ଦେଵ ଉଵାଚ-। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ମା ଵିଷାଦଂ କରିଷ୍ଯଥ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ କୁର୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ସୁଖାଵହମ୍
ଦେବତା କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏହି ସବୁ କରିଦେବି, ତୁମେ ମନ ଖରାପ କରନି। ଅତି ଶୀଘ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବି।'
ଆଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ । ଚିଂତଯାମାସ ସର୍ଵେଶସ୍ତଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରତି ପାଂଡଵ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଉପାୟ ଭାବିଲେ।
କଥଂ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ହଂତଵ୍ଯସ୍ତ୍ରିପୁରୋ ମଯା । ଏଵଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ନାରଦଂ ସ୍ମରତେ ତଦା । ସ୍ମରଣାଦେଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନାରଦଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ କିପରି, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହି ତ୍ରିପୁରକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଭୁ ସେତେବେଳେ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେମାନେ ମନେ କରିବା ସହିତ, ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାଦେଵ କିମର୍ଥଂ ସଂସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯହମ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ତୁ ମଯା ଦେଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ: ମହାଦେବ, ଆପଣ ମୋତେ କିଏଁ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି? କଣ କାମ ପାଇଁ ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି? ମୋର କଣ କରିବାକୁ ହେବ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଗଚ୍ଛ ନାରଦ ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ବାଣସ୍ଯ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାଥ ତତ୍କୁରୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିପୁର ନାମକ ସହର ଅଛି। ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜା ବାଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ଯାହା ଦରକାର, ସେହି କାମ କର।
ଭର୍ତାରୋ ଦେଵତାଭାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ତାସାଂ ଵୈ ତେଜସା ଵିପ୍ର ଭ୍ରମତେ ତ୍ରିପୁରଂ ଦିଵି
ସେଠାର ରାଜାମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ତେଜରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତ୍ରିପୁର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛି।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ମଂତ୍ରମନ୍ଯଂ ପ୍ରଚୋଦଯ । ଦେଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର। ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହୃଦଯନାଶାଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତଂ ପୁରଂ ପ୍ରତି । ଶୋଭତେ ତତ୍ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ସହର ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଯତମ୍ । ତତଃ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ରୈଵ ବାଣଂ ତୁ ବଲଦର୍ପିତମ୍
ସେ ସହର ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବା ଥିଲା। ସେଠାରେ, ସେ ବଳର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ବାଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମାଲାକୁଂଡଲକେଯୂରୈର୍ମୁକୁଟେନ ଵିରାଜିତମ୍ । ହାରରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସଂଛନ୍ନଂ ଚଂଦ୍ରକାଂତିଵିଭୂଷିତମ୍
ଗାଳା, କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ହାର ଓ ରତ୍ନରେ ଢାକା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଶୋଭିତ।
ଲଲନାସ୍ତସ୍ଯ ରତ୍ନାଢ୍ଯାଃ ନରାଃ କନକମଂଡିତାଃ । ଉତ୍ଥିତୋ ନାରଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ରତ୍ନରେ ଧନୀ, ପୁରୁଷମାନେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ। ଦାନବମାନଙ୍କର ପ୍ରବଳ ରାଜା ଉଠି, ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ବାଣ ଉଵାଚ-। ସ ଦେଵର୍ଷିଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରତି ସଂପ୍ରତି । ଅର୍ଘଂ ପାଦ୍ଯଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ବାଣ କହିଲେ: ଦେବ ଋଷି ନିଜେ ଏବେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଥାଯଥିକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦିଅ।
ଚିରାତ୍ସମାଗତୋ ଵିପ୍ର ସ୍ଥୀଯତାମିଦମାସନମ୍ । ଏଵଂ ସଂଭାଵଯିତ୍ଵା ତୁ ନାରଦଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ବହୁଦିନ ପରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହି ଆସନ ରଖାଯାଉ। ଏଭଳି ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ନାରଦଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ବସାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମହାଦେଵୀ ଅନୌପମ୍ଯା ତୁ ନାମତଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମହାଦେବୀ ଅନୌପମ୍ୟା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ଅନୌପମ୍ଯୋଵାଚ-। ଭଗଵନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଦେଵାସ୍ତୁଷ୍ଯଂତି କେନ ଵୈ । ଵ୍ରତେନ ନିଯମେନାପି ଦାନେନ ତପସାଥଵା
ଅନୌପମ୍ୟା କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ କେଉଁ ପୂଜା, ବ୍ରତ, ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତିଲଧେନୁଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵେଦପାରଗେ । ସସାଗରା ନଵଦ୍ଵୀପା ଦତ୍ତା ଭଵତି ମେଦିନୀ
ନାରଦ କହିଲେ: ଯିଏ ବେଦ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତିଳର ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ନବଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।
ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶୈର୍ଵିମାନୈଃ ସର୍ଵକାମିକୈଃ । ମୋଦତେ ଚାକ୍ଷଯଂ କାଲଂ ସୁଚିରଂ କୃତଶାସନଃ
ସେ ଅନେକ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଟି ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଆମ୍ରାତକକପିତ୍ଥାନି କଦଲୀଵନମେଵ ଚ । କଦଂବ ଚଂପକାଶୋକା ଅନେକ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମାଃ
ସେଠାରେ ଆମ୍ବ, ଆମ୍ଳକୀ, କବିଥ, କଦଳୀ ଉଦ୍ୟାନ, କଦମ୍ବ, ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟମୀ ଚ ଚତୁର୍ଥୀ ଚ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ତଥା ଉଭେ । ସଂକ୍ରାଂତିର୍ଵିଷୁଵଂ ଚୈଵ ଦିନଚ୍ଛିଦ୍ରମୁଖଂ ତଥା
ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଥୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଏବଂ ଦୁଇଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ ଏବଂ ଦିନ ରାତିର ସଂଧି—
ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଉପଵାସଂତି ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତାସାଂ ତୁ ଧର୍ମ୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନ ପୁଣ୍ୟବାନ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କଲିକାଲାତ୍ତୁ ନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଉପଵାସରତା ନାର୍ଯୋ ନୋପସର୍ପଂତି ତାପସାଃ
କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଦୂର, ଉପବାସରେ ଲିନ ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ତାପସମାନେ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସୁଶ୍ରୋଣି ଯଥେଷ୍ଟଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଶୁଣି, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ କରିପାରିବ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ କହିଲେ—
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଦାନଂ ଗୃହ୍ଣ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣମଣିରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କୃପା କର, ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହଁ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର—ସୁନା, ମଣି, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଓ ଗହଣା।
ତତ୍ତେ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୀଯେତାଂ ହରିଶଂକରୌ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏସବୁ ମୁଁ ଦେବି, ଏହା ଛଡ଼ା ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେବି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗ୍ରହଣ କର, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଅନ୍ଯସ୍ମୈ ଦୀଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କ୍ଷୀଣଵୃତିଶ୍ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵଯଂ ତୁ ଶୀଲସଂପନ୍ନା ଭକ୍ତିସ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ ମଯା
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ଦାନ ଅନ୍ୟ କାହାରିକୁ ଦିଅ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଜୀବିକା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମେ ତ ଆଚରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ।
ଏଵଂ ତାସାଂ ମନୋ ହୃତ୍ଵା ସର୍ଵାସାମୁପଦିଶ୍ଯ ଵା । ଜଗାମ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଵକୀଯଂ ସ୍ଥାନକଂ ପୁନଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅତ୍ରାକୃଷ୍ଟମନାସ୍ତାସ୍ତୁ ଅନ୍ଯତ୍ରଗତମାନସାଃ । ପୁରି ଛିଦ୍ରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ବାଣସ୍ଯ ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟତାରେ ଲାଗିଗଲା, ଚିନ୍ତା ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲା। ମହାତ୍ମା ବାଣଙ୍କ ନଗରରେ ଏକ ଦୁର୍ବଳତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି କୌଂତେଯ ତନ୍ନିବୋଧ ଚ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ରୁଦ୍ରୋ ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଶୁଣ ଓ ବୁଝ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସିଥିଲେ।
ନାମ୍ନା ହରେଶ୍ଵରଂ ସ୍ଥାନଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ସ୍ଥାନେ ମହାଦେଵଶ୍ଚିଂତଯଂସ୍ତ୍ରୈପୁରଂ ଵଧମ୍
ସେଠାକୁ 'ହରେଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠି ମହାଦେବ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଗାଂ(ଗା?)ଡୀଵଂ ମଂଦରଂ କୃତ୍ଵା ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍ । ସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵୈଶାଖଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃତ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମମ୍
ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧନୁଷ ବନେଇଲେ, ବାସୁକିକୁ ତାଣ୍ଡା, ବୈଶାଖକୁ ରଥ, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ କରିଲେ।