ତ୍ରିଭିଃ ସାରସ୍ଵତଂ ତୋଯଂ ସପ୍ତାହେନ ତୁ ଯାମୁନମ୍ । ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ଗାଂଗେଯଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ନାର୍ମଦମ୍
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଜଳ ତିନି ଦିନରେ ପବିତ୍ର କରେ, ଯମୁନା ସାତ ଦିନରେ; ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦୃତରେ ପବିତ୍ର କରେ, ନର୍ମଦାକୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।
କଲିଂଗ ଦେଶେ ପଶ୍ଚାର୍ଦ୍ଧେ ପର୍ଵତେଽମରକଂଟକେ । ପୁଣ୍ଯା ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରମଣୀଯା ମନୋରମା
କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଅଂଶରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ପାହାଡ଼ରେ, ସେ ତିନି ଲୋକରେ ପବିତ୍ର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି।
ସଦେଵାସୁରଗଂଧର୍ଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ପରମାଂ ଗତାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟା କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ମହାରାଜ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାରାଜ ନିଯମସ୍ଥୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଉପୋଷ୍ଯ ରଜନୀମେକାଂ କୁଲାନାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍
ସେଠାରେ ଯିଏ ନିୟମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ସ୍ନାନ କରେ ଓ ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରେ, ସେ ଶତାଧିକ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ମହାରାଜ।
ଜନେଶ୍ଵରେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପିଂଡଂ ଦତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଜନେଶ୍ୱରରେ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କର ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ରୁଦ୍ରକୋଟିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ସ୍ନାନଂ ଯଃ କୁରୁତେ ତତ୍ର ଗଂଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନମ୍
ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାଖରେ ରୁଦ୍ରକୋଟି ଅବସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଲଗାଏ,
ପ୍ରୀତା ତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ସର୍ଵା ରୁଦ୍ରକୋଟିର୍ନ ସଂଶଯଃ । ପର୍ଵତେ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯାଂତେ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରକୋଟି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଶେଷରେ ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ପିତୃକାର୍ଯଂ ତୁ କୁର୍ଵୀତ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଚି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ରଖି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତିଲୋଦକେନ ତତ୍ରୈଵ ତର୍ପଯେତ୍ପିତୃଦେଵତାଃ । ଆସପ୍ତମଂ କୁଲଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ପାଂଡଵ
ସେଠାରେ ତିଳ ମିଶା ଜଳରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ସପ୍ତମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର କୁଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣୋ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଵାରିତଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଅନେକ ଅପ୍ସରା ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜାଯତେ ଵିପୁଲେ କୁଲେ
ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଲେ ପରେ ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଵାନ୍ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚୈଵ ଜାଯତେ । ପୁନଃ ସ୍ମରତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗମନଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵତେ
ସେ ଧନୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଧାର୍ମିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପୁଣି ସେ ତାହା ସ୍ମରଣ କରେ ଓ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ।
ତାରଯିତ୍ଵା କୁଲଶତଂ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଶ୍ରୂଯତେ ସରିଦୁତ୍ତମା
ଶତ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ଵିସ୍ତାରେଣ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯୋଜନଦ୍ଵଯମଂତରମ୍ । ଷଷ୍ଟିତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିକୋଟ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଅଟୁଟ; ଏଠାରେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମଂତାତ୍ତୁ ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯମରକଂଟକେ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଜିତକ୍ରୋଧୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ପର୍ବତର ଚାରିପାଖରେ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ଜଣେ ମଣିଷ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ରହି, କ୍ରୋଧକୁ ଜିତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହେ,
ସର୍ଵହିଂସାନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵସମାଚାରଃ କ୍ଷେତ୍ରପାଲାନ୍ପରିଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ଯଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ହିଂସାକୁ ଛାଡିଦେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥାଏ, ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତେବେ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ରାଜନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ହି ମେ । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦେତ ପାଂଡଵ
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି କରିଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣେ ଦିଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀପରିଚାରିତେ । ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲିପ୍ତଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯାଲଂକାରଭୂଷିତଃ
ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବା କରି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି,
କ୍ରୀଡତେ ଦେଵଲୋକେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ସହ ମୋଦତେ । ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରାଜା ଭଵତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବଲୋକରେ ଖେଳେ ଓ ଆନନ୍ଦ କରେ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡିଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ନର୍ମଦା ତୁ ନଦୀଶ୍ରେଷ୍ଠା ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯତମା ତ୍ରିଷୁ । ମୁନିଭିସ୍ତୁ ମହାଭାଗୈର୍ଵିଭକ୍ତା ଧର୍ମକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ନର୍ମଦା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନିଟି ନଦୀରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର। ମହାମୁନିମାନେ ଧର୍ମକୁ ଆଶା କରି, ଏହାକୁ ଭାଗ କରିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତମାତ୍ରାଣି ପ୍ରଵିଭକ୍ତାନି ପାଂଡଵ । ତେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରର ଲମ୍ବରେ ଭାଗ ହୋଇଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜଲେଶ୍ଵରଂ ଚ ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଂ କଥଯତଃ ଶୃଣୁ ପାଂଡଵନଂଦନ
ଜଳେଶ୍ୱର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ମୁଁ କହୁଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବାନନ୍ଦନ, ଶୁଣ।
ପୁରା ମୁନିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ସ୍ତୁଵଂତି ତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ, ସେ ମହାତ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ସ୍ତୁଵମାନାସ୍ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵିଜ୍ଞାପଯଂତି ଦେଵେଶଂ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାନ୍ଵିରୂପାକ୍ଷ ପରିତ୍ରାଯସ୍ଵ ନଃ ପ୍ରଭୋ
ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରି କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— 'ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆମେ ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ସ୍ଵାଗତଂ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । କିଂ ଦୁଃଖଂ କୋଽନୁସଂତାପଃ କୁତୋ ଵା ଭଯମାଗତମ୍
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ— 'ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସ୍ୱାଗତ। ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ ଦୁଃଖ, କଣ ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା କେଉଁଠୁ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି?'
କଥଯଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରେଣାକଥଯନ୍ନମିତଵ୍ରତାଃ
'ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତେଣୁ କହ।' ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, କହିଲେ—
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଅପି ଘୋରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦାନଵୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ବାଣୋ ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିପୁରଂ ପୁରମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— 'ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଅଛି, ତାହାର ନାମ ବଣା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ। ତାଙ୍କର ସହର ହେଉଛି ତ୍ରିପୁରା।'
ଗଗନେ ତୁ ଵସଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଭ୍ରମତେ ତସ୍ଯ ତେଜସା । ତସ୍ମାଦ୍ଭୀତା ଵିରୂପାକ୍ଷ ତ୍ଵାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ
'ସେ ଆକାଶରେ ବସି, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଘୁରୁଛି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ତ୍ରାଯସ୍ଵ ମହତୋ ଦୁଃଖାଦ୍ଦେଵତ୍ଵଂ ହି ପରା ଗତିଃ । ଏଵଂ ପ୍ରସାଦଂ ଦେଵେଶ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
'ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, କାରଣ ଦେବତା ହେବା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ଏଭଳି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଠାକୁର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।'
ଯେନ ଦେଵାଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁଖମେଧଂତି ଶଂକର । ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାଯାଂତି ତତ୍ପ୍ରଭୋ କର୍ତୁମର୍ହସି
'ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ସେଇ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'