବା ପବିତ୍ରତା ରଖିନାହଁ।
ଅନେକରୂପଵର୍ଣାଢ୍ଯା ଉପଲଭ୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ହ । କିଂ ତ୍ଵଯା ନ ଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କର, କିନ୍ତୁ କହ, ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିନାହଁ କି?
କିଂ ତୁ ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଦହନସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଦନଂ ପ୍ରତି । ନ କାରୁଣ୍ଯଂ ଦଯା ଵାପି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗି ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ତୁମର କେଉଁ ଗୁଣ ରହିଛି? ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି କୌଣସି କରୁଣା, ଦୟା ବା ମୃଦୁତା ନାହିଁ।
ଦଯାଂ କୁର୍ଵଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛାପି ଦହନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମପି କଷ୍ଟୋସି ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଚେତନଃ
ଅପର ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ପୋଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୟା କରନ୍ତି; ତୁମେ ତ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ଅବଶ୍ୟ ଅବିବେକୀ ଏବଂ ଅବଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ଏତେ ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦହନୋତ୍ସାଦନଂ ପ୍ରତି । ଆସାମପି ଦୁରାଚାର ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଂ ଵିନିପାତସେ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଗୁଣ, ଅଗ୍ନି ଲାଗି ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ; ଏହି ନାରୀମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ?
ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଘୃଣ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୁତାଶ ମଂଦଭାଗ୍ଯକ । ନିରାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାର ବାଲାନ୍ଦହସି ନିର୍ଦଯ
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଅଗ୍ନି, ଅପର ଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଅଶୁଭ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ଝିଅମାନେକୁ ପୋଡ଼ୁଛ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲପମାନାସ୍ତା ଜଲ୍ପମାନା ବହୁସ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶଂତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବାଲଶୋକେନ ମୋହିତାଃ
ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଶୋକରେ ମନ ହରାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଦହତେ ନିର୍ଦଯୋ ଵହ୍ନିଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵତ୍ । ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଂ ଜଲେ ଜ୍ଵାଲା କୂପେଷ୍ଵପି ତଥୈଵ ଚ
ନିଷ୍ଠୁର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅପସରା ପୋଖରୀର ପାଣିରେ ଓ କୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱାଳା ଲାଗି ପୋଡ଼ିଦେଲା।
ଅସ୍ମାନ୍ସଂଦହ୍ଯ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ କାଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯସି । ଏଵଂ ପ୍ରଲପତାଂ ତାସାଂ ଵହ୍ନିର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁମାନେକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇ, ହେ ବିଦେଶୀ, କେଉଁ ଦୁର୍ଗତି ଦେବୁ? ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ଏହି କଥା କହିଲା:
ଵୈଶ୍ଵାନର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵଵଶୋ ନୈଵ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିନାଶଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅହମାଦେଶକର୍ତା ଵୈ ନାହଂ କର୍ତ୍ତାସ୍ମ୍ଯନୁଗ୍ରହମ୍
ଵୈଶ୍ୱାନର କହିଲେ— ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହିଁ; ମୁଁ ଆଦେଶ ପାଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଦୟା ଦେବାର ଅଧିକାର ମୋର ନୁହେଁ।
ଅତ୍ର କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଵିଚରାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତତୋ ବାଣୋ ମହାତେଜାସ୍ତ୍ରିପୁରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୀପିତମ୍
ଏଠାରେ, କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଅଛି; ତାପରେ ବାଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ତ୍ରିପୁରାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖିଲେ—
ଆସନସ୍ଥୋଽବ୍ରଵୀଦେଵମହଂ ଦେଵୈର୍ଵିନାଶିତଃ । ଅଲ୍ପସାରୈର୍ଦୁରାଚାରୈରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ନିଵେଦିତଃ
ସେ ଆସନରେ ବସି ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କହିଲେ । ସେମାନେ ଅଳ୍ପମୂଲ୍ୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ଲୋକ, ମୋତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହାତକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ।
ଅପରୀକ୍ଷ୍ଯ ହ୍ଯହଂ ଦଗ୍ଧଃ ଶଂକରେଣ ମହାତ୍ମନା । ନାନ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁସ୍ତୁ ମାଂ ହଂତୁଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମହାନ ଆତ୍ମା ଶଙ୍କର ମୋତେ ତଦନ୍ତ କରିନାହିଁ, ସିଧାସଳଖ ଦହିଦେଲେ । ମହେଶ୍ୱର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଉତ୍ଥିତଃ ଶିରସା କୃତ୍ଵା ଲିଗଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗତଃ ସ ପୁରଦ୍ଵାରାତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ଉଠି, ତିନି ଭୁବନର ନାଥଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସହର ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ ।
ରତ୍ନାନି ସୁଵିଚିତ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନାନାଵିଧାସ୍ତଥା । ଗୃହୀତ୍ଵା ଶିରସା ଲିଂଗଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ନଗରମଂଡଲେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଣାନୀମାନେକୁ ନେଇ, ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ସେ ସହର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଦେଲେ ।
ସ୍ତୁଵତେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଂ ଶିଵମ୍ । ହର ତ୍ଵଯାହଂ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଦି ଵଧ୍ଯୋସି ଶଂକର
ସେ ଦେବଦେବ ଶିବ, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ— 'ହେ ହର, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦହିଦେଲ, ତେବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଶଙ୍କର ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାଦେଵ ମା ମେ ଲିଂଗଂ ଵିନଶ୍ଯତୁ । ଅର୍ଚିତଂ ହି ମହାଦେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସଦା
ହେ ମହାଦେବ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ଲିଙ୍ଗ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ । ମୁଁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରିଛି, ହେ ମହାଦେବ ।