ଅଥ ଧର୍ମସୁତୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ । ଉଵାଚ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ନାରଦଂ ଦେଵସଂମିତମ୍
ତାପରେ ଧର୍ମର ପୁଅ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ମାଥା ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦେବତା ସମ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ,
ତ୍ଵଯି ତୁଷ୍ଟେ ମହାଭାଗ ସର୍ଵଲୋକାଭିପୂଜିତେ । କୃତମିତ୍ଯେଵ ମନ୍ଯେ ହି ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
'ହେ ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ଭାବେ ଯେ ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେଲା, ଏହା ସବୁ ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ।'
ଯଦି ତ୍ଵହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘ । ସଂଦେହଂ ମେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି
'ଯଦି ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇମାନେ ଆପଣଙ୍କର ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ପାପହୀନ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଆପଣ ଦୟାକରି ତାହା ଦୂର କରନ୍ତୁ।'
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ଯଃ କୁରୁତେ ପୃଥିଵୀଂ ତୀର୍ଥତତ୍ପରଃ । କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
'ଯିଏ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନରେ ଲାଗି ଭୂମିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ କଣ ମିଳେ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହା କହନ୍ତୁ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନଵହିତୋ ଦିଲୀପେନ ଯଥା ପୁରା । ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସକାଶାଦ୍ଵୈ ସର୍ଵମେତଦୁପଶ୍ରୁତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣ, ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଦିଲୀପଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ।'
ପୁରା ଭାଗୀରଥୀତୀରେ ଦିଲୀପୋ ରାଜସତ୍ତମଃ । ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ସମାସ୍ଥାଯ ନ୍ଯଵସନ୍ମୁନିଵତ୍ତଦା
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ କୂଳରେ, ଉତ୍ତମ ରାଜା ଦିଲୀପ ଧାର୍ମିକ ବ୍ରତ ଧରି, ମୁନିମାନେ ପରି ତାଁଠାରେ ବସିଥିଲେ।
ଶୁଭେଦେଶେ ମହାରାଜପୁଣ୍ଯେ ଦେଵର୍ଷିପୂଜିତେ । ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ମହାତେଜା ଦେଵଗଂଧର୍ଵସେଵିତେ
ହେ ମହାରାଜ, ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଦେବଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଉଜ୍ୱଳ ସ୍ଥାନରେ।
ସ ପିତୄଂସ୍ତର୍ପଯାମାସ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପରମଦ୍ଯୁତିଃ । ଋଷୀଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯାମାସ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା, ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିବେଦନ କରି, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଜପନ୍ନେଵ ମହାମନାଃ । ଦଦର୍ଶ ଭୂତସଂକାଶଂ ଵସିଷ୍ଠମୃଷିମୁତ୍ତମମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଜପ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଉତ୍ତମ ଋଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପୁରୋହିତଂ ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀପ୍ଯମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା । ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୌ
ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଉପସ୍ଥିତଂ ମହାରାଜ ପୂଜଯାମାସ ଭାରତ । ସ ହି ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ହେ ଭାରତ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି।
ଶିରସା ଚାର୍ଘ୍ଯମାଦାଯ ଶୁଚିଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ । ନାମସଂକୀର୍ତ୍ତଯାମାସ ତସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମେ
ପବିତ୍ର ମନରେ, ମାଥାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମଋଷିଙ୍କୁ ନାମସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦିଲୀପୋଽହଂ ତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦାସୋସ୍ମି ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ତଵ ସଂଦର୍ଶନାଦେଵ ମୁକ୍ତୋହଂ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ
ମୁଁ ଦିଲୀପ, ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଉଛି, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ। ମୁଁ ମାତ୍ର ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ଦିଲୀପୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ । ଵାଗ୍ଯତଃ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଭଳି କହି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦିଲୀପ ମହାରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିଜ କଥା ରୋକି, ହାତ ଜୋଡି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଯମେନାଥ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେନ ଚ କର୍ଷିତମ୍ । ଦିଲୀପଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତମନାଭଵତ୍
ନିୟମ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଦିଲୀପଙ୍କୁ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନି ମନରେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଅନେନ ତଵ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ । ସତ୍ଯେନ ଚ ମହାଭାଗ ତୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ତଵ ସର୍ଵଶଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ତୁମର ନମ୍ରତା, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା ଦ୍ୱାରା, ହେ ଧର୍ମବିଦ୍, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ।
ଯସ୍ଯେଦୃଶସ୍ତେ ଧର୍ମୋଯଂ ପିତରସ୍ତାରିତାସ୍ତ୍ଵଯା । ତେନ ପଶ୍ଯସି ମାଂ ପୁତ୍ର ଯାଜ୍ଯଶ୍ଚାସି ମମାନଘ
ଏପରି ଧର୍ମ ତୁମର ଅଛି; ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେଂକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ। ଏହି ଦ୍ୱାରା, ମୋ ପୁଆ, ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖୁଛ ଏବଂ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରୀତିର୍ମେ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ତେଽଦ୍ଯ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ । ଯଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯସି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ଯ ଦାତାସ୍ମି ତେନଘ
ଆଜି ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ବଢ଼ିଗଲା। କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି? ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେଂକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ମୁଁ ତାହା ଦେବି, ହେ ନିର୍ମଳ।
ଦିଲୀପ ଉଵାଚ-। ଵେଦଵେଦାଂଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସର୍ଵଲୋକାଭିପୂଜିତ । କୃତମିତ୍ଯେଵ ମନ୍ଯେ ହି ଯଦହଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ଦିଲୀପ କହିଲେ — ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ମୁଁ ଏହି ମାନିଅଛି ଯେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ମୋର ସବୁ କାମ ସଫଳ ହେଲା।
ଯଦି ତ୍ଵହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯସ୍ତଵ ଧର୍ମ୍ମଭୃତାଂ ଵର । ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ସଂଦେହଂ ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନେଂକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହ ପଚାରିବି; ଦୟାକରି ତାହା ମୋତେ କହ।
ଅସ୍ତି ମେ ଭଗଵନ୍କଶ୍ଚିତ୍ତୀର୍ଥେ ଯୋ ଧର୍ମସଂଶଯଃ । ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୃଥକ୍ସଂକୀର୍ତନଂ ତ୍ଵଯା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୀର୍ଥରେ ଧର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ମୋତେ ବୁଝାଅ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ଯଃ ପୃଥିଵୀଂ କରୋତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେଠି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ଫଳ କଣ? ହେ ତପସ୍ୱୀ, ମୋତେ ଏହା କହ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ-। କଥଯିଷ୍ଯାମି ତଦହମୃଷୀଣାଂ ମତ୍ପରାଯଣମ୍ । ତଦେକାଗ୍ରମନାସ୍ତାତ ଶୃଣୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ — ମୁଁ ତୁମକୁ ଋଷିମାନେଂକର ମତ କହିବି। ଏହି କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ, ତୀର୍ଥରେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍ । ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯାହାର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଯାହାର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦୃଢ଼, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ । ଅହଂକାରନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଦୂରେଇଥାଏ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ।
ଅକଲ୍କିକୋ ନିରାହାରୋଽଲବ୍ଧାହାରୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଵିମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଦୋଷୈର୍ଯଃ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଚତୁର୍ତ୍ତା, ମିଥ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଅନ୍ନ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ।
ଅକ୍ରୋଧନଶ୍ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ସତ୍ଯଶୀଲୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ଆତ୍ମୋପମଶ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟଚରିତ୍ର, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଏ।
ଋଷିଭିଃ କ୍ରତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵେଷ୍ଵପି ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଫଲଂ ଚୈଵ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେଂକ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାକ୍ରମରେ, ତାହାର ଫଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଏଠି ଦୁଇଁଠିରେ, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ମିଳେ।
ନ ତେ ଶକ୍ଯା ଦରିଦ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ମହୀପତେ । ବହୂପକରଣା ଯଜ୍ଞା ନାନାସଂଭାରଵିସ୍ତରାଃ
ହେ ରାଜା, ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁତ ଉପକରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଦରକାର।
ପ୍ରାପ୍ଯଂତେ ପାର୍ଥିଵୈରେତେ ସମୃଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ନିର୍ଧନୈର୍ନରଗଣୈରେକାତ୍ମଭିରସାଧନୈଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞ କେବଳ ଧନୀ ରାଜାମାନେ କିମ୍ବା କେତେକ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇପାରେ; ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଏକତା ଓ ସାଧନା ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।