ଯଥା ନିର୍ଦଗ୍ଧାବୀଜାନି ନ ପ୍ରରୋହଂତି ଯତ୍ନତଃ । ଯଥା କର୍ମାଣି ଵିଶ୍ଵେଶେ ନିଃକାମେନାର୍ପିତାନି ତୁ
ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ବୀଜ କେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
କର୍ମଣାଂ ଚ ଲଯୋ ମୋକ୍ଷଃ ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦାଯିନାମ୍ । ତଦୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତୁ ବଂଧଃ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯସୌ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଣଯଃ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ହେବାକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ବନ୍ଧନ—ଏହିଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ।
ଅତୋଽହଂ କର୍ମଵେଦୋକ୍ତଂ କୁର୍ଵନ୍ନାଭିଲଷନ୍ଫଲମ୍ । ପର୍ଯଟିଷ୍ଯାମି ତୀର୍ଥେଷୁ ହୃଦି ଭକ୍ତି ଦଧଦ୍ଧରେଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ବେଦରେ କହିଥିବା କାମ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳ ଆଶା କରିବି ନାହିଁ; ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଧରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଞ୍ଚିବି।
ଏଵଂ ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମାଣି ଭୁଂଜନ୍ନାନ୍ଯାନ୍ଯତର୍ଜଯନ୍। ହନିଷ୍ଯାମି ଜଗଦ୍ରୋଗଂ ପୀତ୍ଵା ସତ୍ସଂଗମୌଷଧମ୍
ଏପରି ଭାବେ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସହିବି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ରୋକିବି; ସତ୍ସଙ୍ଗର ଔଷଧ ପିଇ, ଜଗତର ରୋଗ ନଶାଇଦେବି।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାହଂ ପିତୁରାତ୍ମନଃ । ଅଵଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ତନ୍ନିଶାମଯ ତତ୍ଵତଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏମିତି ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ସେଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲି—ସେ କଥାକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଶୁଣ।
ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ର ଉଵାଚ- ଅଯଂ ଜନୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ କଥଯିଷ୍ଯତି ନୋ ଯଶଃ । ଦୁଷ୍ଟକୁଟୁଂବାଦୁଦ୍ଵିଜ୍ଯ ନିଃସୃତ୍ଯ ଗତ ଇତ୍ଯଯମ୍
ବଣିକପୁତ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଲୋକଟିଏ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଇଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ତାତ ଭୁଵନତ୍ରଯପାଵନୀ । ସ୍ମୃତା ହରତ୍ଯଘଂ ଦୂରାତ୍କସ୍ମାଦେନାଂ ଵିମୁଂଚସି
ଏହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମଦାୟିନୀ ନଦୀ, ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକର ପବିତ୍ରକାରିଣୀ; କହାଯାଏ ଏହି ଦୂରରୁ ପାପ ହରିନେଇ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ୁଛ?
ପାପକାରୀ ଜନସ୍ତାତ ମ୍ରିଯତେ ମଗଧେ ତୁ ଯଃ । ସୋପ୍ଯସ୍ତପାପୋ ଗଂଗାଯାଂ ସ୍ଵର୍ଯାତି ତ୍ଯଜମାଶୁଭମ୍
ପ୍ରିୟ, ମଗଧରେ ଯେଉଁ ପାପୀ ଲୋକ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗଙ୍ଗାରେ ମରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପୁତ୍ରାଃ ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କପିଲକ୍ରୋଧନିର୍ଦଗ୍ଧା ଗତାଯତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଦିଵମ୍
ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ, କପିଳଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତାମିମାଂ ତ୍ରିଦିଵଶ୍ରେଣୀଂ ମୁକ୍ତେରପି ଵିଧାଯିନୀମ୍ । ମୁମୁକ୍ଷୁସେଵିତାଂ ତାତ ମୁକ୍ତ୍ଵା ମାନ୍ଯତ୍ର ଗମ୍ଯତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି—ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିଅନି।
ମାଵଜାନୀହି ସାମୀପ୍ଯେ ଗଂଗା ତ୍ରିଦଶମାନିତାମ୍ । ଯଦିଚ୍ଛସି ମହାଭାଗ ସେଵିତୈଷା ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ ଯିଏଁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏମିତି ନିକଟରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅବହେଳା କରନି। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ଏହିଏ ତାହା ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ।
ତିର୍ଯଂଚୋଽପି ଵିନା ଜ୍ଞାନାଜ୍ଜଲେ ଚେତ୍ସ୍ଯୁର୍ଗତାସଵଃ । ଭଵେଯୁସ୍ତର୍ହି ତେ ବ୍ରହ୍ମ ସା କଥଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ି, ଏହି ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବ?
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ନିଶମ୍ଯୈତଦ୍ଵଚସ୍ତାତସ୍ତତୋ ମମ ଋତପ୍ରିଯଃ । ଉଵାସ ସଦନେ ସର୍ଵଵିଷଯେଭ୍ଯଃ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ସତ୍ୟପ୍ରିୟ ପିତା ପରେ ଘରେ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ଜିନିଷରୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚି।
ତ୍ରିଷୁ କାଲେଷୁଂ ଗଗାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍ । ପୁରାଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଗୃହେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଯାତି ସ ନିତ୍ଯଶଃ
ତିନିବେଳେ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ; ଘରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ସଦା ଯାଉଥିଲେ।
ଏକଦାକର୍ଣଯନ୍ଧୀରୋ ଯମୁନାତୀର୍ଥଗୌରଵମ୍ । ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯମସ୍ଯତୀର୍ଥସ୍ଯ ପୁତ୍ର ସଃ
ଏକଦିନ, ଯମୁନା ତୀରର ମହିମା ଶୁଣି, ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାର ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣିଥିଲେ, ପୁଅ।
ଅଵିମୁକ୍ତ ହରିଦ୍ଵାର ପ୍ରଯାଗେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରାତ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଦ୍ଵାରିକା କାଂଚୀ ମଥୁରାଭ୍ଯସ୍ତଥାନ୍ଯତଃ
ଅବିମୁକ୍ତ, ହରିଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ଅୟୋଧ୍ୟା, ଦ୍ୱାରକା, କାଞ୍ଚୀ, ମଥୁରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ—
ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଶତଗୁଣାଧିକମ୍ । କଥିତଂ ତେନ ଵିଦୁଷା ସୁତେନାକର୍ଣ୍ଯମତ୍ପିତା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ଏହି ସ୍ଥାନର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି ମୋର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ କହିଥିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ପିତା ମତେ ଜଣାଇଥିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହମଗାଦତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସର୍ଵୈରଲକ୍ଷିତଃ । ଆଵାମିଵ ମହାଭାଗୋ ଗୋଵିଂଦପଦସେଵକଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜଣା ରଖି ଘର ଛାଡି ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦସେବକ, ଆମ ପରି।
ଅତ୍ରାଗତ୍ଯ ମହାଭାଗୋ ମତ୍ପିତା ମୋକ୍ଷଵାଂଛଯା । ନିଗମୋଦ୍ବୋଧକେ ତୀର୍ଥେ ତ୍ରିକାଲଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍
ଏଠାକୁ ଆସି, ମୋର ପିତା ମୁକ୍ତିର ଆଶାରେ, ନିଗମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ଉଵାସ କତିଚିନ୍ମାସାନତ୍ର ତୀର୍ଥୋତ୍ତମେ ହି ସଃ
ସେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ କିଛି ମାସ ରହିଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ନିଜକ୍ରିଯାଂ ଧୀମାନ୍ନିସ୍ପୃହୋପ୍ଯଜଵେଶ୍ମନି । ଏକଦା ସହସା ତସ୍ଯ ଜ୍ଵରୋଽଭୂଦତିଦାରୁଣଃ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏବଂ ଆସକ୍ତିହୀନ, ସରଳ ଘରରେ ନିଜ କାମ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଧରିଲା।
ମହତ୍ଯା ପୀଡଯା ତସ୍ଯ ମୁମୋହ ଗତଚେତନଃ । ମୁହୂର୍ତଂ ସ ପିତା ମୁହ୍ଯଂ ତଦଵସ୍ଥୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠିତ
ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡି, ସେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର ପିତା କିଛି ସମୟ ରହିଲେ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସମାଗତପ୍ରାଣୋ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଯଦିଦଂ ତଦା । ଅହୋ ମେ କଷ୍ଟମାପନ୍ନଂ ଦୂରେ ପୁତ୍ରଃ ସ ଧାର୍ମିକଃ
ପରେ, ପୁଣି ଜୀବନ ଫେରିଲାପରେ, ସେ ଭାବିଲେ—'ହାଁ, ମୁଁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛି, ମୋ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଦୂରେ ଅଛି।'
ଯୋ ମାଂ ଜ୍ଵରଵିତପ୍ତାଂଗମାଶ୍ଵାସଯତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ ପାପଂ କୃତଂ ଯନ୍ମେ ସୁଦାରୁଣମ୍
'ମୋ ଦେହ ଜ୍ୱରରେ ପୁଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଅ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଛି।'
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ତସ୍ଯାପି କୃତଂ କାମେ ଗତିର୍ଭଵେତ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯତି ପୁତ୍ରୋ ମେ ତସ୍ମୈ ଦାସ୍ଯାମି ଵସ୍ଵିତି
'ମୁଁ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିନାହିଁ, ଶାୟଦ୍ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ ଗତି ହେବ ନାହିଁ। ମୋ ପୁଅ ଆସିବ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇଦେବି।'
ଯନ୍ମଯା ଗୋପିତଂ ଗେହେ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ତଦପ୍ଯହମ୍ । ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଇତି ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ପାନ୍ଥୋ ଵର୍ଷେଣ ପୀଡିତଃ
'ଘରେ ଯାହା ଲୁଚାଇ ରଖିଛି, ଯାହା ଦେଖିନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।' ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବୁଥିବା ବେଳେ, ବର୍ଷାରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଆସିଲେ।
ଶୀତାର୍ତଃ କଂପିତଵପୁରୁଟଜଂ ପ୍ରାଵିଶତ୍ତଦା । ସ ତଂ ସଂଵିଷ୍ଟମାଲୋକ୍ଯ ଭୂଯୋ ଗତ୍ଵା ତଦଂତିକେ
ସେ ବର୍ଷାରେ ଭିଜି, ଶୀତରେ କମ୍ପିତ ଶରୀର ନେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି, ପୁଣି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ମୁନିରେଷ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵଵଂଦେ ଶିରସାଧ୍ଵଗଃ । ଊଚେ ଚ କସ୍ମାତ୍ସୁପ୍ତୋସି ମୁନେ ସଂଧ୍ଯା ସମାଗତା
ସେ ଏହା ଜାଣିଲେ ଯେ, ଏହେଁ ଜଣେ ଋଷି। ଯାତ୍ରୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—'ମୁନି, ଆପଣ କାହିଁକି ଶୁଅଛନ୍ତି? ସଂଧ୍ୟା ବେଳ ହୋଇଯାଇଛି।'
ରଵିରସ୍ତଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଷ ନ ସୁପ୍ତେଃ କାଲ ଏଷ ତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚସି ପଥିକେନ ପିତା ମମ
'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ଏହି ସମୟ ଶୋଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।' ଯାତ୍ରୀ ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, ମୋର ପିତା—
ଶରଭୋ ଜ୍ଵରତପ୍ତାଂଗସ୍ତମାହ କଥମପ୍ଯହୋ । ଶରଭ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ପାଂଥ ଯଦ୍ଵଦାମି ପୁରସ୍ତଵ
ଶରଭ, ଜ୍ୱରରେ ପିଡ଼ିତ ଦେହ ନେଇ, କିଛି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଶୁଣ, ଯାତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୋର ସାମ୍ନାରେ ଯାହା କହୁଛି, ଏହି କଥା ଶୁଣ।'