ଗୋଦାଵରୀଂ ନର୍ମଦାଂ ଚ ବହୂଦାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍ । ଶତଦ୍ରୁଂ ଚଂଦ୍ରଭାଗାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, ବହୁଦା ଏହି ମହାନଦୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଯମୁନା ଏହି ମହାନଦୀ ଅଛି।
ଦୃଷଦ୍ଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ଵିପାପାଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଵାଲୁକାମ୍ । ନଦୀଂ ଵେତ୍ରଵତୀଂ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣାଂ ଵେଣୀଂ ଚ ନିମ୍ନଗାମ୍
ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ଵିତସ୍ତା, ପାପରହିତ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାଳୁକା ଥିବା ନଦୀ, ବେତ୍ରବତୀ, କୃଷ୍ଣା ଓ ବେଣୀ ଏହି ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ ଅଛି।
ଇରାଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ପଯୋଷ୍ଣୀଂ ଦେଵିକାମପି । ଵେଦସ୍ମୃତିଂ ଵେଦଶିରାଂ ତ୍ରିଦିଵାଂ ସିଂଧୁଲା କୃମିମ୍
ଇରାବତୀ, ବିତସ୍ତା, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଦେବିକା; ବେଦସ୍ମୃତି, ବେଦଶିରା, ତ୍ରିଦିବ, ସିନ୍ଧୁଳା ଓ କ୍ରିମି ନଦୀ ଅଛି।
କରୀଷିଣୀଂ ଚିତ୍ରଵହାଂ ତ୍ରିସେନାଂ ଚୈଵ ନିମ୍ନଗାମ୍ । ଗୋମତୀଂ ଧୂତପାପାଂ ଚ ଚଂଦନାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
କରୀଷିଣୀ, ଚିତ୍ରବହା, ତ୍ରିସେନା ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ, ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା ଓ ଚନ୍ଦନା ଏହି ମହାନଦୀ ଅଛି।
କୌଶିକୀଂ ତ୍ରିଦିଵାଂ ହୃଦ୍ଯାଂ ନାଚିତାଂ ରୋହିତାରଣୀମ୍ । ରହସ୍ଯାଂ ଶତକୁଂଭାଂ ଚ ସରଯୂଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କୌଶିକୀ, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ତ୍ରିଦିବା, ନାଚିତା, ରୋହିତାରଣୀ, ରହସ୍ୟା, ଶତକୁମ୍ଭା ଓ ସରୟୂ, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ଵେତ୍ରଵତୀଂ ହସ୍ତିସୋମାଂ ଦିଶଂ ତଥା । ଶରାଵତୀଂ ପଯୋଷ୍ଣୀଂ ଚ ଭୀମାଂ ଭୀମରଥୀମପି
ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ବେତ୍ରବତୀ, ହସ୍ତିସୋମା, ଦିଶା, ଶରାବତୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଭୀମା ଓ ଭୀମରଥୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କାଵେରୀଂ ଚୁଲୁକାଂ ଚାପି ତାପୀଂ ଶତମଲାମପି । ନୀଵାରାଂ ମହିତାଂ ଚାପି ସୁପ୍ରଯୋଗାଂ ତଥା ନଦୀମ୍
କାବେରୀ, ଚୁଲୁକା, ତାପୀ, ଶତମଳା, ମହାନୀବାରା ଓ ସୁପ୍ରୟୋଗା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପଵିତ୍ରାଂ କୃଷ୍ଣଲାଂ ସିଂଧୁଂ ଵାଜିନୀଂ ପୁରମାଲିନୀମ୍ । ପୂର୍ଵାଭିରାମାଂ ଵୀରାଂ ଚ ଭୀମାଂ ମାଲାଵତୀଂ ତଥା
ପବିତ୍ରା, କୃଷ୍ଣଲା, ସିନ୍ଧୁ, ବାଜିନୀ, ପୁରମାଳିନୀ, ପୂର୍ବାଭିରାମା, ବୀରା, ଭୀମା ଓ ମାଳାବତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପଲାଶିନୀଂ ପାପହରାଂ ମହେଂଦ୍ରାଂ ପଟଲାଵତୀମ୍ । କରୀଷିଣୀମସିକ୍ନୀଂ ଚ କୁଶଚୀରୀଂ ମହାନଦୀମ୍
ପଳାଶିଣୀ, ପାପହରା, ମହେନ୍ଦ୍ରା, ପଟଳାବତୀ, କରୀଷିଣୀ, ଅସିକ୍ନୀ, କୁଶଚୀରୀ ଏହି ମହାନଦୀ ଅଛି।
ମରୁତାଂ ପ୍ରଵରାଂ ମେନାଂ ହେମାଂ ଘୃତଵତୀଂ ତଥା । ଅନାଵତୀମନୁଷ୍ଣାଂ ଚ ସେଵ୍ଯାଂ କାପୀଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ
ମେନା, ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ହେମା, ଘୃତବତୀ, ଅନାବତୀ, ଅନୁଷ୍ଣା ଓ ସେବ୍ୟ କାପୀ ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ।
ସଦାଵୀରାମଧୃଷ୍ଯାଂ ଚ କୁଶଚୀରାଂ ମହାନଦୀମ୍ । ରଥଚିତ୍ରାଂ ଜ୍ଯୋତିରଥାଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଂ କପିଂଜଲାମ୍
ସଦା ଅଜୟ୍ୟ ବୀରା, ବଡ଼ ନଦୀ କୁଶଚୀରା, ରଥଚିତ୍ରା, ଜ୍ୟୋତିରଥା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରା ଓ କପିଞ୍ଜଳା।
ଚଂଦ୍ରାଵହଫଲଦ୍ଯଂ ଚୈଵ କୁଚୀରାମଂବୁଵାହିନୀମ୍ । ଵୈନଦୀଂ ପିଂଗଲାଂ ଵେଣାଂ ତୁଂଗଵେଗାଂ ମହାନଦୀମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରାବହା, ଫଳଦ୍ୟା ଏବଂ ଏହିପରି କୁଚୀରା ଜଳବାହିନୀ ନଦୀ, ବୈନଦୀ, ପିଙ୍ଗଳା, ବେଣା, ତୁଙ୍ଗବେଗା ବଡ଼ ନଦୀ।
ଵିଦିଶାଂ କୃଷ୍ଣଵେଣାଂ ଚ ତାମ୍ରାଂ ଚ କପିଲାମପି । ଧେନୁଂ ସକାମାଂ ଵେଦସ୍ଵାଂ ହଵିଃସ୍ରାଵାଂ ମହାପଥାମ୍
ବିଦିଶା, କୃଷ୍ଣବେଣା, ତାମ୍ରା ଓ କପିଲା; ଧେନୁ, ସକାମା, ବେଦସ୍ୱା, ହବିଃସ୍ରାବା ଓ ମହାପଥା।
ଶିପ୍ରାଂ ଚ ପିଚ୍ଛଲାଂ ଚୈଵ ଭାରଦ୍ଵାଜୀଂ ଚ ନିମ୍ନଗାମ୍ । କୌର୍ଣିକୀଂ ନିମ୍ନଗାଂ ଶୋଣାଂ ବାହୁଦାମଥ ଚଂଦ୍ରମାମ୍
ଶିପ୍ରା ଓ ପିଚ୍ଛଳା, ଭାରଦ୍ୱାଜୀ ଝରିବା ନଦୀ, କୌର୍ଣ୍ଣିକୀ, ପ୍ରବାହମାନ ଶୋଣା, ବାହୁଦା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ଦୁର୍ଗାମଂତଃ ଶିଲାଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ଯାଂ ଦୃଷଦ୍ଵତୀମ୍ । ପରୋକ୍ଷାମଥ ରୋହୀଂ ଚ ତଥା ଜଂବୂନଦୀମପି
ଦୁର୍ଗାମନ୍ତଃଶିଳା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ପରୋକ୍ଷା, ରୋହୀ ଓ ଏହିପରି ଜମ୍ବୁନଦୀ।
ସୁନାସାଂ ତମସାଂ ଦାସୀଂ ସାମାନ୍ଯାଂ ଵରଣାମସିମ୍ । ନୀଲାଂ ଧୃତିକରୀଂ ଚୈଵ ପର୍ଣାଶାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
ସୁନାସା, ତମସା, ଦାସୀ, ସାମାନ୍ୟା, ବରଣାମସୀ, ନୀଳା, ଧୃତିକରୀ ଓ ପର୍ଣ୍ଣାଶା ବଡ଼ ନଦୀ।
ମାନଵୀଂ ଵୃଷଭାଂ ଭାସାଂ ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ଯାଂ ଦୃଷଦ୍ଵତୀମ୍ । ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚ ବହୁଲା ମହାନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ
ମାନବୀ, ବୃଷଭା, ଭାସା, ବ୍ରହ୍ମମେଧ୍ୟା, ଦୃଷଦ୍ବତୀ; ଏହିପରି ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ନଦୀମାନେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଦା ନିରାମଯାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ମଂଦଗାଂ ମଂଦଵାହିନୀମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚ ମହାଗୌରୀଂ ଦୁର୍ଗାମପି ଚ ସତ୍ତମାଃ
ସଦା ଶୁଦ୍ଧ କୃଷ୍ଣା, ମନ୍ଦଗା, ମନ୍ଦବାହିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହାଗୌରୀ ଓ ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଚିତ୍ରୋତ୍ପଲାଂ ଚିତ୍ରରଥାମତୁଲାଂ ରୋହିଣୀଂ ତଥା । ମଂଦାକିନୀଂ ଵୈତରଣୀଂ କୋକାଂ ଚାପି ମହାନଦୀମ୍
ଚିତ୍ରୋତ୍ପଲା, ଚିତ୍ରରଥା, ଅତୁଳା, ରୋହିଣୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ବୈତରଣୀ ଓ କୋକା ବଡ଼ ନଦୀ।
ଶୁକ୍ତିମତୀମନଂଗାଂ ଚ ତଥୈଵ ଵୃଷସାହ୍ଵଯାମ୍ । ଲୋହିତ୍ଯାଂ କରତୋଯାଂ ଚ ତଥୈଵ ଵୃଷକାତ୍ଵଯାମ୍
ଶୁକ୍ତିମତୀ, ମନଙ୍ଗା ଓ ଏହିପରି ବୃଷସାହ୍ୱୟା; ଲୋହିତ୍ୟା, କରତୋୟା ଓ ବୃଷକାତ୍ୱୟା।
କୁମାରୀମୃଷିତୁଲ୍ଯାଂ ଚ ମାରିଷାଂ ଚ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ମଂଦାକିନୀଂ ସୁପୁଣ୍ଯାଂ ଚ ସର୍ଵାଂ ଗଂଗାଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ
କୁମାରୀ, ଋଷି ସମାନ, ମାରିଷା, ସରସ୍ୱତୀ, ମନ୍ଦାକିନୀ, ଅତିପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାଫଲାଃ । ତଥା ନଦ୍ଯଃ ସୁପ୍ରକାଶାଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହି ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱର ମାଆ, ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଫଳଦାୟିନୀ; ଏହିପରି ନଦୀମାନେ ଶତେ ଶତେ, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଉଜ୍ୱଳ।
ଇତ୍ଯେତା ସରିତୋ ଵିପ୍ରାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଯଥାସ୍ମୃତି । ଅତଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଜନପଦାନ୍ନିବୋଧ ଗଦତୋ ମମ
ଏହିପରି ନଦୀମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ନାମ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଜନପଦମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ତତ୍ରେମେ କୁରୁପାଂଚାଲାଃ ଶାଲ୍ଵମାତ୍ରେଯ ଜାଂଗଲାଃ । ଶୂରସେନାଃ ପୁଲିଂଦାଶ୍ଚ ବୌଧାମାଲାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଠାରେ କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ବ, ମାତ୍ରେୟ, ଜାଙ୍ଗଳ, ଶୂରସେନ, ପୁଲିନ୍ଦ ଓ ବୌଧାମାଳା ଅଛନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାଃ କୁଶଟ୍ଟାଃ ସୌଗଂଧ୍ଯାଃ କୁତ୍ସପାଃ କାଶିକୋଶଲାଃ । ଚେଦିମତ୍ସ୍ଯକରୂଷାଶ୍ଚ ଭୋଜାଃ ସିଂଧୁପୁଲିଂଦକାଃ
ମତ୍ସ୍ୟ, କୁଶଟ୍ଟ, ସୌଗନ୍ଧ୍ୟ, କୁତ୍ସପ, କାଶି, କୋଶଳ, ଚେଦି, ମତ୍ସ୍ୟ, କରୂଷ, ଭୋଜ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ପୁଲିନ୍ଦକ।
ଉତ୍ତମାଶ୍ଚ ଦଶାର୍ଣାଶ୍ଚ ମେକଲାଶ୍ଚୋତ୍କଲୈଃ ସହ । ପଂଚାଲାଃ କୋଶଲାଶ୍ଚୈଵ ନୈକପୃଷ୍ଠଯୁଗଂଧରାଃ
ଉତ୍ତମ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ମେକଳା ଉତ୍କଳଙ୍କ ସହିତ, ପାଞ୍ଚାଳ, କୋଶଳ ଓ ଅନେକ ପିଠି ବିଶିଷ୍ଟ ଯୁଗନ୍ଧର।
ବୋଧା ମଦ୍ରାଃ କଲିଂଗାଶ୍ଚ କାଶଯୋ ପରକାଶଯଃ । ଜଠରାଃ କୁକୁରାଶ୍ଚୈଵ ସୁଦଶାର୍ଣାଃ ସୁସତ୍ତମାଃ
ବୋଧ, ମଦ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, କାଶୟ, ପରକାଶୟ, ଜଟର, କୁକୁର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଦଶାର୍ଣ୍ଣ।
କୁଂତଯୋଽଵଂତଯଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵାପରକୁଂତଯଃ । ଗୋମଂତା ମଲ୍ଲକାଃ ପୁଂଡ୍ରାଃ ଵିଦର୍ଭା ନୃପଵାହିକାଃ
କୁନ୍ତି, ଅବନ୍ତି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ କୁନ୍ତି, ଗୋମନ୍ତ, ମଲ୍ଲକ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦର୍ଭ ଓ ନୃପବାହିକ।
ଅଶ୍ମକାଃ ସୋତ୍ତରାଶ୍ଚୈଵ ଗୋପରାଷ୍ଟ୍ରାଃ କନୀଯସଃ । ଅଧିରାଜ୍ଯକୁଶଟ୍ଟାଶ୍ଚ ମଲ୍ଲରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ କେରଲାଃ
ଅଶ୍ମକ ଓ ଉତ୍ତର ଦେଶର ଲୋକମାନେ, ଗୋପରାଷ୍ଟ୍ରର ଛୋଟ ଜନମାନେ, ଅଧିପତି ଥିବା କୁଶଟ୍ଟ, ମଲ୍ଲରାଷ୍ଟ୍ର ଓ କେରଳ ଲୋକମାନେ।
ମାଲଵାଶ୍ଚୋପଵାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଚକ୍ରାଵକ୍ରାଲଯାଃ ଶକାଃ । ଵିଦେହା ମଗଧାଃ ସଦ୍ମା ମଲଜା ଵିଜଯାସ୍ତଥା
ମାଳବ, ଉପବାସ୍ୟ, ଚକ୍ରାବକ୍ର ନିବାସୀ ଶକ, ବିଦେହ, ମଗଧ, ସଦ୍ମ, ମଲଜ ଓ ବିଜୟ ଲୋକମାନେ।