ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଶୁଭ୍ରଂ କାଂଚନଵାଲୁକମ୍ । ରମ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁସରୋ ନାମ ଯତ୍ର ରାଜା ଭଗୀରଥଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼, ଦିବ୍ୟ ଓ ଧଳା ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସୁନା ବାଲିରେ ଭରିଥିବା, ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁସର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଭାଗୀରଥ ବସିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଗୀରଥୀଂ ଗଂଗାମୁଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ । ଯୂପା ମଣିମଯାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରାଶ୍ଚାପି ହିରଣ୍ମଯାଃ
ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଭାଗୀରଥ ବହୁ ବର୍ଷ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମଣିର ଯୂପ ଓ ସୁନାର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ତତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଗତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ମହାଯଶାଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ଭୂତିପତିର୍ଯତ୍ର ସର୍ଵଲୋକୈଃ ସନାତନଃ
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଭୂତିର ସ୍ୱାମୀ ପୂଜିତ।
ଉପାସ୍ଯତେ ତିଗ୍ମତେଜା ଯତ୍ର ଭୂତଃ ସମଂତତଃ । ନରନାରାଯଣୌ ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଃ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ପଂଚମଃ
ସେଠାରେ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜିତ, ସହିତେ ନର ଓ ନାରାୟଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ମନୁ ଓ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ସ୍ଥାଣୁ।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯା ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମଂ ତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦପାକ୍ରାଂତା ସପ୍ତଧା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ସେ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ।
ଵଟୋଦକା ସା ନଲିନୀ ପାର୍ଵତୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ଜଂବୂନଦୀ ଚ ସୀତା ଚ ଗଂଗା ସିଂଧୁଶ୍ଚ ସପ୍ତମୀ
ସେମାନେ ହେଲେ ବଟୋଦକା, ନଳିନୀ, ପାର୍ବତୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଜମ୍ବୁନଦୀ, ସୀତା ଓ ସପ୍ତମୀ ଗଙ୍ଗା ସିନ୍ଧୁ।
ଅଚିଂତ୍ଯା ଦିଵ୍ଯସଂଜ୍ଞା ସା ପ୍ରଭାଵୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତା । ଉପାସ୍ଯତେ ଯତ୍ର ସତ୍ରଂ ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯଯେ
ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ।
ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯା ଚ ଭଵତି ତତ୍ରତତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ । ଏତା ଦିଵ୍ଯାଃ ସପ୍ତଗଂଗାସ୍ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ସରସ୍ୱତୀ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଏଠାଠି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରକ୍ଷାଂସି ଵୈ ହିମଵତୀ ହେମକୂଟେ ଚ ଗୁହ୍ଯକାଃ । ସର୍ପା ନାଗାଶ୍ଚ ନିଷଧେ ଗୋକର୍ଣଂ ଚ ତପୋଵନମ୍
ହିମବତ ପର୍ବତରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ହେମକୂଟ ପର୍ବତରେ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଅଛନ୍ତି । ନିଷଧ ପର୍ବତରେ ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ତପସ୍ୟା ନିବାସ ସ୍ଥାନ ।
ଦେଵାସୁରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ଵେତଃ ପର୍ଵତମୁଚ୍ଯତେ । ଗଂଧର୍ଵା ନିଷଧେ ନିତ୍ଯଂ ନୀଲେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ନିଷଧରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି ।
ଶୃଂଗଵାଂସ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଦେଵାନାଂ ପ୍ରତିସଂଚରଃ । ଇତ୍ଯେତାନି ମହାଭାଗାଃ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ଭାଗଶଃ
ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପର୍ବତ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଫେରିଆସନ୍ତି । ଏହିପରି ସତ୍ତର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ସପ୍ତ ଭୂମି ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଭୂତାନ୍ଯୁପନିଵିଷ୍ଟାନି ଗତିମଂତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ । ତେଷାମୃଦ୍ଧିର୍ବହୁଵିଧା ଦୃଶ୍ଯତେ ଦେଵମାନୁଷା
ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବ ରହିଛନ୍ତି, କେହି ଚଳନଶୀଳ ଓ କେହି ଅଚଳ । ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ମାନବ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଏ ।
ଅଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଯା ତୁ ଵିଭୂଷିତା । ଯାଂ ତୁ ପୃଚ୍ଛଥ ମାଂ ଵିପ୍ରା ଦିଵ୍ଯମେନାଂ ଶଶାକୃତିମ୍
ହେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ସେଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଗଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ । ମୁଁ ଯାହା ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଶଶାକାକୃତି ଦିବ୍ୟ ଭୂମି ବିଷୟରେ ।
ପାର୍ଶ୍ଵେ ଶଶସ୍ଯ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଉକ୍ତେ ଯେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । କର୍ଣେ ତୁ ନାଗଦ୍ଵୀପଶ୍ଚ କାଶ୍ଯପଦ୍ଵୀପ ଏଵ ଚ
ଶଶର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ନାମକ ଦୁଇଟି ଭୂମି ଅଛି । ଶଶର କାନରେ ନାଗଦ୍ୱୀପ ଓ କାଶ୍ୟପଦ୍ୱୀପ ଅଛି ।
କର୍ଣଦ୍ଵୀପଶିଲୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମଲଯପର୍ଵତଃ । ଏତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶଶିସଂସ୍ଥିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୀପ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ମଲୟ ପର୍ବତ ଏଠାରେ ଅଛି । ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରାକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ମେରୋରଥୋତ୍ତରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପୂର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୂତତଃ । ନିଖିଲେନ ମହାବୁଦ୍ଧ ମାଲ୍ଯଵଂତଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଭାଗ ବିଷୟରେ ଏବଂ ମାଲ୍ୟବନ୍ତ ପର୍ବତ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଥୋତ୍ତରେ । ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵୋ ଵିପ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି ।
ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷା ମଧୁଫଲା ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପଗାଃ । ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ସୁଗଂଧୀନି ରସଵଂତି ଫଲାନି ଚ
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ମଧୁ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ । ଫୁଲ ଗୁଡିକ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଫଳ ରସଭରା ।
ସର୍ଵକାମଫଲାସ୍ତତ୍ର କେଚିଦ୍ଵୃତ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଅପରେ କ୍ଷୀରିଣୋ ନାମ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଫଳଦାୟକ ଗଛ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ । ଅନ୍ୟ ଗଛମାନେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଦୁଧଗଛ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି ।
ପ୍ରକ୍ଷରଂତି ସଦା କ୍ଷୀରଂ ତତ୍ର ସର୍ଵେଽମୃତୋପମମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପ୍ରସୂଯଂତେ ଫଲେଷ୍ଵାଭରଣାନି ଚ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦୁଧ ଗଛରୁ ସଦା ଅମୃତ ସମାନ ଦୁଧ ବହିଥାଏ । ଫଳ ଉପରେ ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ସର୍ଵା ମଣିମଯୀ ଭୂମିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମକାଂଚନଵାଲୁକା । ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶା ନିଷ୍ଫଲାଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ସମସ୍ତ ଭୂମି ମଣିମୟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁନାର ଝାରି ଥିବା । ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସ୍ପର୍ଶ ଶିତଳ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅଭାବହୀନ ।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଜାଯଂତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ । ଶୁକ୍ଲାଭିଜନସଂପନ୍ନାଃ ସର୍ଵସୁପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେଠାରେ ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର କୁଳର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଦେଖାଯାଏ ।
ମିଥୁନାନି ଚ ଜାଯଂତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ । ତେଷାଂ ତେ କ୍ଷୀରିଣାଂ କ୍ଷୀରଂ ପିବଂତ୍ଯମୃତସଂନିଭମ୍
ସେଠାରେ ଦମ୍ପତିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଅତି ସୁନ୍ଦର । ସେମାନେ ଦୁଧ ଗଛର ଅମୃତ ସମାନ ଦୁଧ ପିଉଛନ୍ତି ।
ମିଥୁନଂ ଜାଯତେ କାଲେ ସମଂତାଚ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧତେ । ତୁଲ୍ଯରୂପଗୁଣୋପେତଂ ସମଵେଶଂ ତଥୈଵ ଚ
ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ଓ ସମାନ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସମାନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଏକମେଵାନୁରୂପଂ ଚ ଚକ୍ରଵାକସମଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ନିରାମଯାଶ୍ଚ ତେ ଲୋକା ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦମ୍ପତି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଯୋଗୁଁ ଏକାଦମ୍ପତି ଭଳି ମିଳିଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ । ସେଠାର ଲୋକମାନେ ରୋଗ ନଥାଏ ଓ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ରହନ୍ତି ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ଜୀଵଂତି ତେ ମହାଭାଗା ନ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜହତ୍ଯୁତ
ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, ଏବଂ କେବେ ଏକାପରକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଭାରୁଂଡା ନାମ ଶକୁନାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଂଡା ମହାବଲାଃ । ତାନ୍ନିର୍ହରଂତୀହମୃତାନ୍ଦରୀଷୁ ପ୍ରକ୍ଷିପଂତି ଚ
ଭାରୁଣ୍ଡା ନାମର ଏକ ପକ୍ଷୀ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କର ଚୁଅଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଶକ୍ତି ବହୁତ। ସେମାନେ ମୃତଦେହକୁ ଉଠାଇ ଗୁହା ଭିତରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାଃକୁରଵୋ ଵିପ୍ରା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାସ୍ତେ ସମାସତଃ । ମେରୁପାର୍ଶ୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାତଥମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏବେ ମୁଁ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ପାଖର ଦେଶକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଦ୍ଧାଭିଷେକସ୍ତୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ଯ ତପୋଧନାଃ । ଭଦ୍ରଶାଲଵନଂ ଯତ୍ର କାଲାମ୍ରାଶ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମାଃ
ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଭଦ୍ରଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି, ସେଠାରେ କଳା ଆମ୍ବ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛନ୍ତି।
କାଲାମ୍ରାସ୍ତୁ ମହାଭାଗା ନିତ୍ଯଂପୁଷ୍ପଫଲାଃ ଶୁଭାଃ । ଦ୍ରୁମାଶ୍ଚ ଯୋଜନୋତ୍ସେଧାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ
ସେଇ କଳା ଆମ୍ବ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଉତ୍ତମ, ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଲାଗିଥାଏ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର। ଏହି ଗଛମାନେ ଏକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି।