ଯୋ ଦରିଦ୍ରୈରପି ଵିଧିଃ ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଜନେଶ୍ଵର । ତୁଲ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ତଂ ନିବୋଧ ମହୀପତେ
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରିଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପାଇପାରନ୍ତି, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସହ ସମାନ, ସେଥିକୁ ତୁମେ ଜାଣ।
ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମିଦଂ ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଵର । ତୀର୍ଥାଭିଗମନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞୈରପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ହେ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ; ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନର ପୁଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।
ଅନୁପୋଷ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଚ । ଅଦତ୍ଵା କାଂଚନଂ ଗାଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରୋ ନାମ ଜାଯତେ
ଯିଏ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରେନାହିଁ, ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରେନାହିଁ, ସୁନା ବା ଗାଈ ଦାନ କରେନାହିଁ, ସେ ଦରିଦ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ।
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ । ନ ତତ୍ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ତୀର୍ଥାଭିଗମନେନ ଯତ୍
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଭଳି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନରେ ମିଳେ, ତାହା ମିଳେନାହିଁ।
ନୃଲୋକେ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥମାସାଦ୍ଯ ଦେଵଦେଵସମୋ ଭଵେତ୍
ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମଣିଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵୈ ମହୀପତେ । ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ଯେଷାଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ସୂର୍ଯଵଂଶଜ
ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ, ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ସମୟରେ, ଦଶ କୋଟି ହଜାର ତୀର୍ଥର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହିଛି।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତାଃ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗନ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଯତ୍ର ଦେଵାସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା । ଦିଵ୍ଯଯୋଗା ମହାରାଜ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ପାଇଥିଲେ।
ମନସାପ୍ଯଭିକାମସ୍ଯ ପୁଷ୍କରାଣି ମନୀଷିଣଃ । ପୂଯଂତେ ସର୍ଵପାପାନି ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନେମନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ସମ୍ମାନିତ।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ମହାଭାଗ ନିତ୍ଯମେଵ ପିତାମହଃ । ଉଵାସ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦେଵଦାନଵସଂମତଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଭାବେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାଭାଗ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ । ସିଦ୍ଧିଂ ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁଷ୍କରରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ । ଅଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ
ଯିଏ ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କରେ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଦଶଗୁଣା ଫଳ ପାଏ।
ଅପ୍ଯେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ । ତେନୈତି ପୂଜିତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନେ ସ୍ଥିତାନ୍
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଯିଏ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଥିବା ପୂଜିତ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଂଜଲି । ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ପାର୍ଥିଵ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ହାତ ଜୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା । ପୁଷ୍କରେ ଗତମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁ ପାପ ନାରୀ ବା ପୁରୁଷ କରିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁଷ୍କରକୁ କେବଳ ଯିବାମାତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଯଥା ସୁରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମାଦିସ୍ତୁ ମଧୁସୂଦନଃ । ତଥୈଵ ପୁଷ୍କରୋ ରାଜନ୍ତୀର୍ଥାନାମାଦିରୁଚ୍ଯତେ
ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁସୂଦନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେପରି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର ସର୍ବୋପରି ବୋଲି ରାଜା, ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁଷ୍କରେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ । କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପୁଷ୍କରରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାଶ୍ନୁତେ । କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ତତ୍
ଯିଏ ଶତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ, କିମ୍ବା କେବଳ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ରହେ, ଦୁଇଁଥିରେ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।
ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଗଂତୁଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ତପଃ । ଦୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରେ ଦାନଂ ଵସ୍ତୁଂ ଚୈଵ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବା କଠିନ, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା କଠିନ, ପୁଷ୍କରରେ ଦାନ କରିବା କଠିନ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିବା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ ।
ତ୍ରୀଣି ଶୃଂଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ । ପୁଷ୍କରାଣ୍ଯାଦି ତୀର୍ଥାନି ନ ଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ତିନିଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଖର ଏବଂ ତିନିଟି ପବିତ୍ର ଝରଣା ଅଛି । ଏହିମାନେ ପୁଷ୍କରର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ।
ଉଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ । ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଏବଂ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ମାନି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ତୋ ଜଂବୂମାର୍ଗେ ସମାଵିଶେତ୍ । ଜଂବୂମାର୍ଗଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ପିତୃଦେଵର୍ଷିପୂଜିତମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ଡାହାଣ ପଟେ ଘୁଞ୍ଚି, ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରେ ପିତୃମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ପୂଜିତ ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ତତ୍ରୋଷ୍ଯ ରଜନୀଃ ପଂଚ ଷଷ୍ଠକାଲେଶ୍ନୁଵନ୍ନରଃ
ଯଦି କେହି ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହି, ଷଟ୍ କାଳ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସିଦ୍ଧିଂ ଚାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମାମ୍ । ଜଂବୁମାର୍ଗାଦୁପାଵୃତ୍ତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ଦୁଲିକାଶ୍ରମମ୍
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ । ଜମ୍ବୁ ମାର୍ଗରୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଦୁଲିକାଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ନ ଦୁର୍ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ଚ ପୂଜ୍ଯତେ । ଅଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ସେ କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୂଜିତ ହୁଏ । ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଶାକଵୃତ୍ତିଃ ଫଲୈର୍ଵାପି କୌମାରଂ ଵିଂଦତେ ପରମ୍
ରାଜାନ୍, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ଶାକ କିମ୍ବା ଫଳ ଖାଇ ରହିଲେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୌବନ ଲାଭ କରେ ।
କନ୍ଯାଶ୍ରମଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀପୁଷ୍ଟଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ । ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ହି ତତ୍ପୁଣ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭ
କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯାହା ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସେହି ଧର୍ମ ଅରଣ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଥମ । ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟମାତ୍ରୋ ଵୈ ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନ୍ପ୍ରଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେଠାରେ କେବଳ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମାତ୍ର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପବିତ୍ର ମନ ଏବଂ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଯଯାତିପତନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଭୋଗ କରେ । ସେଠାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଯୟାତି ପତନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।
ହଯମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ତତ୍ର ଵୈ । ମହାକାଲମତୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିଯତୋ ନିଯତାଶନଃ
ସେଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ତାପରେ ନିୟମ ଏବଂ ନିୟତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମହାକାଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ ।