ଲଲନାସ୍ତସ୍ଯ ରତ୍ନାଢ୍ଯାଃ ନରାଃ କନକମଂଡିତାଃ । ଉତ୍ଥିତୋ ନାରଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ରତ୍ନରେ ଧନୀ, ପୁରୁଷମାନେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ। ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରବଳ ରାଜା ଉଠି, ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ବାଣ ଉଵାଚ-। ସ ଦେଵର୍ଷିଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରତି ସଂପ୍ରତି । ଅର୍ଘଂ ପାଦ୍ଯଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ବାଣ କହିଲେ: ଦେବ ଋଷି ନିଜେ ଏବେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଥାଯଥିକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦିଅ।
ଚିରାତ୍ସମାଗତୋ ଵିପ୍ର ସ୍ଥୀଯତାମିଦମାସନମ୍ । ଏଵଂ ସଂଭାଵଯିତ୍ଵା ତୁ ନାରଦଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ବହୁଦିନ ପରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହି ଆସନ ରଖାଯାଉ। ଏଭଳି ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ବସାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାଦେଵୀ ଅନୌପମ୍ଯା ତୁ ନାମତଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମହାଦେବୀ ଅନୌପମ୍ୟା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ଅନୌପମ୍ଯୋଵାଚ-। ଭଗଵନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଯଂତି କେନ ଵୈ । ଵ୍ରତେନ ନିଯମେନାପି ଦାନେନ ତପସାଥଵା
ଅନୌପମ୍ୟା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ କେଉଁ ପୂଜା, ବ୍ରତ, ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତିଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵେଦପାରଗେ । ସସାଗରା ନଵଦ୍ଵୀପା ଦତ୍ତା ଭଵତି ମେଦିନୀ
ନାରଦ କହିଲେ: ଯିଏ ବେଦ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତିଳର ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ନବଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୈର୍ଵିମାନୈଃ ସର୍ଵକାମିକୈଃ । ମୋଦତେ ଚାକ୍ଷଯଂ କାଲଂ ସୁଚିରଂ କୃତଶାସନଃ
ସେ ଅନେକ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଟି ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଆମ୍ରାତକକପିତ୍ଥାନି କଦଲୀଵନମେଵ ଚ । କଦଂବ ଚଂପକାଶୋକା ଅନେକ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମାଃ
ସେଠାରେ ଆମ୍ବ, ଆମ୍ଳକୀ, କବିଥ, କଦଳୀ ଉଦ୍ୟାନ, କଦମ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟମୀ ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ତଥା ଉଭେ । ସଂକ୍ରାଂତିର୍ଵିଷୁଵଂ ଚୈଵ ଦିନଚ୍ଛିଦ୍ରମୁଖଂ ତଥା
ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଏବଂ ଦୁଇଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଏବଂ ଦିନ ରାତିର ସଂଧି—
ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଉପଵାସଂତି ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତାସାଂ ତୁ ଧର୍ମ୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନ ପୁଣ୍ୟବାନ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କଲିକାଲାତ୍ତୁ ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଉପଵାସରତା ନାର୍ଯୋ ନୋପସର୍ପଂତି ତାପସାଃ
କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଦୂର, ଉପବାସରେ ଲିନ ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ତାପସମାନେ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯଥେଷ୍ଟଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ କରିପାରିବ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ କହିଲେ—
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାନଂ ଗୃହ୍ଣ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କୃପା କର, ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହଁ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର—ସୁନା, ମଣି, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଓ ଗହଣା।
ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୀଯେତାଂ ହରିଶଂକରୌ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏସବୁ ମୁଁ ଦେବି, ଏହା ଛଡ଼ା ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେବି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗ୍ରହଣ କର, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯସ୍ମୈ ଦୀଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କ୍ଷୀଣଵୃତିଶ୍ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵଯଂ ତୁ ଶୀଲସଂପନ୍ନା ଭକ୍ତିସ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ ମଯା
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ଦାନ ଅନ୍ୟ କାହାରିକୁ ଦିଅ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଜୀବିକା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମେ ତ ଆଚରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ।
ଏଵଂ ତାସାଂ ମନୋ ହୃତ୍ଵା ସର୍ଵାସାମୁପଦିଶ୍ଯ ଵା । ଜଗାମ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵକୀଯଂ ସ୍ଥାନକଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅତ୍ରାକୃଷ୍ଟମନାସ୍ତାସ୍ତୁ ଅନ୍ଯତ୍ରଗତମାନସାଃ । ପୁରି ଛିଦ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ବାଣସ୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟତାରେ ଲାଗିଗଲା, ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲା। ମହାତ୍ମା ବାଣଙ୍କ ନଗରରେ ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି କୌଂତେଯ ତନ୍ନିବୋଧ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରୁଦ୍ରୋ ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଶୁଣ ଓ ବୁଝ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସିଥିଲେ।
ନାମ୍ନା ହରେଶ୍ଵରଂ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ମହାଦେଵଶ୍ଚିଂତଯଂସ୍ତ୍ରୈପୁରଂ ଵଧମ୍
ସେଠାକୁ 'ହରେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଗାଂ(ଗା?)ଡୀଵଂ ମଂଦରଂ କୃତ୍ଵା ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍ । ସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଶାଖଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମମ୍
ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧନୁଷ ବନେଇଲେ, ବାସୁକିକୁ ତାଣ୍ଡା, ବୈଶାଖକୁ ରଥ, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ କରିଲେ।
ଅଗ୍ରେ ଚାଗ୍ନିଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ମୁଖେ ଵାଯୁଃ ସମର୍ପିତଃ । ହଯାଶ୍ଚ ଚତୁରୋ ଵେଦାଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ଆଗରେ ଅଗ୍ନିକୁ ବସାଇ, ମୁଖରେ ବାୟୁ ଦେଲେ, ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ହେଲେ ବେଦ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି ରଥ ହେଲେ।
ଚକ୍ରଗୌ ଚାଶ୍ଵିନୌ ଦେଵାଵକ୍ଷଂ ଚକ୍ରଧରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯମିଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଚାପାଂତେ ବାଣେ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ସ୍ଥିତଃ
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଚକ୍ର, ଚକ୍ରଧାରୀ ନିଜେ ଅକ୍ଷରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁଷର ଶେଷରେ, ବାଣରେ ବୈଶ୍ରବଣ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଯମସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ଵାମେ କାଲସ୍ତୁ ଦାରୁଣଃ । ଚକ୍ରାଣାମାରକେ ନ୍ଯସ୍ତା ଗଂଧର୍ଵା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଯମ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ, ଭୟଙ୍କର କାଳ ବାମ ହାତରେ, ଚକ୍ରର ଆରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସିଥିଲେ।
ପ୍ରଜାପତୀ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ତୁ ସାରଥିଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ରଥମ୍
ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସାରଥି। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ମିଶିଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥ ଦେବେଶ୍ୱର ତିଆରି କଲେ।
ସୋତିଷ୍ଠତ୍ସ୍ଥାଣୁଭୂତୋ ହି ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍ । ଯଦା ତ୍ରୀଣି ସମେତାନି ଅଂତରିକ୍ଷଚରାଣି ଚ
ସେ ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅଚଳ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ତିନି ଟି ଆକାଶଗାମୀ ନଗର ଏକଠା ହେଲା—
ତ୍ରିପୁରାଣି ତ୍ରିଶଲ୍ଯେନ ତଦା ତାନି ବିଭେଦ ସଃ । ଶରଃ ପ୍ରଚୋଦିତସ୍ତତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ ତ୍ରିପୁରଂ ପ୍ରତି
ତେବେ ସେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ତିନିମୁହା ବାଣରେ ଭେଦିଦେଲେ। ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଏହି ବାଣ ତ୍ରିପୁର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଭ୍ରଷ୍ଟତେଜା ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଜାତା ବଲଂ ତେଷାଂ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ । ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚ ପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ସହସ୍ରଶଃ
ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ହରାଗଲା, ନାରୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ସେହି ନଗରରେ ହଜାର ହଜାର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା।
ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ କାଲରୂପୋଭଵତ୍ତଦା । ଅଟ୍ଟହାସଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତି ରୂପାଃ କାଷ୍ଠମଯାସ୍ତଥା
ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ପାଇଁ ସେ କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କାଠର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା।
ନିମେଷୋନ୍ମେଷଣଂ ଚୈଵ କୁର୍ଵଂତି ଚିତ୍ରକର୍ମଣା । ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ଚାତ୍ମାନଂ ରକ୍ତାଂବରଵିଭୂଷିତମ୍
ସେମାନେ ଆଖି ମିଚିବା ଓ ଖୋଲିବା ପରି ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରନ୍ତି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଲାଲ ଜମା ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯଂତି ତେ ଚୈଵଂ ଵିପରୀତାନି ଯାନି ତୁ । ଏତାନ୍ପଶ୍ଯତି ଉତ୍ପାତାଂସ୍ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ତୁ ଯେ ଜନାଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେମାନେ ବିପରୀତ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି; ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖନ୍ତି।