ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାଭାଗ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ । ସିଦ୍ଧିଂ ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁଷ୍କରରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ
ଯିଏ ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କରେ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଦଶଗୁଣା ଫଳ ପାଏ।
ଅପ୍ଯେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ । ତେନୈତି ପୂଜିତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନେ ସ୍ଥିତାନ୍
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଯିଏ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଥିବା ପୂଜିତ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଂଜଲି । ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ପାର୍ଥିଵ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ହାତ ଜୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା । ପୁଷ୍କରେ ଗତମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁ ପାପ ନାରୀ ବା ପୁରୁଷ କରିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁଷ୍କରକୁ କେବଳ ଯିବାମାତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯଥା ସୁରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମାଦିସ୍ତୁ ମଧୁସୂଦନଃ । ତଥୈଵ ପୁଷ୍କରୋ ରାଜନ୍ତୀର୍ଥାନାମାଦିରୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁସୂଦନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେପରି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର ସର୍ବୋପରି ବୋଲି ରାଜା, ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁଷ୍କରେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ । କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପୁଷ୍କରରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାଶ୍ନୁତେ । କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ତତ୍
ଯିଏ ଶତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, କିମ୍ବା କେବଳ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ରହେ, ଦୁଇଁଥିରେ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।
ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଗଂତୁଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ । ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଦାନଂ ଵସ୍ତୁଂ ଚୈଵ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା କଠିନ, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା କଠିନ, ପୁଷ୍କରରେ ଦାନ କରିବା କଠିନ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିବା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ ।
ତ୍ରୀଣି ଶୃଂଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ । ପୁଷ୍କରାଣ୍ଯାଦି ତୀର୍ଥାନି ନ ଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ତିନିଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଖର ଏବଂ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ଝରଣା ଅଛି । ଏହିମାନେ ପୁଷ୍କରର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଏବଂ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ମାନି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ତୋ ଜଂବୂମାର୍ଗେ ସମାଵିଶେତ୍ । ଜଂବୂମାର୍ଗଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ପିତୃଦେଵର୍ଷିପୂଜିତମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ଡାହାଣ ପଟେ ଘୁଞ୍ଚି, ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରେ ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀଃ ପଂଚ ଷଷ୍ଠକାଲେଶ୍ନୁଵନ୍ନରଃ
ଯଦି କେହି ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ଷଟ୍ କାଳ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସିଦ୍ଧିଂ ଚାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାମ୍ । ଜଂବୁମାର୍ଗାଦୁପାଵୃତ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ଦୁଲିକାଶ୍ରମମ୍
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ । ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଦୁଲିକାଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଚ ପୂଜ୍ଯତେ । ଅଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୂଜିତ ହୁଏ । ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଶାକଵୃତ୍ତିଃ ଫଲୈର୍ଵାପି କୌମାରଂ ଵିଂଦତେ ପରମ୍
ରାଜାନ୍, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ଶାକ କିମ୍ବା ଫଳ ଖାଇ ରହିଲେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୌବନ ଲାଭ କରେ ।
କନ୍ଯାଶ୍ରମଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀପୁଷ୍ଟଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ । ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭ
କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯାହା ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସେହି ଧର୍ମ ଅରଣ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଥମ । ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟମାତ୍ରୋ ଵୈ ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେଠାରେ କେବଳ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମାତ୍ର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପବିତ୍ର ମନ ଏବଂ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଯଯାତିପତନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରେ । ସେଠାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଯୟାତି ପତନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ହଯମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ତତ୍ର ଵୈ । ମହାକାଲମତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ତାପରେ ନିୟମ ଏବଂ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମହାକାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
କୋଟିତୀର୍ଥମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ହଯମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଥାନଂ ତୀର୍ଥମୁମାପତେଃ
କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ତାପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଉମାପତିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ନାମ୍ନା ଭଦ୍ରଵଟଂ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ରାଭିଗମ୍ଯ ଚେଶାନଂ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହାକୁ ଭଦ୍ରବଟ ବୋଲି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଏଶାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ହଜାର ଗାଈଁ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ ।
ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଗାଣପତ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସମୃଦ୍ଧମସପତ୍ନଂ ତୁ ଶ୍ରିଯାଯୁକ୍ତଂ ନରୋତ୍ତମ
ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଗଣପତି ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରେ । ସମୃଦ୍ଧି, ଅପରାଜିତା ଏବଂ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ, ହେ ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ନର୍ମଦାଂ ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ନଦୀଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତାମ୍ । ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠେନ ଦିଲୀପାଯ କଥିତଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ନର୍ମଦେତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତଂ ପାପପର୍ଵତଦାରଣମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ବଶିଷ୍ଠ ଦିଳୀପଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ନର୍ମଦା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଏବଂ ପାପର ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ କରେ ।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତନ୍ମେ କଥଯ ନାରଦ । ନର୍ମଦାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ହେ ନାରଦ, ବଶିଷ୍ଠ କହିଥିବା ନର୍ମଦାର ମହିମା ମୋତେ କହ ।
କଥମେଷା ମହାପୁଣ୍ଯା ନଦୀ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଶ୍ରୁତା । ନର୍ମଦାନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ତନ୍ମମ ବ୍ରୂହିନାରଦ
ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟବତୀ ନଦୀ କିପରି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ 'ନର୍ମଦା' ନାମରେ କିପରି ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲା? ଏହା ମୋତେ କୁହ, ନାରଦ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ନର୍ମଦା ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । ତାରଯେତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ
ନାରଦ କହିଲେ— ନର୍ମଦା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ; ସେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ନର୍ମଦାଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵସିଷ୍ଠୋକ୍ତଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ତଦେତଦ୍ଧି ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ହି କଥଯାମି ତେ
ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ନର୍ମଦାଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିଛି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ମହାରାଜ।
ପୁଣ୍ଯା କନଖଲେ ଗଙ୍ଗା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସରସ୍ଵତୀ । ଗ୍ରାମେ ଵା ଯଦି ଵାରଣ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵତ୍ର ନର୍ମ୍ମଦା
କନଖଳରେ ଗଙ୍ଗା ପବିତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସରସ୍ୱତୀ; କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ, ଯେଉଁଠି ହେଉ ନାହିଁ, ନର୍ମଦା ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର।