ତଥା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯାମାଯୁଷୋ ଵିଦୁଃ । ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ଭୁଵି ତିଷ୍ଠଂତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଜୀବନ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଛି।
ତତ୍ପ୍ରମାଣସ୍ଥିତିର୍ହ୍ଯସ୍ତି ତିଷ୍ଯେ ତୁ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଗର୍ଭସ୍ଥାଶ୍ଚ ମ୍ରିଯଂତେଽତ୍ର ତଥା ଜାତା ମ୍ରିଯଂତି ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହି ହିଁ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ରହିଛି; ଏଠାରେ କେହି ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କେହି ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।
ମହାବଲା ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାଃ କୃତଯୁଗେ ଵିପ୍ରା ବଲିନଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଵୈ ତପୋଧନାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କୃତ ଯୁଗରେ ବଳବାନ୍ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏହିପରି ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ମହୋତ୍ସାହା ମହାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ମିକାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ପ୍ରିଯଦର୍ଶା ଵପୁଷ୍ମଂତୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯା ଧନୁର୍ଧରାଃ
ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ।
ଵୀରା ହି ଯୁଧି ଜାଯଂତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରସଂମତାଃ । ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵେ ଵୈ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସାହସରେ ସମ୍ମାନିତ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜାଯଂତେ ସଦୈଵ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ମହୋତ୍ସାହା ଵୀର୍ଯଵଂତଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାପରେ ଏକା ମାରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ତେଜସାଂଧେନସଂଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧନାଃ ପୁରୁଷାଃ କିଲ । ଲୁବ୍ଧାଶ୍ଚାନୃତକାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯଂତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେଜ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା, କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ ପୁରୁଷମାନେ ତିଷ୍ୟ କାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଈର୍ଷ୍ଯା ମାନସ୍ତଥା କ୍ରୋଧୋ ମାଯାସୂଯା ତଥୈଵ ଚ । ତିଷ୍ଯେ ଭଵଂତି ଭୂତାନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ଇର୍ଷ୍ୟା, ମାନ, କ୍ରୋଧ, ମାୟା, ଦ୍ୱେଷ, ରାଗ ଓ ଲୋଭ ତିଷ୍ୟ କାଳରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ହେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗମଧ୍ଯଗେ । ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ହୈମଵତଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଂକ୍ଷେପ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତାପରେ ହେମବତ ଓ ହରିବର୍ଷ ଦେଶ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଜଂବୂଖଂଡସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦିହ ସତ୍ତମଃ । ଵିଷ୍କଂଭସ୍ଯ ଚ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପରିମାଣଂ ହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଆପଣ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଜାମ୍ବୁଖଣ୍ଡର ବିବରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ଏହାର ବ୍ୟାସର ଠିକ୍ ମାପ କହନ୍ତୁ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଚ ସମ୍ଯଗଚ୍ଛିଦ୍ର ଦର୍ଶନଃ । ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ନୋ ବ୍ରୂହି କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଧାର୍ମିକମ୍
ସମୁଦ୍ରର ମାପ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ହେ ସ୍ପଷ୍ଟଦର୍ଶୀ। ଶାକଦ୍ୱୀପ ଓ କୁଶଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ଶାଲ୍ମଲଂ ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ କ୍ରୌଂଚଦ୍ଵୀପଂ ତଥୈଵ ଚ । ସୂତ ଉଵାଚ-। ଵିପ୍ରାଃ ସୁବହଵୋ ଦ୍ଵୀପାଃ ଯୈରିଦଂ ସଂତତଂ ଜଗତ୍ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵାଃ
ଶାଲମଳ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଜଗତ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ବିରାଜିଛି। ମୁଁ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ବିବରଣା ଦେବି, ଶୁଣନ୍ତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଷଟ୍ଶତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଵିଷ୍କଂଭୋ ଜଂବୁପର୍ଵତଃ
ଅଠାର ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଛଉ ଶତ ଯୋଜନ ହେଉଛି ଜାମ୍ବୁପର୍ବତର ବ୍ୟାସ, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଲଵଣସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍କଂଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣୋ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରିତଃ
ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ବ୍ୟାସ ଦୁଇଗୁଣା ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣି, ପାଗୁଣିରେ ଶୋଭିତ।
ନୈକଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତଃ । ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣୈଃ ସାଗରଃ ପରିମଂଡଲଃ
ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୁଭା ପାଇଛି। ସିଧ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏହି ସାଗରକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଏହା ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର।
ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ସତ୍ତମାଃ । ଶୃଣୁତାଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମମ ଧାର୍ମିକାଃ
ଏଠି ମୁଁ ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିବରଣା ଦେବି, ହେ ଉତ୍ତମମାନେ। ଆଜି ମୋ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ।
ଜଂବୁଦ୍ଵୀପପ୍ରମାଣେନ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ଵିଷ୍କଂଭେନ ମହାଭାଗାଃ ସାଗରୋଽପି ଵିଭାଗଶଃ
ଶାକଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାସ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା, ହେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସାଗର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗରେ ଏହିପରି।
କ୍ଷୀରୋଦୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଯେନ ସଂପରିଵାରିତଃ । ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯାଜନପଦାସ୍ତତ୍ର ନ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ
ଏହା କ୍ଷୀର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଦେଶ ଅଛି, ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ।
କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମା ତେଜୋଯୁତା ହି ତେ । ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵନ୍ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ଉକ୍ତ ଏଷ ମହାଭାଗାଃ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ଵଃ
ତେମାନେ ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିପରି ହେବ? ଏପରି ଭାବରେ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷେପ କହାଯାଇଛି, ହେ ଉତ୍ତମ ମୁନିମାନେ। ଆଉ କଣ କହିବି?
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦିହ ଧାର୍ମିକ । ଉକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଆପଣ ଏଠି ଶାକଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷେପ କହିଛନ୍ତି, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଏବେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା ଠିକ୍ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ତଥୈଵ ପର୍ଵତା ଵିପ୍ରାଃ ସପ୍ତାତ୍ର ମଣିପର୍ଵତାଃ । ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ଵର୍ଣଯେ
ସୂତ କହିଲେ— ଏଠି ମଧ୍ୟ ସପ୍ତଟି ମଣିପର୍ବତ ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କ ବିବରଣା ଦେବି।
ଅତୀଵଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛଥ ଧାର୍ମିକାଃ । ଦେଵର୍ଷିଗଂଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ
ହେ ଧାର୍ମିକମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଏତେ ଉତ୍ସାହରେ ପଚାରିଛ, ଏହା ବଡ଼ ଗୁଣବତୀ କଥା। ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ମେରୁ ପର୍ବତ, ଯାହା ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରାଗାଯତୋ ମହାଭାଗା ମଲଯୋନାମ ପର୍ଵତଃ । ତତୋ ମେଘାଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ ପ୍ରଭଵଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏହାର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ମଲୟ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରୁ ମେଘ ଉଠି ଆସେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ତତଃ ପରେଣ ମୁନଯୋ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ । ତତୋ ନିତ୍ଯମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍
ତାହା ପରେ, ହେ ମୁନିମାନେ, ଜଳଧାର ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭଵତି ଵର୍ଷାକାଲେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଉଚ୍ଚୈର୍ଗିରୀ ରୈଵତକୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେଠାରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ। ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ରେଭତକ ପର୍ବତ ସଦା ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଢ଼ ଅଛି।
ରେଵତୀ ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପିତାମହକୃତୋ ଵିଧିଃ । ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାଃ ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ
ଆକାଶରେ ରେଭତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ପିତାମହଙ୍କ ନିୟମରେ ରହିଛି। ଏହାର ଉତ୍ତରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶ୍ୟାମ ନାମକ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଅଛି।
ନଵମେଘପ୍ରଭଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ ଶ୍ରୀମାନୁଜ୍ଜ୍ଵଲଵିଗ୍ରହଃ । ଯତଃ ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜା ମୁଦିତମାନସାଃ
ସେଠାରେ ପର୍ବତଟି ନୂତନ ମେଘର ଆଭାରେ ଚମକେ, ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉଜ୍ୱଳ ଆକୃତିର। ଏହି ପର୍ବତରୁ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଛନ୍ତି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ସୁମହାନ୍ସଂଶଯୋଽସ୍ମାକଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଯଂ ସୂତ ଯତ୍ତ୍ଵଯା । ପ୍ରଜାଃ କଥଂ ସୂତ ସମ୍ଯକ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶ୍ଯାମତାମିହ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ତୁମେ କହିଥିବା କଥାରୁ ଆମେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ?
ସୂତ ଉଵାଚ-। ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଦ୍ଵୀପେଷୁ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଗୌରଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପତଗସ୍ତଯୋର୍ଵର୍ଣାଂତରେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଶୁଭ୍ର ଓ କଳା ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଏକ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।