ତେଷାଂ ବଲଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ହରକ୍ରୋଧେନ ନାଶିତମ୍ । ସଂଵର୍ତକୋ ନାମ ଵାଯୁର୍ଯୁଗାଂତପ୍ରତିମୋ ମହାନ୍
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ହରଙ୍କ ରୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବେ ବଡ଼ ଝଡ଼ 'ସଂବର୍ତ୍ତକ' ବାୟୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଗ ଶେଷ ଭଳି ଲାଗେ, ଚାଲିଆସେ।
ସମୀରିତୋନଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତମାଂଗେଷୁ ବାଧତେ । ଜ୍ଵଲଂତି ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଶିଖରାଣି ଚ
ଏହି ବାୟୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ; ସେଠାରେ ଗଛଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳିଉଠେ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରଗୁଡିକ ଖସିପଡ଼େ।
ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଂ ହାହାକାରମଚେତନମ୍ । ଭଗ୍ନୋଦ୍ଯାନାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ଚ
ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଓ ହାହାକାରରେ ଭରିଯାଏ, ଅନେକ ଲୋକ ଅଚେତନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବଗିଚା ତୁରନ୍ତ ଆଗୁନରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତେନୈଵ ଦୀପିତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଵଲତେ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଖୈଃ । ଦ୍ରୁମା ଆରାମଗଂଡାନି ଗୃହାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହି ଆଗୁନରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ୱଳିଉଠେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖାରେ ଦହିଯାଏ; ଗଛ, ବଗିଚା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘର ଆଗୁନରେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।
ଦଶଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ସମିଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ତତଃ ଶିଲାଃ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ଵିଭାଗଶଃ
ଦଶ ଦିଗରେ ଆଗୁନ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ତାପରେ ପାଥର ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଶିଖାସହସ୍ରୈରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ହୁତାଶନୈଃ । ସର୍ଵଂ କିଂଶୁକସଂପ୍ରଖ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲିତଂଦୃଶ୍ଯତେ ପୁରମ୍
ହଜାର ହଜାର ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଆଗୁନ ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ସମଗ୍ର ପୁରୀ କିଂଶୁକ ଗଛ ତଳ ଭଳି ଆଗୁନରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଗୃହାଦ୍ଗୃହାଂତରେ ନୈଵ ଗଂତୁଂ ଧୂମୈଶ୍ଚ ଶକ୍ଯତେ । ହରକୋପାନଲାଦଗ୍ଧଂ କ୍ରଂଦମାନଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍
ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଆଗୁନରେ ପୋଡ଼ି, ସେମାନେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦନ୍ତି।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ଦହ୍ଯତେ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ପ୍ରାସାଦଶିଖରାଗ୍ରାଣି ଵିଶୀର୍ଯଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଗୁନ ଲାଗି, ତ୍ରିପୁରା ପୁରୀ ଦହିଯାଏ; ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାସାଦ ଶିଖର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଣି ଵିମାନାନ୍ଯପ୍ଯନେକଧା । ଗୃହାଣି ଚୈଵ ରମ୍ଯାଣି ଦହ୍ଯଂତେ ଦୀପ୍ତିଵହ୍ନିନା
ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ମହଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ଘରଗୁଡିକ ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ବାଧଂତେ ଦ୍ରୁମଖଂଡେଷୁ ଜନସ୍ଥାନେ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାଗାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତେ ଜ୍ଵଲଂତ୍ଯପି
ଅଗ୍ନି ଗଛର ଝାଡ଼ି, ଲୋକ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ଦେଉଳକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।
ସୀଦଂତି ଚାନଲସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ କ୍ରଂଦଂତି ଵିଵିଧୈ ସ୍ଵରୈଃ । ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେଂଽଗାରରାଶଯଃ
ଆଗୁନର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ କନ୍ଦନ୍ତି; ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଅନେକ ଅଙ୍ଗାର ରାଶି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ତୁଵଂତି ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ହୁତାଶନପ୍ରପୀଡିତାଃ
ଆଗୁନର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!'
ଦହ୍ଯଂତେ ଦାନଵାସ୍ତତ୍ର ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ନଲିନୀ ସହ ପଂକଜା
ସେଠାରେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ଦାନବ ଦହିଯାନ୍ତି; ହଂସ ଓ କାଦମ୍ବରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମସର ମଧ୍ୟ ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ଦହ୍ଯଂତେନଲଦଗ୍ଧାନି ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ଦୀର୍ଘିକାଃ । ଅମ୍ଲାନୈଃ ପଂକଜୈଶ୍ଛନ୍ନା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନୈଃ ଶତୈଃ
ସହରର ବଗିଚା ଓ ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀ, ତରୁଣ ପଦ୍ମରେ ଢାକା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଜଡି ଥିବା, ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦାରତ୍ନଭୂଷିତାଃ । ପତଂତ୍ଯନଲନିର୍ଦଗ୍ଧା ନିସ୍ତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରାସାଦ ଟାଉରଗୁଡିକ ଆଗୁନରେ ପୋଡ଼ି ଖସିଯାଏ, ପାଣି ନଥିବା ମେଘ ଭଳି।
ସହ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଗୋଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ ଵାଜିଷୁ । ନିର୍ଦଯୋ ଦହତେ ଵହ୍ନିର୍ହରକୋପେନ ପ୍ରେରିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଆଗୁନ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହିଯାଏ।
ସପତ୍ନୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ତାଃ ସଂସୁପ୍ତା ବହଵୋ ଜନାଃ । ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯତେ ଗାଢଂ ଦହ୍ଯଂତେ ତ୍ରିପୁରାରିଣା
ଅନେକ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଘୁମୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଡ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଦୀପ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାହତାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଧରଣୀତଲେ
ତାହାପରେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନଗରରେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କାଚିଦ୍ବାଲା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତାଵଲି ଵିଭୂଷିତା । ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଶିଖାର୍ଦ୍ଦିତା
ଏକ ଜଣେ ଜୁବତୀ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଖି ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧୂଆଁରେ ଢାକା ହୋଇ, ଜାଗି ଉଠିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଜଳିଗଲା।
ସୁତଂ ସଂଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଭା ନୀଲରତ୍ନୈର୍ଵିଭୂଷିତା
ସେ ଜଣେ ଜଣାନୀ, ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଭାବି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ନୀଳ ମଣିରେ ଶୋଭିତ,
ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । ଅନ୍ଯା ଗୃହୀତହସ୍ତା ତୁ ସଖୀ ଦହତି ବାଲକୈଃ
ଧୂଆଁରେ ଢାକା ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସଖୀଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଛୁଆମାନେ ସହିତ ପୋଡ଼ିଗଲେ।
ଅନେନ ଦିଵ୍ଯରୂପାନ୍ଯାଦୃଷ୍ଟା ମଦଵିମୋହିତା । ଶିରସା ପ୍ରାଂଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଵିଜ୍ଞାପଯତି ପାଵକମ୍
ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ନାରୀମାନେ ଦେଖି, ମନ ହରାଇ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଯଦି ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଵୈରଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵପକାରିଷୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ କିମପରାଧ୍ଯଂତେ ଗୃହପଂଜରକୋକିଲାଃ
ତୁମେ ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷମାନେ ଉପରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଘରେ ପଞ୍ଜରର କୋଇଲି ପରି ନାରୀମାନେ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?
ପାପନିର୍ଦଯ ନିର୍ଲ୍ଲଜ୍ଜ କସ୍ତେ କୋପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି । ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ନ ତେ ଲଜ୍ଜା ନ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଵର୍ଜିତଃ
ହେ ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ପାପୀ, ତୁମର କେଉଁଠି ରୋଷ ନାରୀମାନେ ଉପରେ? ତୁମେ କୌଣସି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ସତ୍ୟ ବା ପବିତ୍ରତା ରଖିନାହଁ।
ଅନେକରୂପଵର୍ଣାଢ୍ଯା ଉପଲଭ୍ଯା ଵଦସ୍ଵ ହ । କିଂ ତ୍ଵଯା ନ ଶ୍ରୁତଂ ଲୋକେ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କର, କିନ୍ତୁ କହ, ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିନାହଁ କି?
କିଂ ତୁ ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁଣା ହ୍ଯେତେ ଦହନସ୍ତ୍ର୍ଯର୍ଦନଂ ପ୍ରତି । ନ କାରୁଣ୍ଯଂ ଦଯା ଵାପି ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଵା ସ୍ତ୍ରିଯୋପରି
ନାରୀମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗି ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ତୁମର କେଉଁ ଗୁଣ ରହିଛି? ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି କୌଣସି କରୁଣା, ଦୟା ବା ମୃଦୁତା ନାହିଁ।
ଦଯାଂ କୁର୍ଵଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛାପି ଦହନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଷିତଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମପି କଷ୍ଟୋସି ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ହ୍ଯଚେତନଃ
ଅପର ଜାତିର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ପୋଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୟା କରନ୍ତି; ତୁମେ ତ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ଅବଶ୍ୟ ଅବିବେକୀ ଏବଂ ଅବଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ଏତେ ଚୈଵ ଗୁଣାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦହନୋତ୍ସାଦନଂ ପ୍ରତି । ଆସାମପି ଦୁରାଚାର ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଂ ଵିନିପାତସେ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଗୁଣ, ଅଗ୍ନି ଲାଗି ଧ୍ୱଂସ କରିବାରେ; ଏହି ନାରୀମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ?
ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଘୃଣ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୁତାଶ ମଂଦଭାଗ୍ଯକ । ନିରାଶସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁରାଚାର ବାଲାନ୍ଦହସି ନିର୍ଦଯ
ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଷ୍ଠୁର, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଅଗ୍ନି, ଅପର ଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଅଶୁଭ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ଝିଅମାନେକୁ ପୋଡ଼ୁଛ।
ଏଵଂ ପ୍ରଲପମାନାସ୍ତା ଜଲ୍ପମାନା ବହୁସ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଯାଃ କ୍ରୋଶଂତି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ବାଲଶୋକେନ ମୋହିତାଃ
ଏମିତି ତାଙ୍କମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଶୋକରେ ମନ ହରାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।