ଵନାଯଵୋଦଶାଃ ପାର୍ଶ୍ଵରୋମାଣଃ କୁଶବିଂଦଵଃ । କାଚ୍ଛା ଗୋପାଲକଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଜାଂଗଲାଃ କୁରୁଵର୍ଣକାଃ
ବନାୟବୋଦ, ପାର୍ଶ୍ୱରୋମାଣ, କୁଶବିନ୍ଦବ, କାଚ୍ଛ, ଗୋପାଳକାଚ୍ଛ, ଜାଙ୍ଗଳ ଓ କୁରୁବର୍ଣ୍ଣକ ଲୋକମାନେ।
କିରାତାବର୍ବରାଃ ସିଦ୍ଧା ଵୈଦେହାସ୍ତାମ୍ରଲିପ୍ତିକାଃ । ଔଡ୍ରମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସସୈରିଂଦ୍ରାଃ ପାର୍ଵତୀଯାଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
କିରାତ, ବର୍ବର, ସିଦ୍ଧ, ବୈଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତିକ, ଔଡ୍ର, ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ସସୈରିନ୍ଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଅଥାପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଦ୍ରଵିଡାଃ କେରଲାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯା ମୂଷିକା ବାଲମୂଷିକାଃ
ଏହାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ରାବିଡ, କେରଳ, ପୂର୍ବଦିଗର ଲୋକ, ମୂଷିକ ଓ ବାଳମୂଷିକ ଲୋକମାନେ।
କର୍ଣାଟକା ମାହିଷକା ଵିକଂଧା ମୂଷିକାସ୍ତଥା । ଝଲ୍ଲିକାଃ କୁଂତଲାଶ୍ଚୈଵ ସୌହୃଦାନଲକାନନାଃ
କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ମାହିଷକ, ବିକନ୍ଧ, ମୂଷିକ, ଝଲ୍ଲିକ, କୁଣ୍ଟଳ, ସୌହୃଦ ଓ ଅଳକାନନ ଲୋକମାନେ।
କୌକ୍କୁଟକାସ୍ତଥା ବୋଲାଃ କୋକଣା ମଣିଵାଲକାଃ । ସମଂଗା କନକାଶ୍ଚୈଵ କୁଂକୁରାଂଗାରମାରିଷାଃ
କୌକ୍କୁଟକ, ବୋଲ, କୋକଣ, ମଣିବାଳକ, ସମଙ୍ଗ, କନକ, କୁଙ୍କୁରାଙ୍ଗ ଓ ରମାରିଷ ଲୋକମାନେ।
ଧ୍ଵଜିନ୍ଯୁତ୍ସଵସଂକେତାସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗା ମାଲ୍ଯସେନଯଃ । ଵ୍ଯୂଢକାଃ କୋରକାଃ ପ୍ରୋଷ୍ଟାଃ ସଂଗଵେଗଧରାସ୍ତଥା
ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଉତ୍ସବ ଚିହ୍ନିତ, ତିନି ପ୍ରକାର ଦଳ, ମାଲ୍ୟସେନ ସେନା, ବ୍ୟୂଢ଼କ, କୋରକ, ପ୍ରୋଷ୍ଟ ଓ ସଂଗବେଗଧର ଲୋକମାନେ।
ତଥୈଵ ଵିଂଦ୍ଯରୁଲିକାଃ ପୁଲିଂଦା ବଲ୍ଵଲୈଃ ସହ । ମାଲଵା ମଲରାଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପରଵର୍ତକାଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ପୁଲିଂଦ, ବଳବଳ ଏବଂ ମାଳବ, ମଳର ଏବଂ ଅପରବର୍ତ୍ତକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କୁଲିଂଦାଃ କାଲଦାଶ୍ଚୈଵ ଚଂଡକାଃ କୁରଟାସ୍ତଥା । ମୁଶଲାସ୍ତନଵାଲାଶ୍ଚ ସତୀର୍ଥା ପୂତିସୃଂଜଯାଃ
କୁଲିନ୍ଦ, କାଳଦ, ଚଣ୍ଡକ, କୁରଟ, ମୁଶଳ, ତନବାଳ, ସତୀର୍ଥ ଏବଂ ପୁତିସୃଞ୍ଜୟ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅନିଦାଯାଃ ଶିଵାଟାଶ୍ଚ ତପନାଃ ସୂତପାସ୍ତଥା । ଋଷିକାଶ୍ଚ ଵିଦର୍ଭାଶ୍ଚ ସ୍ତଂଗନା ପରତଂଗକାଃ
ଅନିଦାୟ, ଶିବାଟ, ତପନ, ସୂତପ, ଋଷିକ, ବିଦର୍ଭ, ସ୍ତଙ୍ଗନ ଏବଂ ପରତଙ୍ଗକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାଶ୍ଚାପରେମ୍ଲେଚ୍ଛା ଜନା ହି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଜଵନାଶ୍ଚ ସକାଂବୋଜା ଦାରୁଣା ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଉତ୍ତର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନେ, ଏ ମହାମୁନି, ଜବନ, କାମ୍ବୋଜ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ବିଦେଶୀ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସକୃଘୃହାଃ କୁଲଟ୍ଯାଶ୍ଚ ହୂଣା ପାରସିକୈଃ ସହ । ତଥୈଵ ରମଣାଶ୍ଚାନ୍ଯାସ୍ତଥା ଚ ଦଶମାଲିକାଃ
ଏକ ଘରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, କୁଳଟ୍ୟ, ହୁଣ ଏବଂ ପାରସିକ ସହିତ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରମଣ ଏବଂ ଦଶମାଲିକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରିଯୋପନିଵେଶାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ର କୁଲାନି ଚ । ଶୂରାଭୀରାଶ୍ଚ ଦରଦାଃ କାଶ୍ମୀରାଃ ପଶୁଭିଃ ସହ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗ୍ରାମ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ପରିବାର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଦରଦ, କଶ୍ମୀରୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଖାଂଡୀକାଶ୍ଚ ତୁଷାରାଶ୍ଚ ପଦ୍ମଗା ଗିରିଗହ୍ଵରାଃ । ଆଦ୍ରେଯାଃ ସଭିରାଦାଜାସ୍ତଥୈଵ ସ୍ତନପୋଷକାଃ
ଖାଣ୍ଡିକ, ତୁଷାର, ପଦ୍ମଗ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ, ଆଦ୍ରେୟ, ସଭିରାଦ, ଏବଂ ସ୍ତନପୋଷକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଦ୍ରୋଷକାଶ୍ଚ କଲିଂଗାଶ୍ଚ କିରାତାନାଂ ଚ ଜାତଯଃ । ତୋମରା ହନ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତଥୈଵ କରଭଂଜକାଃ
ଦ୍ରୋଷକ, କଳିଙ୍ଗ, କିରାତ ଜାତିମାନେ, ହତ ହେଉଥିବା ତୋମର ଏବଂ କରଭଞ୍ଜକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଜନପଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଉଦ୍ଦେଶମାତ୍ରେଣ ମଯା ଦେଶାଃ ସଂକୀର୍ତିତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଯଥାଗୁଣବଲଂ ଚାପି ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯ ମହାଫଲମ୍
ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଜନପଦମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ମହାଫଳ ମିଳେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ତଥା ହୈମଵତସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରମାଣମାଯୁଷଃ ସୂତ ବଲଂ ଚାପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଭାରତ ଭୂମି ଏବଂ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଆୟୁଷ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ, ହେ ସୂତ।
ଅନାଗତମତିକ୍ରାଂତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ସତ୍ତମ । ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଵିସ୍ତରେଣ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଏବଂ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ତିଷ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ ତିଷ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ପୂର୍ଵେ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦ୍ଵାପରଂ ଚାଥ ତତସ୍ତିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ ଥିଲା, ତାପରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଆସିଲା, ଏହା ପରେ ଦ୍ୱାପର ଏବଂ ତାପରେ ତିଷ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଆଯୁଃ ସଂଖ୍ଯା କୃତଯୁଗେ ସଂଖ୍ଯାତା ହି ତପୋଧନାଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କୃତ ଯୁଗରେ ଜୀବନର ଅୟୁଷ୍ୟ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ହେ ତପସ୍ଵୀମାନେ।
ତଥା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯାମାଯୁଷୋ ଵିଦୁଃ । ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ଭୁଵି ତିଷ୍ଠଂତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଜୀବନ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଛି।
ତତ୍ପ୍ରମାଣସ୍ଥିତିର୍ହ୍ଯସ୍ତି ତିଷ୍ଯେ ତୁ ମୁନିପୁଂଗଵାଃ । ଗର୍ଭସ୍ଥାଶ୍ଚ ମ୍ରିଯଂତେଽତ୍ର ତଥା ଜାତା ମ୍ରିଯଂତି ଚ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହି ହିଁ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ରହିଛି; ଏଠାରେ କେହି ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କେହି ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।
ମହାବଲା ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାଃ କୃତଯୁଗେ ଵିପ୍ରା ବଲିନଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ପ୍ରଜାଯଂତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଵୈ ତପୋଧନାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କୃତ ଯୁଗରେ ବଳବାନ୍ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏହିପରି ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ମହୋତ୍ସାହା ମହାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ମିକାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ପ୍ରିଯଦର୍ଶା ଵପୁଷ୍ମଂତୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯା ଧନୁର୍ଧରାଃ
ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ।
ଵୀରା ହି ଯୁଧି ଜାଯଂତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରସଂମତାଃ । ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵେ ଵୈ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସାହସରେ ସମ୍ମାନିତ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜାଯଂତେ ସଦୈଵ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ମହୋତ୍ସାହା ଵୀର୍ଯଵଂତଃ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣଃ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାପରେ ଏକା ମାରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ତେଜସାଂଧେନସଂଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧନାଃ ପୁରୁଷାଃ କିଲ । ଲୁବ୍ଧାଶ୍ଚାନୃତକାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯଂତି ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତେଜ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା, କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଦକ୍ଷ ପୁରୁଷମାନେ ତିଷ୍ୟ କାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ଈର୍ଷ୍ଯା ମାନସ୍ତଥା କ୍ରୋଧୋ ମାଯାସୂଯା ତଥୈଵ ଚ । ତିଷ୍ଯେ ଭଵଂତି ଭୂତାନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ଇର୍ଷ୍ୟା, ମାନ, କ୍ରୋଧ, ମାୟା, ଦ୍ୱେଷ, ରାଗ ଓ ଲୋଭ ତିଷ୍ୟ କାଳରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ହେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗମଧ୍ଯଗେ । ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ହୈମଵତଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଂକ୍ଷେପ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତାପରେ ହେମବତ ଓ ହରିବର୍ଷ ଦେଶ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ।