ଶ୍ଯାମୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵୈ ତସ୍ମାତ୍ଶ୍ଯାମଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ । ତତଃ ପରଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହୋଦଯଃ
ଏଠାରୁ ଶ୍ୟାମତା ଆରମ୍ଭ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହା ପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦୁର୍ଗ ନାମକ ବଡ଼ ଓ କଠିନ ପର୍ବତ ଅଛି।
କେଶରୀ କେଶରଯୁତୋ ଯତୋ ଵାତଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ତେଷାଂ ଯୋଜନଵିଷ୍କଂଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ
କେଶରୀ ପର୍ବତ, କେଶର ସହିତ, ଯାଁଠାରୁ ବାତାସ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ମାପାଯାଇଛି।
ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ସଂପ୍ରୋକ୍ତାନି ମନୀଷିଭିଃ । ମହାମେରୁର୍ମହାକାଶୋ ଜଲଦଃ କୁମୁଦୋତ୍ତରମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ମହାମେରୁ, ମହାକାଶ, ଜଳଧ ଓ କୁମୁଦୋତ୍ତର ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ଜଲଧାରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସୁକୁମାର ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ରେଵତସ୍ଯ ତୁ କୌମାରଃ ଶ୍ଯାମଶ୍ଚ ମଣିକାଂଚନଃ
ଜଳଧାର ପର୍ବତକୁ ସୁକୁମାର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ। ରେଭତ ପରିସରକୁ କୌମାର, ଶ୍ୟାମକୁ ମଣି ଓ କଞ୍ଚନରେ ଶୋଭିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କେଶରସ୍ଯାଥ ମୌଦାକୀ ପରେଣ ତୁ ମହାନ୍ପୁମାନ୍ । ପରିଵାର୍ଯ୍ଯଂ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ହ୍ରସ୍ଵତ୍ଵମେଵ ଚ
କେଶରୀ ପରେ ମୌଦାକୀ ଅଛି, ତାହା ପରେ ବଡ଼ ପୁମାନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଲମ୍ବା ଓ ଛୋଟ ଅଂଶ ଯଥାଯଥି ଅଛି।
ଜଂବୂଦ୍ଵୀପେନ ସଂଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ମହାଦ୍ରୁମଃ । ଶାକୋ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ସହାନୁଗାଃ
ଏହାକୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି। ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞମାନେ, ଏହାକୁ ଶାକ ଗଛ କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଏହାର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ବସିଥାନ୍ତି।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶଂକରଃ । ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଚାରଣା ଦୈଵତାନି ଚ
ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜନପଦ ଓ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସେଠାକୁ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ଚତ୍ଵାରୋ ଗତମତ୍ସରାଃ । ଵର୍ଣାଃ ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ନ ଚ ସ୍ତେନୋଽତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଧାର୍ମିକ, ଚାରିଟି ଵର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ କେହି ଚୋର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତାଃ । ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଵିଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଵର୍ଷାସ୍ଵିଵ ସମୁଦ୍ରଗାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ। ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀମାନେ ଯେପରି ଶମୁଦ୍ରକୁ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
ନଦ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାସ୍ତତ୍ର ଗଂଗା ଚ ବହୁଧା ଗତା । ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ଶୀତା ଶୀତୋଦକା ତଥା
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଜଳର ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଅନେକ ଶାଖାରେ ବହୁଛି। ସେଠାରେ ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ଶୀତ ଓ ଶୀତୋଦକ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ମହାନଦୀ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରାସ୍ତଥା ମଣିଜଲା ନଦୀ । ଇକ୍ଷୁଵର୍ଦ୍ଧନିକା ଚୈଵ ନଦୀ ମୁନିଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ନଦୀ ଅଛି, ଏହିପରି ମଣିଜଳା ନଦୀ ଓ ଇକ୍ଷୁବର୍ଦ୍ଧନିକା ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦ୍ଯଃ ପରମଶୋଭନାଃ । ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯେଵ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ
ସେଠାରୁ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ନଦୀମାନେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏମିତି ଶତ ଶତ ହଜାର ନଦୀ ଅଛି।
ନ ତାସାଂ ନାମଧେଯାନି ପରିସ୍ମର୍ତୁଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶକ୍ଯଂତେ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତା ହି ସରିଦ୍ଵରାଃ
ସେମାନଙ୍କର ନାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନେ ପକାଇହେବ ନାହିଁ, ନ କି ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରିହେବ; କାରଣ, ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତାଃ । ମୃଗାଶ୍ଚ ମଶକାଶ୍ଚୈଵ ମାନସା ମଲ୍ଲକାସ୍ତଥା
ତାପରେ ଚାରିଟି ପବିତ୍ର ଓ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଦେଶ ଅଛି, ଏବଂ ମୃଗ, ମଶକ, ମାନସ ଓ ମଲ୍ଲକ ନାମକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ମୃଗାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯିଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ମଶକେଷୁ ତୁ ରାଜନ୍ଯା ଧାର୍ମିକାଃ ସର୍ଵକାମଦାଃ
ମୃଗ ଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ମଶକ ଦେଶରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ମାନସାଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଵୈଶ୍ଯଧର୍ମୋପଜୀଵିନଃ । ସର୍ଵକାମସମାଯୁକ୍ତାଃ ଶୂରା ଧର୍ମାର୍ଥନିଶ୍ଚିତାଃ
ମାନସ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେମାନେ ବଣିକ୍ ଧର୍ମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସୂର ଓ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଶୂଦ୍ରାସ୍ତୁ ମଲ୍ଲକା ନିତ୍ଯଂ ପୁରୁଷା ଧର୍ମଶୀଲିନଃ । ନ ତତ୍ର ରାଜା ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରା ନ ଦଂଡୋ ନ ଚ ଦଂଡିକାଃ
ମଲ୍ଲକ ଦେଶରେ ସଦା ଶୂଦ୍ର ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମପରାୟଣ; ଏଠାରେ ରାଜା ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡଦାତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମେଣୈଵ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ରକ୍ଷଂତି ପରସ୍ପରମ୍ । ଏତାଵଦେଵ ଶକ୍ଯଂ ତୁ ତତ୍ର ଦ୍ଵୀପେ ପ୍ରଭାଷିତୁମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି; ସେଇ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏତିକି କହିହେବ।
ଏତଦେଵ ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଶାକଦ୍ଵୀପେ ମହୌଜସି
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାକଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏହି ଅଂଶଟି ମାତ୍ର ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଉତ୍ତରେଷୁ ଚ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଶ୍ରୂଯତେ କଥା । ଏଵଂ ତତ୍ର ମହାଭାଗା ବ୍ରୁଵତସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତର ଦ୍ୱୀପମାନେ ବିଷୟରେ ଏକ କଥା ଶୁଣାଯାଏ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଏଠାରେ କହୁଛି, ତେଣୁ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଘୃତତୋଯଃ ସମୁଦ୍ରୋଥ ଦଧିମଂଡୋଦକୋପରଃ । ସୁରୋଦସାଗରଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯୋ ଦୁଗ୍ଧସାଗରଃ
ସେଠାରେ ଘିଅ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ଦହି ମାଣ୍ଡର ଜଳର ଅନ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଅଛି; ସୁରୋଦ ସାଗର ଓ ଦୁଧର ସାଗର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପରସ୍ପରେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୀପା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସମୁଦ୍ରୈଃ ପରିଵାରିତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼; ଏବଂ ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ, ପାହାଡ଼ମାନେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଗୌରସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମେ ଦ୍ଵୀପେ ଗିରିର୍ମନଃଶିଲୋ ମହାନ୍ । ପର୍ଵତଃ ପଶ୍ଚିମେ କୃଷ୍ଣୋ ନାରାଯଣସଖୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ ମନଃଶିଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏହା ଲାଲ ରଙ୍ଗର; ପଶ୍ଚିମରେ କଳା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ନାରାୟଣଙ୍କର ସଙ୍ଗୀ।
ତତ୍ର ରତ୍ନାନି ଦିଵ୍ଯାନି ସ୍ଵଯଂ ରକ୍ଷତି କେଶଵଃ । ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚାଭଵତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜାନାଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ସୁଖମ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନମାନେ ନିଜେ କେଶବଙ୍କର ରକ୍ଷଣାରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଲୋକମାନେକୁ ସୁଖ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଶରଦ୍ଵୀପେ କୁଶସ୍ତଂବୋ ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ହ । ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଶାଲ୍ମଲିଶ୍ଚ ଦ୍ଵୀପେ ଶାଲ୍ମଲିକେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶାକ ଦ୍ୱୀପରେ ଦେଶର ମଧ୍ୟରେ କୁଶ ଗଛକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ; ଶାଲ୍ମଳି ଦ୍ୱୀପରେ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶାଲ୍ମଳି ଗଛକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପେ ମହାକ୍ରୌଂଚୋ ଗିରୀ ରତ୍ନଚଯାକରଃ । ସଂପୂଜ୍ଯତେ ଭୋ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେନ ନିତ୍ଯଦା
କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ରତ୍ନର ଖଣି; ସେଠାରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଗୋମଂତଃ ପର୍ଵତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସୁମହାନ୍ସର୍ଵଧାତୁକଃ । ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ନିଵସତି ଶ୍ରୀମାନ୍କମଲଲୋଚନଃ
ଗୋମନ୍ତ ପାହାଡ଼, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ କମଳନୟନ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ମୋକ୍ଷିଭିଃ ସଂଗତୋ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଭୁର୍ନାରାଯଣୋହରିଃ । କୁଶଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତୋ ଵିଦ୍ରୁମୈଶ୍ଚିତଃ
ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ସଦା ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପାହାଡ଼ଟି ପାଗ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ସୁନାମା ଚ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ହେମପର୍ଵତଃ । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାସ୍ତୃତୀଯଃ କୁମୁଦୋ ଗିରିଃ
ପ୍ରଥମ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି ସୁନାମା, ଯାହାକୁ ଜିତିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି ହେମପର୍ବତ, ଯାହା ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଛି। ତୃତୀୟ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି କୁମୁଦ ପର୍ବତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚତୁର୍ଥଃ ପୁଷ୍ପଵାନ୍ନାମ ପଂଚମସ୍ତୁ କୁଶେଶଯଃ । ଷଷ୍ଟୋ ହରିଗିରିର୍ନାମ ଷଡେତେ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ
ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତଟିଏ ହେଉଛି ପୁଷ୍ପବାନ୍, ପଞ୍ଚମଟି ହେଉଛି କୁଶେଶୟ, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ହରିଗିରି। ଏହି ଛଅଟି ପର୍ବତ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।