ଅଗ୍ରେ ଚାଗ୍ନିଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ମୁଖେ ଵାଯୁଃ ସମର୍ପିତଃ । ହଯାଶ୍ଚ ଚତୁରୋ ଵେଦାଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ଆଗରେ ଅଗ୍ନିକୁ ବସାଇ, ମୁଖରେ ବାୟୁ ଦେଲେ, ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ହେଲେ ବେଦ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି ରଥ ହେଲେ।
ଚକ୍ରଗୌ ଚାଶ୍ଵିନୌ ଦେଵାଵକ୍ଷଂ ଚକ୍ରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯମିଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଚାପାଂତେ ବାଣେ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଚକ୍ର, ଚକ୍ରଧାରୀ ନିଜେ ଅକ୍ଷରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁଷର ଶେଷରେ, ବାଣରେ ବୈଶ୍ରବଣ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଯମସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ଵାମେ କାଲସ୍ତୁ ଦାରୁଣଃ । ଚକ୍ରାଣାମାରକେ ନ୍ଯସ୍ତା ଗଂଧର୍ଵା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଯମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ, ଭୟଙ୍କର କାଳ ବାମ ହାତରେ, ଚକ୍ରର ଆରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତୀ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ତୁ ସାରଥିଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସାରଥି। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ମିଶିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଦେବେଶ୍ୱର ତିଆରି କଲେ।
ସୋତିଷ୍ଠତ୍ସ୍ଥାଣୁଭୂତୋ ହି ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍ । ଯଦା ତ୍ରୀଣି ସମେତାନି ଅଂତରିକ୍ଷଚରାଣି ଚ
ସେ ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅଚଳ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ତିନି ଟି ଆକାଶଗାମୀ ନଗର ଏକଠା ହେଲା—
ତ୍ରିପୁରାଣି ତ୍ରିଶଲ୍ଯେନ ତଦା ତାନି ବିଭେଦ ସଃ । ଶରଃ ପ୍ରଚୋଦିତସ୍ତତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ ତ୍ରିପୁରଂ ପ୍ରତି
ତେବେ ସେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ତିନିମୁହା ବାଣରେ ଭେଦିଦେଲେ। ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଏହି ବାଣ ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଭ୍ରଷ୍ଟତେଜା ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଜାତା ବଲଂ ତେଷାଂ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ । ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ସହସ୍ରଶଃ
ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ହରାଗଲା, ନାରୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସେହି ନଗରରେ ହଜାର ହଜାର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା।
ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ କାଲରୂପୋଭଵତ୍ତଦା । ଅଟ୍ଟହାସଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ରୂପାଃ କାଷ୍ଠମଯାସ୍ତଥା
ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ପାଇଁ ସେ କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କାଠର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ନିମେଷୋନ୍ମେଷଣଂ ଚୈଵ କୁର୍ଵଂତି ଚିତ୍ରକର୍ମଣା । ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ଚାତ୍ମାନଂ ରକ୍ତାଂବରଵିଭୂଷିତମ୍
ସେମାନେ ଆଖି ମିଚିବା ଓ ଖୋଲିବା ପରି ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରନ୍ତି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଲାଲ ଜମା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ତେ ଚୈଵଂ ଵିପରୀତାନି ଯାନି ତୁ । ଏତାନ୍ପଶ୍ଯତି ଉତ୍ପାତାଂସ୍ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ତୁ ଯେ ଜନାଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ବିପରୀତ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି; ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖନ୍ତି।
ତେଷାଂ ବଲଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ହରକ୍ରୋଧେନ ନାଶିତମ୍ । ସଂଵର୍ତକୋ ନାମ ଵାଯୁର୍ଯୁଗାଂତପ୍ରତିମୋ ମହାନ୍
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ହରଙ୍କ ରୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବେ ବଡ଼ ଝଡ଼ 'ସଂବର୍ତ୍ତକ' ବାୟୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଗ ଶେଷ ଭଳି ଲାଗେ, ଚାଲିଆସେ।
ସମୀରିତୋନଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତମାଂଗେଷୁ ବାଧତେ । ଜ୍ଵଲଂତି ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଶିଖରାଣି ଚ
ଏହି ବାୟୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ; ସେଠାରେ ଗଛଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳିଉଠେ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରଗୁଡିକ ଖସିପଡ଼େ।
ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଂ ହାହାକାରମଚେତନମ୍ । ଭଗ୍ନୋଦ୍ଯାନାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ଚ
ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଓ ହାହାକାରରେ ଭରିଯାଏ, ଅନେକ ଲୋକ ଅଚେତନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବଗିଚା ତୁରନ୍ତ ଆଗୁନରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତେନୈଵ ଦୀପିତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଵଲତେ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଖୈଃ । ଦ୍ରୁମା ଆରାମଗଂଡାନି ଗୃହାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହି ଆଗୁନରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ୱଳିଉଠେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖାରେ ଦହିଯାଏ; ଗଛ, ବଗିଚା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘର ଆଗୁନରେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।
ଦଶଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ସମିଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ତତଃ ଶିଲାଃ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ଵିଭାଗଶଃ
ଦଶ ଦିଗରେ ଆଗୁନ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ତାପରେ ପାଥର ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଶିଖାସହସ୍ରୈରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ହୁତାଶନୈଃ । ସର୍ଵଂ କିଂଶୁକସଂପ୍ରଖ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲିତଂଦୃଶ୍ଯତେ ପୁରମ୍
ହଜାର ହଜାର ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଆଗୁନ ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ସମଗ୍ର ପୁରୀ କିଂଶୁକ ଗଛ ତଳ ଭଳି ଆଗୁନରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଗୃହାଦ୍ଗୃହାଂତରେ ନୈଵ ଗଂତୁଂ ଧୂମୈଶ୍ଚ ଶକ୍ଯତେ । ହରକୋପାନଲାଦଗ୍ଧଂ କ୍ରଂଦମାନଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍
ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଆଗୁନରେ ପୋଡ଼ି, ସେମାନେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦନ୍ତି।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ଦହ୍ଯତେ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ପ୍ରାସାଦଶିଖରାଗ୍ରାଣି ଵିଶୀର୍ଯଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଗୁନ ଲାଗି, ତ୍ରିପୁରା ପୁରୀ ଦହିଯାଏ; ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାସାଦ ଶିଖର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଣି ଵିମାନାନ୍ଯପ୍ଯନେକଧା । ଗୃହାଣି ଚୈଵ ରମ୍ଯାଣି ଦହ୍ଯଂତେ ଦୀପ୍ତିଵହ୍ନିନା
ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ମହଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ଘରଗୁଡିକ ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ବାଧଂତେ ଦ୍ରୁମଖଂଡେଷୁ ଜନସ୍ଥାନେ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାଗାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତେ ଜ୍ଵଲଂତ୍ଯପି
ଅଗ୍ନି ଗଛର ଝାଡ଼ି, ଲୋକ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ଦେଉଳକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।
ସୀଦଂତି ଚାନଲସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ କ୍ରଂଦଂତି ଵିଵିଧୈ ସ୍ଵରୈଃ । ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯଂତେଂଽଗାରରାଶଯଃ
ଆଗୁନର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ଧ୍ୱନିରେ କନ୍ଦନ୍ତି; ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ଅନେକ ଅଙ୍ଗାର ରାଶି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ତୁଵଂତି ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ମାଂ ପ୍ରଭୋ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ହୁତାଶନପ୍ରପୀଡିତାଃ
ଆଗୁନର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!'
ଦହ୍ଯଂତେ ଦାନଵାସ୍ତତ୍ର ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ । ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣା ନଲିନୀ ସହ ପଂକଜା
ସେଠାରେ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ଦାନବ ଦହିଯାନ୍ତି; ହଂସ ଓ କାଦମ୍ବରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମସର ମଧ୍ୟ ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ଦହ୍ଯଂତେନଲଦଗ୍ଧାନି ପୁରୋଦ୍ଯାନାନି ଦୀର୍ଘିକାଃ । ଅମ୍ଲାନୈଃ ପଂକଜୈଶ୍ଛନ୍ନା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଯୋଜନୈଃ ଶତୈଃ
ସହରର ବଗିଚା ଓ ଦୀର୍ଘ ପୋଖରୀ, ତରୁଣ ପଦ୍ମରେ ଢାକା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଜଡି ଥିବା, ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ଗିରିକୂଟନିଭାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାସାଦାରତ୍ନଭୂଷିତାଃ । ପତଂତ୍ଯନଲନିର୍ଦଗ୍ଧା ନିସ୍ତୋଯା ଜଲଦା ଇଵ
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରାସାଦ ଟାଉରଗୁଡିକ ଆଗୁନରେ ପୋଡ଼ି ଖସିଯାଏ, ପାଣି ନଥିବା ମେଘ ଭଳି।
ସହ ସ୍ତ୍ରୀବାଲଵୃଦ୍ଧେଷୁ ଗୋଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ ଵାଜିଷୁ । ନିର୍ଦଯୋ ଦହତେ ଵହ୍ନିର୍ହରକୋପେନ ପ୍ରେରିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଆଗୁନ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହିଯାଏ।
ସପତ୍ନୀକାଶ୍ଚୈଵ ସୁପ୍ତାଃ ସଂସୁପ୍ତା ବହଵୋ ଜନାଃ । ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯତେ ଗାଢଂ ଦହ୍ଯଂତେ ତ୍ରିପୁରାରିଣା
ଅନେକ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଘୁମୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଡ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଦୀପ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାହତାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଧରଣୀତଲେ
ତାହାପରେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନଗରରେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କାଚିଦ୍ବାଲା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତାଵଲି ଵିଭୂଷିତା । ଧୂମେନାକୁଲିତା ସା ତୁ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ଶିଖାର୍ଦ୍ଦିତା
ଏକ ଜଣେ ଜୁବତୀ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଖି ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧୂଆଁରେ ଢାକା ହୋଇ, ଜାଗି ଉଠିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ଜଳିଗଲା।
ସୁତଂ ସଂଚିଂତ୍ଯମାନା ସା ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଭା ନୀଲରତ୍ନୈର୍ଵିଭୂଷିତା
ସେ ଜଣେ ଜଣାନୀ, ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଭାବି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ନୀଳ ମଣିରେ ଶୋଭିତ,