ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜାଯତେ ଵିପୁଲେ କୁଲେ
ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଲେ ପରେ ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଵାନ୍ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚୈଵ ଜାଯତେ । ପୁନଃ ସ୍ମରତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗମନଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵତେ
ସେ ଧନୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧାର୍ମିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପୁଣି ସେ ତାହା ସ୍ମରଣ କରେ ଓ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ।
ତାରଯିତ୍ଵା କୁଲଶତଂ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସରିଦୁତ୍ତମା
ଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ଵିସ୍ତାରେଣ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯୋଜନଦ୍ଵଯମଂତରମ୍ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଅଟୁଟ; ଏଠାରେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯମରକଂଟକେ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ପର୍ବତର ଚାରିପାଖରେ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ଜଣେ ମଣିଷ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ରହି, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହେ,
ସର୍ଵହିଂସାନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵସମାଚାରଃ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାନ୍ପରିଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ଯଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ହିଂସାକୁ ଛାଡିଦେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥାଏ, ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତେବେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ରାଜନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ହି ମେ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦେତ ପାଂଡଵ
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି କରିଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣେ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଚାରିତେ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ
ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବା କରି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି,
କ୍ରୀଡତେ ଦେଵଲୋକେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ସହ ମୋଦତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବଲୋକରେ ଖେଳେ ଓ ଆନନ୍ଦ କରେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡିଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନର୍ମଦା ତୁ ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯତମା ତ୍ରିଷୁ । ମୁନିଭିସ୍ତୁ ମହାଭାଗୈର୍ଵିଭକ୍ତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ନର୍ମଦା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନିଟି ନଦୀରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର। ମହାମୁନିମାନେ ଧର୍ମକୁ ଆଶା କରି, ଏହାକୁ ଭାଗ କରିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତମାତ୍ରାଣି ପ୍ରଵିଭକ୍ତାନି ପାଂଡଵ । ତେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଲମ୍ବରେ ଭାଗ ହୋଇଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜଲେଶ୍ଵରଂ ଚ ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଂ କଥଯତଃ ଶୃଣୁ ପାଂଡଵନଂଦନ
ଜଳେଶ୍ୱର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହୁଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବାନନ୍ଦନ, ଶୁଣ।
ପୁରା ମୁନିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସ୍ତୁଵଂତି ତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ, ସେ ମହାତ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ସ୍ତୁଵମାନାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵିଜ୍ଞାପଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାନ୍ଵିରୂପାକ୍ଷ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ନଃ ପ୍ରଭୋ
ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରି କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— 'ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆମେ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵାଗତଂ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । କିଂ ଦୁଃଖଂ କୋଽନୁସଂତାପଃ କୁତୋ ଵା ଭଯମାଗତମ୍
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସ୍ୱାଗତ। ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ ଦୁଃଖ, କଣ ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି?'
କଥଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରେଣାକଥଯନ୍ନମିତଵ୍ରତାଃ
'ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତେଣୁ କହ।' ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, କହିଲେ—
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଅପି ଘୋରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦାନଵୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ବାଣୋ ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— 'ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ବଣା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ। ତାଙ୍କର ସହର ହେଉଛି ତ୍ରିପୁରା।'
ଗଗନେ ତୁ ଵସଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଭ୍ରମତେ ତସ୍ଯ ତେଜସା । ତସ୍ମାଦ୍ଭୀତା ଵିରୂପାକ୍ଷ ତ୍ଵାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ
'ସେ ଆକାଶରେ ବସି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଘୁରୁଛି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ତ୍ରାଯସ୍ଵ ମହତୋ ଦୁଃଖାଦ୍ଦେଵତ୍ଵଂ ହି ପରା ଗତିଃ । ଏଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ଦେଵେଶ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
'ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, କାରଣ ଦେବତା ହେବା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ଏଭଳି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଠାକୁର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।'
ଯେନ ଦେଵାଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁଖମେଧଂତି ଶଂକର । ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାଯାଂତି ତତ୍ପ୍ରଭୋ କର୍ତୁମର୍ହସି
'ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ସେଇ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ଦେଵ ଉଵାଚ-। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ମା ଵିଷାଦଂ କରିଷ୍ଯଥ । ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ କୁର୍ଯାଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ସୁଖାଵହମ୍
ଦେବତା କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏହି ସବୁ କରିଦେବି, ତୁମେ ମନ ଖରାପ କରନି। ଅତି ଶୀଘ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବି।'
ଆଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନର୍ମଦାତଟମାସ୍ଥିତଃ । ଚିଂତଯାମାସ ସର୍ଵେଶସ୍ତଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରତି ପାଂଡଵ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ନର୍ମଦା ତଟରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଉପାୟ ଭାବିଲେ।
କଥଂ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ହଂତଵ୍ଯସ୍ତ୍ରିପୁରୋ ମଯା । ଏଵଂ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ନାରଦଂ ସ୍ମରତେ ତଦା । ସ୍ମରଣାଦେଵ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନାରଦଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ କିପରି, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହି ତ୍ରିପୁରକୁ ନଶ୍ଚିନ୍ତି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଭୁ ସେତେବେଳେ ନାରଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେମାନେ ମନେ କରିବା ସହିତ, ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାଦେଵ କିମର୍ଥଂ ସଂସ୍ମୃତୋ ହ୍ଯହମ୍ । କିଂ କାର୍ଯଂ ତୁ ମଯା ଦେଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଯସ୍ଵ ମେ
ନାରଦ କହିଲେ: ମହାଦେବ, ଆପଣ ମୋତେ କିଏଁ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି? କଣ କାମ ପାଇଁ ମୋତେ ଡାକିଛନ୍ତି? ମୋର କଣ କରିବାକୁ ହେବ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ଗଚ୍ଛ ନାରଦ ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ର ତତ୍ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍ । ବାଣସ୍ଯ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାଥ ତତ୍କୁରୁ
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିପୁର ନାମକ ସହର ଅଛି। ଦାନବମାନଙ୍କର ରାଜା ବାଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ଯାହା ଦରକାର, ସେହି କାମ କର।
ଭର୍ତାରୋ ଦେଵତାଭାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ତାସାଂ ଵୈ ତେଜସା ଵିପ୍ର ଭ୍ରମତେ ତ୍ରିପୁରଂ ଦିଵି
ସେଠାର ରାଜାମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ତେଜରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତ୍ରିପୁର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛି।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ମଂତ୍ରମନ୍ଯଂ ପ୍ରଚୋଦଯ । ଦେଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର। ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହୃଦଯନାଶାଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତଂ ପୁରଂ ପ୍ରତି । ଶୋଭତେ ତତ୍ପୁରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନାନାରତ୍ନୋପଶୋଭିତମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କର ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ସହର ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଯତମ୍ । ତତଃ ପଶ୍ଯତି ତତ୍ରୈଵ ବାଣଂ ତୁ ବଲଦର୍ପିତମ୍
ସେ ସହର ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବା ଥିଲା। ସେଠାରେ, ସେ ବଳର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ବାଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମାଲାକୁଂଡଲକେଯୂରୈର୍ମୁକୁଟେନ ଵିରାଜିତମ୍ । ହାରରତ୍ନୈଶ୍ଚ ସଂଛନ୍ନଂ ଚଂଦ୍ରକାଂତିଵିଭୂଷିତମ୍
ଗାଳା, କୁଣ୍ଡଳ, କେୟୂର ଓ ମୁକୁଟରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ହାର ଓ ରତ୍ନରେ ଢାକା, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଶୋଭିତ।