କଲିକାଲାତ୍ତୁ ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଉପଵାସରତା ନାର୍ଯୋ ନୋପସର୍ପଂତି ତାପସାଃ
କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଦୂର, ଉପବାସରେ ଲିନ ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ତାପସମାନେ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯଥେଷ୍ଟଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ କରିପାରିବ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ କହିଲେ—
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାନଂ ଗୃହ୍ଣ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କୃପା କର, ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହଁ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର—ସୁନା, ମଣି, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଓ ଗହଣା।
ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୀଯେତାଂ ହରିଶଂକରୌ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏସବୁ ମୁଁ ଦେବି, ଏହା ଛଡ଼ା ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେବି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗ୍ରହଣ କର, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯସ୍ମୈ ଦୀଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କ୍ଷୀଣଵୃତିଶ୍ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵଯଂ ତୁ ଶୀଲସଂପନ୍ନା ଭକ୍ତିସ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ ମଯା
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ଦାନ ଅନ୍ୟ କାହାରିକୁ ଦିଅ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଜୀବିକା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମେ ତ ଆଚରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ।
ଏଵଂ ତାସାଂ ମନୋ ହୃତ୍ଵା ସର୍ଵାସାମୁପଦିଶ୍ଯ ଵା । ଜଗାମ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵକୀଯଂ ସ୍ଥାନକଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅତ୍ରାକୃଷ୍ଟମନାସ୍ତାସ୍ତୁ ଅନ୍ଯତ୍ରଗତମାନସାଃ । ପୁରି ଛିଦ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ବାଣସ୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟତାରେ ଲାଗିଗଲା, ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲା। ମହାତ୍ମା ବାଣଙ୍କ ନଗରରେ ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି କୌଂତେଯ ତନ୍ନିବୋଧ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରୁଦ୍ରୋ ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଶୁଣ ଓ ବୁଝ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସିଥିଲେ।
ନାମ୍ନା ହରେଶ୍ଵରଂ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ମହାଦେଵଶ୍ଚିଂତଯଂସ୍ତ୍ରୈପୁରଂ ଵଧମ୍
ସେଠାକୁ 'ହରେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଗାଂ(ଗା?)ଡୀଵଂ ମଂଦରଂ କୃତ୍ଵା ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍ । ସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଶାଖଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମମ୍
ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧନୁଷ ବନେଇଲେ, ବାସୁକିକୁ ତାଣ୍ଡା, ବୈଶାଖକୁ ରଥ, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ କରିଲେ।
ଅଗ୍ରେ ଚାଗ୍ନିଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ମୁଖେ ଵାଯୁଃ ସମର୍ପିତଃ । ହଯାଶ୍ଚ ଚତୁରୋ ଵେଦାଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ଆଗରେ ଅଗ୍ନିକୁ ବସାଇ, ମୁଖରେ ବାୟୁ ଦେଲେ, ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ହେଲେ ବେଦ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି ରଥ ହେଲେ।
ଚକ୍ରଗୌ ଚାଶ୍ଵିନୌ ଦେଵାଵକ୍ଷଂ ଚକ୍ରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯମିଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଚାପାଂତେ ବାଣେ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଚକ୍ର, ଚକ୍ରଧାରୀ ନିଜେ ଅକ୍ଷରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁଷର ଶେଷରେ, ବାଣରେ ବୈଶ୍ରବଣ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଯମସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ଵାମେ କାଲସ୍ତୁ ଦାରୁଣଃ । ଚକ୍ରାଣାମାରକେ ନ୍ଯସ୍ତା ଗଂଧର୍ଵା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଯମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ, ଭୟଙ୍କର କାଳ ବାମ ହାତରେ, ଚକ୍ରର ଆରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତୀ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ତୁ ସାରଥିଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସାରଥି। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ମିଶିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଦେବେଶ୍ୱର ତିଆରି କଲେ।
ସୋତିଷ୍ଠତ୍ସ୍ଥାଣୁଭୂତୋ ହି ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍ । ଯଦା ତ୍ରୀଣି ସମେତାନି ଅଂତରିକ୍ଷଚରାଣି ଚ
ସେ ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅଚଳ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ତିନି ଟି ଆକାଶଗାମୀ ନଗର ଏକଠା ହେଲା—
ତ୍ରିପୁରାଣି ତ୍ରିଶଲ୍ଯେନ ତଦା ତାନି ବିଭେଦ ସଃ । ଶରଃ ପ୍ରଚୋଦିତସ୍ତତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ ତ୍ରିପୁରଂ ପ୍ରତି
ତେବେ ସେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ତିନିମୁହା ବାଣରେ ଭେଦିଦେଲେ। ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଏହି ବାଣ ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଭ୍ରଷ୍ଟତେଜା ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଜାତା ବଲଂ ତେଷାଂ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ । ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ସହସ୍ରଶଃ
ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ହରାଗଲା, ନାରୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସେହି ନଗରରେ ହଜାର ହଜାର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା।
ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ କାଲରୂପୋଭଵତ୍ତଦା । ଅଟ୍ଟହାସଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ରୂପାଃ କାଷ୍ଠମଯାସ୍ତଥା
ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ପାଇଁ ସେ କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କାଠର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ନିମେଷୋନ୍ମେଷଣଂ ଚୈଵ କୁର୍ଵଂତି ଚିତ୍ରକର୍ମଣା । ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ଚାତ୍ମାନଂ ରକ୍ତାଂବରଵିଭୂଷିତମ୍
ସେମାନେ ଆଖି ମିଚିବା ଓ ଖୋଲିବା ପରି ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରନ୍ତି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଲାଲ ଜମା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ତେ ଚୈଵଂ ଵିପରୀତାନି ଯାନି ତୁ । ଏତାନ୍ପଶ୍ଯତି ଉତ୍ପାତାଂସ୍ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ତୁ ଯେ ଜନାଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ବିପରୀତ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି; ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖନ୍ତି।
ତେଷାଂ ବଲଂ ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ହରକ୍ରୋଧେନ ନାଶିତମ୍ । ସଂଵର୍ତକୋ ନାମ ଵାଯୁର୍ଯୁଗାଂତପ୍ରତିମୋ ମହାନ୍
ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ହରଙ୍କ ରୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏବେ ବଡ଼ ଝଡ଼ 'ସଂବର୍ତ୍ତକ' ବାୟୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଗ ଶେଷ ଭଳି ଲାଗେ, ଚାଲିଆସେ।
ସମୀରିତୋନଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତମାଂଗେଷୁ ବାଧତେ । ଜ୍ଵଲଂତି ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପତଂତି ଶିଖରାଣି ଚ
ଏହି ବାୟୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ; ସେଠାରେ ଗଛଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳିଉଠେ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରଗୁଡିକ ଖସିପଡ଼େ।
ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତଂ ହାହାକାରମଚେତନମ୍ । ଭଗ୍ନୋଦ୍ଯାନାନି ସର୍ଵାଣି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ଚ
ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଓ ହାହାକାରରେ ଭରିଯାଏ, ଅନେକ ଲୋକ ଅଚେତନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବଗିଚା ତୁରନ୍ତ ଆଗୁନରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତେନୈଵ ଦୀପିତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଵଲତେ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଖୈଃ । ଦ୍ରୁମା ଆରାମଗଂଡାନି ଗୃହାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହି ଆଗୁନରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ୱଳିଉଠେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖାରେ ଦହିଯାଏ; ଗଛ, ବଗିଚା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘର ଆଗୁନରେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।
ଦଶଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଯଂ ସମିଦ୍ଧୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ । ତତଃ ଶିଲାଃ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ଦିଶୋ ଦଶ ଵିଭାଗଶଃ
ଦଶ ଦିଗରେ ଆଗୁନ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ତାପରେ ପାଥର ଦଶ ଦିଗକୁ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଶିଖାସହସ୍ରୈରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତି ହୁତାଶନୈଃ । ସର୍ଵଂ କିଂଶୁକସଂପ୍ରଖ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲିତଂଦୃଶ୍ଯତେ ପୁରମ୍
ହଜାର ହଜାର ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଆଗୁନ ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ସମଗ୍ର ପୁରୀ କିଂଶୁକ ଗଛ ତଳ ଭଳି ଆଗୁନରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଗୃହାଦ୍ଗୃହାଂତରେ ନୈଵ ଗଂତୁଂ ଧୂମୈଶ୍ଚ ଶକ୍ଯତେ । ହରକୋପାନଲାଦଗ୍ଧଂ କ୍ରଂଦମାନଂ ସୁଦୁଃଖିତମ୍
ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଘରରୁ ଘରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଆଗୁନରେ ପୋଡ଼ି, ସେମାନେ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କନ୍ଦନ୍ତି।
ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ଦହ୍ଯତେ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ପ୍ରାସାଦଶିଖରାଗ୍ରାଣି ଵିଶୀର୍ଯଂତି ସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଗୁନ ଲାଗି, ତ୍ରିପୁରା ପୁରୀ ଦହିଯାଏ; ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାସାଦ ଶିଖର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ନାନାରତ୍ନଵିଚିତ୍ରାଣି ଵିମାନାନ୍ଯପ୍ଯନେକଧା । ଗୃହାଣି ଚୈଵ ରମ୍ଯାଣି ଦହ୍ଯଂତେ ଦୀପ୍ତିଵହ୍ନିନା
ନାନା ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ମହଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ଘରଗୁଡିକ ଆଗୁନରେ ଦହିଯାଏ।
ବାଧଂତେ ଦ୍ରୁମଖଂଡେଷୁ ଜନସ୍ଥାନେ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାଗାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଜ୍ଵଲଂତେ ଜ୍ଵଲଂତ୍ଯପି
ଅଗ୍ନି ଗଛର ଝାଡ଼ି, ଲୋକ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଓ ସମସ୍ତ ଦେଉଳକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଜ୍ୱଳିଉଠେ।