ମାଵଜାନୀହି ସାମୀପ୍ଯେ ଗଂଗା ତ୍ରିଦଶମାନିତାମ୍ । ଯଦିଚ୍ଛସି ମହାଭାଗ ସେଵିତୈଷା ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ ଯିଏଁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏମିତି ନିକଟରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅବହେଳା କରନି। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ଏହିଏ ତାହା ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ।
ତିର୍ଯଂଚୋଽପି ଵିନା ଜ୍ଞାନାଜ୍ଜଲେ ଚେତ୍ସ୍ଯୁର୍ଗତାସଵଃ । ଭଵେଯୁସ୍ତର୍ହି ତେ ବ୍ରହ୍ମ ସା କଥଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ି, ଏହି ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବ?
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ନିଶମ୍ଯୈତଦ୍ଵଚସ୍ତାତସ୍ତତୋ ମମ ଋତପ୍ରିଯଃ । ଉଵାସ ସଦନେ ସର୍ଵଵିଷଯେଭ୍ଯଃ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ସତ୍ୟପ୍ରିୟ ପିତା ପରେ ଘରେ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ଜିନିଷରୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚି।
ତ୍ରିଷୁ କାଲେଷୁଂ ଗଗାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍ । ପୁରାଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଗୃହେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଯାତି ସ ନିତ୍ଯଶଃ
ତିନିବେଳେ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ; ଘରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ସଦା ଯାଉଥିଲେ।
ଏକଦାକର୍ଣଯନ୍ଧୀରୋ ଯମୁନାତୀର୍ଥଗୌରଵମ୍ । ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯମସ୍ଯତୀର୍ଥସ୍ଯ ପୁତ୍ର ସଃ
ଏକଦିନ, ଯମୁନା ତୀରର ମହିମା ଶୁଣି, ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାର ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣିଥିଲେ, ପୁଅ।
ଅଵିମୁକ୍ତ ହରିଦ୍ଵାର ପ୍ରଯାଗେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରାତ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଦ୍ଵାରିକା କାଂଚୀ ମଥୁରାଭ୍ଯସ୍ତଥାନ୍ଯତଃ
ଅବିମୁକ୍ତ, ହରିଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ଅୟୋଧ୍ୟା, ଦ୍ୱାରକା, କାଞ୍ଚୀ, ମଥୁରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ—
ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଶତଗୁଣାଧିକମ୍ । କଥିତଂ ତେନ ଵିଦୁଷା ସୁତେନାକର୍ଣ୍ଯମତ୍ପିତା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ଏହି ସ୍ଥାନର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି ମୋର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ କହିଥିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ପିତା ମତେ ଜଣାଇଥିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହମଗାଦତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସର୍ଵୈରଲକ୍ଷିତଃ । ଆଵାମିଵ ମହାଭାଗୋ ଗୋଵିଂଦପଦସେଵକଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜଣା ରଖି ଘର ଛାଡି ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦସେବକ, ଆମ ପରି।
ଅତ୍ରାଗତ୍ଯ ମହାଭାଗୋ ମତ୍ପିତା ମୋକ୍ଷଵାଂଛଯା । ନିଗମୋଦ୍ବୋଧକେ ତୀର୍ଥେ ତ୍ରିକାଲଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍
ଏଠାକୁ ଆସି, ମୋର ପିତା ମୁକ୍ତିର ଆଶାରେ, ନିଗମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ଉଵାସ କତିଚିନ୍ମାସାନତ୍ର ତୀର୍ଥୋତ୍ତମେ ହି ସଃ
ସେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ କିଛି ମାସ ରହିଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ନିଜକ୍ରିଯାଂ ଧୀମାନ୍ନିସ୍ପୃହୋପ୍ଯଜଵେଶ୍ମନି । ଏକଦା ସହସା ତସ୍ଯ ଜ୍ଵରୋଽଭୂଦତିଦାରୁଣଃ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ଆସକ୍ତିହୀନ, ସରଳ ଘରରେ ନିଜ କାମ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଧରିଲା।
ମହତ୍ଯା ପୀଡଯା ତସ୍ଯ ମୁମୋହ ଗତଚେତନଃ । ମୁହୂର୍ତଂ ସ ପିତା ମୁହ୍ଯଂ ତଦଵସ୍ଥୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠିତ
ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର ପିତା କିଛି ସମୟ ରହିଲେ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସମାଗତପ୍ରାଣୋ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଯଦିଦଂ ତଦା । ଅହୋ ମେ କଷ୍ଟମାପନ୍ନଂ ଦୂରେ ପୁତ୍ରଃ ସ ଧାର୍ମିକଃ
ପରେ, ପୁଣି ଜୀବନ ଫେରିଲାପରେ, ସେ ଭାବିଲେ—'ହାଁ, ମୁଁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛି, ମୋ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଦୂରେ ଅଛି।'
ଯୋ ମାଂ ଜ୍ଵରଵିତପ୍ତାଂଗମାଶ୍ଵାସଯତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ ପାପଂ କୃତଂ ଯନ୍ମେ ସୁଦାରୁଣମ୍
'ମୋ ଦେହ ଜ୍ୱରରେ ପୁଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଅ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଛି।'
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ତସ୍ଯାପି କୃତଂ କାମେ ଗତିର୍ଭଵେତ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ପୁତ୍ରୋ ମେ ତସ୍ମୈ ଦାସ୍ଯାମି ଵସ୍ଵିତି
'ମୁଁ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିନାହିଁ, ଶାୟଦ୍ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ ଗତି ହେବ ନାହିଁ। ମୋ ପୁଅ ଆସିବ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇଦେବି।'
ଯନ୍ମଯା ଗୋପିତଂ ଗେହେ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ତଦପ୍ଯହମ୍ । ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଇତି ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ପାନ୍ଥୋ ଵର୍ଷେଣ ପୀଡିତଃ
'ଘରେ ଯାହା ଲୁଚାଇ ରଖିଛି, ଯାହା ଦେଖିନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।' ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବୁଥିବା ବେଳେ, ବର୍ଷାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଆସିଲେ।
ଶୀତାର୍ତଃ କଂପିତଵପୁରୁଟଜଂ ପ୍ରାଵିଶତ୍ତଦା । ସ ତଂ ସଂଵିଷ୍ଟମାଲୋକ୍ଯ ଭୂଯୋ ଗତ୍ଵା ତଦଂତିକେ
ସେ ବର୍ଷାରେ ଭିଜି, ଶୀତରେ କମ୍ପିତ ଶରୀର ନେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି, ପୁଣି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ମୁନିରେଷ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵଵଂଦେ ଶିରସାଧ୍ଵଗଃ । ଊଚେ ଚ କସ୍ମାତ୍ସୁପ୍ତୋସି ମୁନେ ସଂଧ୍ଯା ସମାଗତା
ସେ ଏହା ଜାଣିଲେ ଯେ, ଏହେଁ ଜଣେ ଋଷି। ଯାତ୍ରୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—'ମୁନି, ଆପଣ କାହିଁକି ଶୁଅଛନ୍ତି? ସଂଧ୍ୟା ବେଳ ହୋଇଯାଇଛି।'
ରଵିରସ୍ତଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଷ ନ ସୁପ୍ତେଃ କାଲ ଏଷ ତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚସି ପଥିକେନ ପିତା ମମ
'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଏହି ସମୟ ଶୋଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।' ଯାତ୍ରୀ ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, ମୋର ପିତା—
ଶରଭୋ ଜ୍ଵରତପ୍ତାଂଗସ୍ତମାହ କଥମପ୍ଯହୋ । ଶରଭ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ପାଂଥ ଯଦ୍ଵଦାମି ପୁରସ୍ତଵ
ଶରଭ, ଜ୍ୱରରେ ପିଡ଼ିତ ଦେହ ନେଇ, କିଛି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଶୁଣ, ଯାତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଯାହା କହୁଛି, ଏହି କଥା ଶୁଣ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମଦ୍ଭାଗ୍ଯଯାତେନ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋଽହଂ ଶରଭୋ ନାମ୍ନା କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ଗୃହଂ ମମ
'ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭଲ କାମ କର। ମୁଁ ଏଠାରେ ଶରଭ ନାମକ ବଣିକ, ମୋ ଘର କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ।'
ଅତ୍ରାଗତୋ ନିଷିଦ୍ଧୋପି ଜାଯାମିତ୍ରସୁତୈରହମ୍ । ଅସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂନୁମୁଖେରିତମ୍
'ମୋ ଜନ୍ମ ଜାୟା, ଶତ୍ରୁ ଓ ପୁଅମାନେ ମନା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ ମୋ ପୁଅଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି।'
ମାସାସ୍ତୁ କତିଚିତ୍ସାଧୋ ଵ୍ଯତୀତା ମଯି ଚାଗତେ । ଦିନତ୍ରଯମତିକ୍ରାଂତଂ ଜ୍ଵରିତସ୍ଯ ମମାଧୁନା
'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି କିଛି ମାସ ହେଲା। ଏବେ ତିନି ଦିନ ହେଉଛି, ମୁଁ ଜ୍ୱରରେ ପିଡ଼ିତ।'
ପ୍ରାଣା ମେ ଵିଗତା ଆସନ୍ନଦ୍ଯଭୂଯଃ ସମାଗତାଃ । କିଯାନପ୍ଯାଯୁଷଃ ଶେଷଃ ସାଧୋ ମେ ଖଲୁ ତିଷ୍ଠତି
'ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲା ଥିଲା, ଆଜି ପୁଣି ଫେରିଛି। ହେ ସାଧୁ, ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା କି ଜଣାଯିବ?'
ଶମନସ୍ଯ ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଦହଂ ପୁନରାଗତଃ । ଭାଗ୍ଯୋଦଯେନ କେନାପି ମମାତ୍ର ତ୍ଵଂ ସମାଗତଃ
ଶମନଙ୍କ ଘର ଦେଖି, ମୁଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିଛି; ମୋର କୌଣସି ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛ।
ନଯ ମାଂ ମଦ୍ଗୃହଂ ମିତ୍ର ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ବହୁ ଦଦାମି ତେ । ଦାସ୍ଯାମ୍ଯପି ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା କୃପାଂ କୁରୁ କୃପାନିଧେ
ମୋ ସାଙ୍ଗ, ମୋତେ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯା; ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁତ ଧନ ଦେଇବି। ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମୁଁ ଦେଇଦେବି—ଦୟା କର, ଦୟାର ସାଗର।
ଇହ ଭୂଭାଗ ଉତ୍ଖାଯ ଗୃହ୍ଯତାଂ ମାମକଂ ଧନମ୍ । ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଗ୍ରାମ୍ଯୋ ଵିଷଯଲଂପଟଃ
ଏଠାରେ ମାଟି ଖୋଡ଼ି, ମୋ ଧନ ନେଇଯା। ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଲୋଭୀ ଗ୍ରାମବାସୀ,
ଉଵାଚ ଧନଲୁବ୍ଧସ୍ତଂ ତ୍ଵଦୁକ୍ତଂ ସାଧଯାମ୍ଯହମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଧନମୁତ୍ଖାଯ ତସ୍ମାଦ୍ଭୂଭାଗତସ୍ତଦା
ଧନ ଲାଗି ଲୋଭୀ ସେ କହିଲା, 'ତୁମେ ଯେମିତି କହିଛ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି।' ଏହିପରି କହି, ସେ ସମୟରେ ମାଟି ଖୋଡ଼ି ଧନ ଉଠାଇଲା।
ଅଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଶରଭସ୍ଯାହ ଚାଧ୍ଵଗଃ । ଅଧ୍ଵଗ ଉଵାଚ- ଧନମେତଦ୍ଵିଶାଂନାଥ ତଵ ଭୂଭାଗତୋ ମଯା
ସେ ଶରଭଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଧନ ରଖିଲା, ଏବଂ ଯାତ୍ରୀ କହିଲେ: 'ଏହି ଧନ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଭୂମିରୁ ନେଇଛି।'
ନିଷ୍କାସିତଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଶୁ ଶିବିକାନଯନାଯ ମେ । ଯାମାରୋପ୍ଯ ଜ୍ଵରାର୍ତଂ ତ୍ଵାଂ ନଯାମି ତଵ କେତନମ୍
'ତୁରନ୍ତ ଦେଅ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଦୋଳା ଆଣିପାରିବି। ତୁମେ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛ, ତୁମକୁ ଦୋଳାରେ ବସାଇ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।'