ମହାନଦୀ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ତଥା ମଣିଜଲା ନଦୀ । ଇକ୍ଷୁଵର୍ଦ୍ଧନିକା ଚୈଵ ନଦୀ ମୁନିଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି, ଏହିପରି ମଣିଜଳା ନଦୀ ଓ ଇକ୍ଷୁବର୍ଦ୍ଧନିକା ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦ୍ଯଃ ପରମଶୋଭନାଃ । ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯେଵ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ
ସେଠାରୁ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ନଦୀମାନେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏମିତି ଶତ ଶତ ହଜାର ନଦୀ ଅଛି।
ନ ତାସାଂ ନାମଧେଯାନି ପରିସ୍ମର୍ତୁଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶକ୍ଯଂତେ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତା ହି ସରିଦ୍ଵରାଃ
ସେମାନଙ୍କର ନାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନେ ପକାଇହେବ ନାହିଁ, ନ କି ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରିହେବ; କାରଣ, ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ । ମୃଗାଶ୍ଚ ମଶକାଶ୍ଚୈଵ ମାନସା ମଲ୍ଲକାସ୍ତଥା
ତାପରେ ଚାରିଟି ପବିତ୍ର ଓ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଦେଶ ଅଛି, ଏବଂ ମୃଗ, ମଶକ, ମାନସ ଓ ମଲ୍ଲକ ନାମକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ମୃଗାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ମଶକେଷୁ ତୁ ରାଜନ୍ଯା ଧାର୍ମିକାଃ ସର୍ଵକାମଦାଃ
ମୃଗ ଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ମଶକ ଦେଶରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ମାନସାଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଵୈଶ୍ଯଧର୍ମୋପଜୀଵିନଃ । ସର୍ଵକାମସମାଯୁକ୍ତାଃ ଶୂରା ଧର୍ମାର୍ଥନିଶ୍ଚିତାଃ
ମାନସ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେମାନେ ବଣିକ୍ ଧର୍ମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସୂର ଓ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଶୂଦ୍ରାସ୍ତୁ ମଲ୍ଲକା ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷା ଧର୍ମଶୀଲିନଃ । ନ ତତ୍ର ରାଜା ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ନ ଦଂଡୋ ନ ଚ ଦଂଡିକାଃ
ମଲ୍ଲକ ଦେଶରେ ସଦା ଶୂଦ୍ର ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମପରାୟଣ; ଏଠାରେ ରାଜା ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡଦାତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣୈଵ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ରକ୍ଷଂତି ପରସ୍ପରମ୍ । ଏତାଵଦେଵ ଶକ୍ଯଂ ତୁ ତତ୍ର ଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଭାଷିତୁମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏତିକି କହିହେବ।
ଏତଦେଵ ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ମହୌଜସି
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏହି ଅଂଶଟି ମାତ୍ର ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଉତ୍ତରେଷୁ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଶ୍ରୂଯତେ କଥା । ଏଵଂ ତତ୍ର ମହାଭାଗା ବ୍ରୁଵତସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତର ଦ୍ୱୀପମାନେ ବିଷୟରେ ଏକ କଥା ଶୁଣାଯାଏ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଏଠାରେ କହୁଛି, ତେଣୁ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଘୃତତୋଯଃ ସମୁଦ୍ରୋଥ ଦଧିମଂଡୋଦକୋପରଃ । ସୁରୋଦସାଗରଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯୋ ଦୁଗ୍ଧସାଗରଃ
ସେଠାରେ ଘିଅ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ଦହି ମାଣ୍ଡର ଜଳର ଅନ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଅଛି; ସୁରୋଦ ସାଗର ଓ ଦୁଧର ସାଗର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପରସ୍ପରେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୀପା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ପରିଵାରିତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼; ଏବଂ ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ, ପାହାଡ଼ମାନେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଗୌରସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମେ ଦ୍ଵୀପେ ଗିରିର୍ମନଃଶିଲୋ ମହାନ୍ । ପର୍ଵତଃ ପଶ୍ଚିମେ କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣସଖୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ ମନଃଶିଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏହା ଲାଲ ରଙ୍ଗର; ପଶ୍ଚିମରେ କଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ନାରାୟଣଙ୍କର ସଙ୍ଗୀ।
ତତ୍ର ରତ୍ନାନି ଦିଵ୍ଯାନି ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି କେଶଵଃ । ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜାନାଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ସୁଖମ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନମାନେ ନିଜେ କେଶବଙ୍କର ରକ୍ଷଣାରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଲୋକମାନେକୁ ସୁଖ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶରଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତଂବୋ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ହ । ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଶାଲ୍ମଲିଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପେ ଶାଲ୍ମଲିକେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶାକ ଦ୍ୱୀପରେ ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ କୁଶ ଗଛକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ; ଶାଲ୍ମଳି ଦ୍ୱୀପରେ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶାଲ୍ମଳି ଗଛକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପେ ମହାକ୍ରୌଂଚୋ ଗିରୀ ରତ୍ନଚଯାକରଃ । ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଭୋ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେନ ନିତ୍ଯଦା
କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ରତ୍ନର ଖଣି; ସେଠାରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଗୋମଂତଃ ପର୍ଵତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସୁମହାନ୍ସର୍ଵଧାତୁକଃ । ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ନିଵସତି ଶ୍ରୀମାନ୍କମଲଲୋଚନଃ
ଗୋମନ୍ତ ପାହାଡ଼, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ କମଳନୟନ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ମୋକ୍ଷିଭିଃ ସଂଗତୋ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁର୍ନାରାଯଣୋହରିଃ । କୁଶଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତୋ ଵିଦ୍ରୁମୈଶ୍ଚିତଃ
ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ସଦା ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପାହାଡ଼ଟି ପାଗ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ସୁନାମା ଚ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ହେମପର୍ଵତଃ । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାସ୍ତୃତୀଯଃ କୁମୁଦୋ ଗିରିଃ
ପ୍ରଥମ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି ସୁନାମା, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି ହେମପର୍ବତ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛି। ତୃତୀୟ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି କୁମୁଦ ପର୍ବତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚତୁର୍ଥଃ ପୁଷ୍ପଵାନ୍ନାମ ପଂଚମସ୍ତୁ କୁଶେଶଯଃ । ଷଷ୍ଟୋ ହରିଗିରିର୍ନାମ ଷଡେତେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ
ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି ପୁଷ୍ପବାନ୍, ପଞ୍ଚମଟି ହେଉଛି କୁଶେଶୟ, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ହରିଗିରି। ଏହି ଛଅଟି ପର୍ବତ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତେଷାମଂତରଵିଷ୍କଂଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ । ଔଦ୍ଭିଦଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ରେଣୁମଂଡଲମ୍
ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନ୍ତର ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇଥାଏ, ଏହା ଭାଗ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ପ୍ରଥମ ଭୂମିକଣ୍ଡଟି ଅଉଦ୍ଭିଦ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ରେଣୁମଣ୍ଡଳ।
ତୃତୀଯଂ ସୁରଥଂ ନାମ ଚତୁର୍ଥଂ ଲଂବନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଧୃତିମତ୍ପଂଚମଂ ଵର୍ଷଂ ଷଷ୍ଠଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭାକରମ୍
ତୃତୀୟ ଭୂମିକଣ୍ଡଟି ହେଉଛି ସୁରଥ, ଚତୁର୍ଥଟି ଲମ୍ବନ ନାମରେ ପରିଚିତ। ପଞ୍ଚମ ଭୂମିକଣ୍ଡଟି ଧୃତିମତ୍, ଷଷ୍ଠଟି ପ୍ରଭାକର।
ସପ୍ତମଂ କାପିଲଂ ଵର୍ଷଂ ସପ୍ତୈତେ ଵର୍ଷଲଂବକାଃ । ଏତେଷୁ ଦେଵଗଂଧର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ମୁଦିତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଵିହରଂତି ରମଂତେ ଚ ନ ତେଷୁ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ
ସପ୍ତମ ଭୂମିକଣ୍ଡଟି କାପିଲା। ଏହି ସାତଟି ହେଉଛି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମିକଣ୍ଡ। ଏଠାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି; ସେଠାରେ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ତେଷୁ ଦସ୍ଯଵଃ ସଂତି ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତ୍ଯୋଽପି ଵା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଗୌରପ୍ରାଯୋ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସୁକୁମାରଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ବିଦେଶୀ ଜନ୍ମର ଲୋକ ନାହାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ସମସ୍ତେ ଅଧିକାଂଶ ଧଳା ଚାମଡ଼ିର, ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବର।
ଅଵଶିଷ୍ଟେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାଃ । ଯଥା ଶ୍ରୁତଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଵର୍ଣ୍ଯତେ ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ଭୂମିକଣ୍ଡ ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେପରି ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ ହେ ପଣ୍ଡିତମାନେ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପେ ମହାଭାଗାଃ କ୍ରୌଂଚୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ । କ୍ରୌଂଚାତ୍ପରୋ ଵାମନକୋ ଵାମନାଦଂଧକାରକଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି। କ୍ରଉଞ୍ଚ ପରେ ଅଛି ବାମନକ, ବାମନକ ପରେ ଅଛି ଅନ୍ଧକାରକ।
ଅଂଧକାରାତ୍ପରୋ ଵିପ୍ରା ମୈନାକଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ । ମୈନାକାତ୍ପରତୋ ଵିପ୍ରା ଗୋଵିଂଦୋ ଗିରିରୁତ୍ତମଃ
ଅନ୍ଧକାରକ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୂଖ୍ୟ ପର୍ବତ ମୈନାକ ଅଛି। ମୈନାକ ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ଗୋବିନ୍ଦ ଅଛି।
ଗୋଵିଂଦାତ୍ପରତଶ୍ଚୈଵ ପୁଂଡରୀକୋ ମହାଗିରିଃ । ପୁଂଡରୀକାତ୍ପରଶ୍ଚାପି ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଦୁଂଦୁଭିସ୍ଵନଃ
ଗୋବିନ୍ଦ ପରେ ଅଛି ବଡ଼ ପର୍ବତ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ପୁଣ୍ଡରୀକ ପରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭିସ୍ବନ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି।
ପୁରସ୍ତାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତେଷାଂ ଵିଷ୍କଂଭୋ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଦେଶାଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଥିବା ଅନ୍ତର ଦୁଇଗୁଣା ହେଉଛି, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଦେଶମାନେ ବିଷୟରେ ଏବେ କହିବି, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
କ୍ରୌଂଚସ୍ଯ କୁଶଲୋ ଦେଶୋ ଵାମନସ୍ଯ ମନୋନୁଗଃ । ମନୋନୁଗାତ୍ପରୋ ଦେଶ ଉଷ୍ଣୋ ନାମ ତପୋଧନାଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚର ଦେଶଟି ହେଉଛି କୁଶଳ, ବାମନକର ଦେଶଟି ମନୋନୁଗ, ମନୋନୁଗ ପରେ ଥିବା ଦେଶଟି ଉଷ୍ଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ହେ ତପସ୍ବୀମାନେ।