ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭାଦେଵୀ ନିତ୍ଯଂ ଵସତି ଶଂଡିନୀ । ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ଶୃଂଗସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରାଂତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ଦେବୀ ପ୍ରଭା ସ୍ୱୟଂ ନିତ୍ୟ ରହନ୍ତି, ହେ ତପସ୍ଵୀ। ଏବଂ ଶିଖରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ସମୁଦ୍ରର ସୀମାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵର୍ଷମୈରାଵତଂ ନାମ ତସ୍ମାଚ୍ଛୃଂଗଵତଃ ପରମ୍ । ନ ତୁ ତତ୍ର ସୂର୍ଯଗତିର୍ଜୀର୍ଯଂତେ ନ ଚ ମାନଵାଃ
ସେଇ ଶିଖର ପରେ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଏଇରାବତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଦ୍ୱାରା କେହି କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଚଂଦ୍ରମାଶ୍ଚ ସନକ୍ଷତ୍ରୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ଭୂତ ଇଵାଵୃତଃ । ପଦ୍ମପ୍ରଭାଃ ପଦ୍ମଵର୍ଣାଃ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣାଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାରାମାନେ ଏଠାରେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯେ, ସେମାନେ ଆଲୋକରେ ଢାକି ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଅଭା, ରଙ୍ଗ ଓ ଚକ୍ଷୁ ସବୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି।
ପଦ୍ମପତ୍ରସୁଗଂଧାଶ୍ଚ ଜାଯଂତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ । ଅନିଷ୍ପନ୍ନା ନଷ୍ଟଗଂଧା ନିରାହାରା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
ସେଠାରେ ମଣିଷମାନେ ପଦ୍ମପତ୍ରର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଗୁଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ହରାଯାଏ, ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ତଥା ଵିରଜସୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତ୍ରୟୋଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆଯୁଃପ୍ରମାଣଂ ଜୀଵଂତି ନରା ଧାର୍ମିକପୁଂଗଵାଃ । କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତଥୈଵୋତ୍ତରତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଧର୍ମିକ ମଣିଷମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁ ଅନୁଯାୟୀ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ।
ହରିସ୍ତିଷ୍ଠତି ଵୈକୁଂଠଃ ଶକଟେ କନକାମଯେ । ଅଷ୍ଟଚକ୍ରଂ ହି ତଦ୍ଯାନଂ ଭୂତଯୁକ୍ତଂ ମନୋଜଵମ୍
ହରି ଭଗବାନ୍ ଭୂତମାନେ ସହିତ, ମନର ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଚଳିଥିବା, ଅଷ୍ଟଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ସୁନାର ରଥରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଵର୍ଣଂ ମହାତେଜୋ ଜାଂବୂନଦଵିଭୂଷିତମ୍ । ସ ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିଭୁଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗର, ବିଶାଳ ତେଜ଼ ଓ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ନାୟକ ଓ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଂକ୍ଷେପେ ଵିସ୍ତରେ ଚୈଵ କର୍ତା କାରଯିତା ତଥା । ପୃଥିଵ୍ଯାପସ୍ତଥାକାଶଂ ଵାଯୁସ୍ତେଜଶ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ
ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ କାରଣ। ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ଆକାଶ, ବାତାସ ଓ ତେଜ଼, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ସ ଯଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମାସ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ହୁତାଶନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି ହବିର ଅଗ୍ନି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ଯଦିଦଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଵିଧାଯକମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନଃ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ହି ନୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମତଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଭାରତ ଦେଶ ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଆମକୁ କହ, କାରଣ ଆମେ ତୁମକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବରେ ମନେ କରୁଛୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଅତ୍ର ତେ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଵର୍ଷଂ ଭାରତମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରିଯ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଭାରତ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିବରଣୀ କହିବି, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ।
ପୃଥୋଶ୍ଚ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଵୈ ନ୍ଯସ୍ଯ ତଥୈକ୍ଷ୍ଵାକୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଯଯାତେରଂବରୀଷସ୍ଯ ମାଂଧାତୁର୍ନହୁଷସ୍ଯ ଚ
ପୃଥୁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା, ଏବଂ ଏହିପରି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଯୟାତି, ଅମ୍ବରୀଷ, ମାନ୍ଧାତୃ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କଥା କହିଛି।
ତଥୈଵ ମୁଚୁକୁଂଦସ୍ଯ କୁବେରୋଶୀନରସ୍ଯ ଚ । ଋଷଭସ୍ଯ ତଥୈଲସ୍ଯ ନୃଗସ୍ଯ ନୃପତେସ୍ତଥା
ଏହିପରି ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, କୁବେର, ଶୀନି, ଋଷଭ, ଇଳା ଓ ରାଜା ନୃଗଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହାଯାଉଛି।
କୁଶିକସ୍ଯୈଵ ରାଜର୍ଷେର୍ଗାଧେଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ସୋମସ୍ଯ ଚୈଵ ରାଜର୍ଷେର୍ଦିଲୀପସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ
ରାଜାର୍ଷି କୁଶିକ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଗାଧି, ରାଜାର୍ଷି ସୋମ ଓ ଦିଳୀପଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଥା ଅଛି।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚ ମହାଭାଗାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲୀଯସାମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରିଯଂ ଭାରତମୁତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଭାରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।
ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଶ୍ରୁତମହୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ମହେଂଦ୍ରୋ ମଲଯଃସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନୃକ୍ଷଵାନପି
ଏପରେ ମୁଁ ଏହି ଦେଶ ବିଷୟରେ, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମତ୍, ଋକ୍ଷ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଵିଂଧ୍ଯଶ୍ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ କୁଲପର୍ଵତାଃ । ତେଷାଂ ସହସ୍ରଶୋ ଵିପ୍ରା ପର୍ଵତାସ୍ତେ ସମୀପତଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର—ଏହି ସାତଟି ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ; ଏହାମାନଙ୍କ ନିକଟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ହଜାର-ହଜାର ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି।
ଅଵିଜ୍ଞାତାଃ ସାରଵଂତୋ ଵିପୁଲାଶ୍ଚିତ୍ରସାନଵଃ । ଅନ୍ଯେ ତୁ ଯେ ପରିଜ୍ଞାତା ହ୍ରସ୍ଵା ହ୍ରସ୍ଵୋପଜୀଵିନଃ
କିଛି ପର୍ବତ ଅଜଣା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶିଖର ଥିବା; ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେଉଁମାନେ ଚିହ୍ନାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଛୋଟ ଓ ଛୋଟ ଜୀବମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ଆର୍ଯମ୍ଲେଚ୍ଛସଧର୍ମାଣସ୍ତେ ମିଶ୍ରାଃ ପୁରୁଷା ଦ୍ଵିଜାଃ । ନଦୀଂ ପିବଂତି ଵିମଲାଂ ଗଂଗାଂ ସିଂଧୁଂସରସ୍ଵତୀମ୍
ସେଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆର୍ୟ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକେ ମିଶିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଜଳ ପିଉଥାନ୍ତି।
ଗୋଦାଵରୀଂ ନର୍ମଦାଂ ଚ ବହୂଦାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍ । ଶତଦ୍ରୁଂ ଚଂଦ୍ରଭାଗାଂ ଚ ଯମୁନାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, ବହୁଦା ଏହି ମହାନଦୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଯମୁନା ଏହି ମହାନଦୀ ଅଛି।
ଦୃଷଦ୍ଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ଵିପାପାଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଵାଲୁକାମ୍ । ନଦୀଂ ଵେତ୍ରଵତୀଂ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣାଂ ଵେଣୀଂ ଚ ନିମ୍ନଗାମ୍
ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ଵିତସ୍ତା, ପାପରହିତ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାଳୁକା ଥିବା ନଦୀ, ବେତ୍ରବତୀ, କୃଷ୍ଣା ଓ ବେଣୀ ଏହି ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ ଅଛି।
ଇରାଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ପଯୋଷ୍ଣୀଂ ଦେଵିକାମପି । ଵେଦସ୍ମୃତିଂ ଵେଦଶିରାଂ ତ୍ରିଦିଵାଂ ସିଂଧୁଲା କୃମିମ୍
ଇରାବତୀ, ବିତସ୍ତା, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଦେବିକା; ବେଦସ୍ମୃତି, ବେଦଶିରା, ତ୍ରିଦିବ, ସିନ୍ଧୁଳା ଓ କ୍ରିମି ନଦୀ ଅଛି।
କରୀଷିଣୀଂ ଚିତ୍ରଵହାଂ ତ୍ରିସେନାଂ ଚୈଵ ନିମ୍ନଗାମ୍ । ଗୋମତୀଂ ଧୂତପାପାଂ ଚ ଚଂଦନାଂ ଚ ମହାନଦୀମ୍
କରୀଷିଣୀ, ଚିତ୍ରବହା, ତ୍ରିସେନା ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ, ଗୋମତୀ, ଧୂତପାପା ଓ ଚନ୍ଦନା ଏହି ମହାନଦୀ ଅଛି।
କୌଶିକୀଂ ତ୍ରିଦିଵାଂ ହୃଦ୍ଯାଂ ନାଚିତାଂ ରୋହିତାରଣୀମ୍ । ରହସ୍ଯାଂ ଶତକୁଂଭାଂ ଚ ସରଯୂଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କୌଶିକୀ, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ତ୍ରିଦିବା, ନାଚିତା, ରୋହିତାରଣୀ, ରହସ୍ୟା, ଶତକୁମ୍ଭା ଓ ସରୟୂ, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ଵେତ୍ରଵତୀଂ ହସ୍ତିସୋମାଂ ଦିଶଂ ତଥା । ଶରାଵତୀଂ ପଯୋଷ୍ଣୀଂ ଚ ଭୀମାଂ ଭୀମରଥୀମପି
ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ବେତ୍ରବତୀ, ହସ୍ତିସୋମା, ଦିଶା, ଶରାବତୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଭୀମା ଓ ଭୀମରଥୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କାଵେରୀଂ ଚୁଲୁକାଂ ଚାପି ତାପୀଂ ଶତମଲାମପି । ନୀଵାରାଂ ମହିତାଂ ଚାପି ସୁପ୍ରଯୋଗାଂ ତଥା ନଦୀମ୍
କାବେରୀ, ଚୁଲୁକା, ତାପୀ, ଶତମଳା, ମହାନୀବାରା ଓ ସୁପ୍ରୟୋଗା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପଵିତ୍ରାଂ କୃଷ୍ଣଲାଂ ସିଂଧୁଂ ଵାଜିନୀଂ ପୁରମାଲିନୀମ୍ । ପୂର୍ଵାଭିରାମାଂ ଵୀରାଂ ଚ ଭୀମାଂ ମାଲାଵତୀଂ ତଥା
ପବିତ୍ରା, କୃଷ୍ଣଲା, ସିନ୍ଧୁ, ବାଜିନୀ, ପୁରମାଳିନୀ, ପୂର୍ବାଭିରାମା, ବୀରା, ଭୀମା ଓ ମାଳାବତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପଲାଶିନୀଂ ପାପହରାଂ ମହେଂଦ୍ରାଂ ପଟଲାଵତୀମ୍ । କରୀଷିଣୀମସିକ୍ନୀଂ ଚ କୁଶଚୀରୀଂ ମହାନଦୀମ୍
ପଳାଶିଣୀ, ପାପହରା, ମହେନ୍ଦ୍ରା, ପଟଳାବତୀ, କରୀଷିଣୀ, ଅସିକ୍ନୀ, କୁଶଚୀରୀ ଏହି ମହାନଦୀ ଅଛି।
ମରୁତାଂ ପ୍ରଵରାଂ ମେନାଂ ହେମାଂ ଘୃତଵତୀଂ ତଥା । ଅନାଵତୀମନୁଷ୍ଣାଂ ଚ ସେଵ୍ଯାଂ କାପୀଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ
ମେନା, ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ହେମା, ଘୃତବତୀ, ଅନାବତୀ, ଅନୁଷ୍ଣା ଓ ସେବ୍ୟ କାପୀ ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ।