ତତଃ କଲାଂଶଂ ଵିତ୍ତସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ପର୍ଵତସ୍ଯାଂତରେ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୈଶ୍ଚିତମ୍
ସେଠାରୁ ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧନର ଏକ ଅଂଶ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।
କର୍ଣିକାରଵନଂ ରମ୍ଯଂ ଶିଲାଜାଲସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ । ତତ୍ର ସାକ୍ଷାତ୍ପଶୁପତିର୍ଦିଵ୍ଯଭୂତୈଃ ସମାଵୃତଃ
ସେଠି ଶିଳାପାଉଁଥିବା ଉଚ୍ଚ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି। ଏଠି ପଶୁପତି ଭଗବାନ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବିହାର କରନ୍ତି।
ଉମାସହାଯୋଭଗଵାନ୍ରମତେ ଭୂତଭାଵନଃ । କର୍ଣିକାରମଯୀଂ ମାଲାଂ ବିଭ୍ରଦାପାଦଲଂବିନୀମ୍
ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଉମାଙ୍କ ସହ ବିହାର କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ତ୍ରିଭିର୍ନେତ୍ରୈଃ କୃତୋଦ୍ଦ୍ଯୋତସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସୂର୍ଯୈରିଵୋଦିତୈଃ । ତମୁଗ୍ରତପସଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସୁଵ୍ରତାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ
ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତିନିଟି ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଘୋର ତପସ୍ୟା, ଶୁଭ ସଂକଳ୍ପ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପଶ୍ଯଂତି ନହି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତୈଃ ଶକ୍ଯୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଶିଖରାତ୍କ୍ଷୀରଧାରା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦୁଧର ଧାରା ବହେ।
ଵିଶ୍ଵରୂପାତ୍ପରମିତା ଭୀମନିର୍ଘାତନିସ୍ଵନା । ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯତମୈର୍ଜୁଷ୍ଟା ଗଂଗା ଭାଗୀରଥୀ ଶୁଭା
ଅପାର ରୂପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ, ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା, ଭାଗୀରଥୀ, ସର୍ବପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠି ଅଛି।
ପ୍ଲଵଂତୀ ଚ ପ୍ରଵେଗେନ ହ୍ରଦେ ଚଂଦ୍ରମସଃ ଶୁଭେ । ତଯା ହ୍ଯୁତ୍ପାଦିତଃ ପୁଣ୍ଯଃ ସ ହ୍ରଦଃ ସାଗରୋପମଃ
ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବହି ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶୁଭ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ, ସାଗର ସମାନ ବିଶାଳ, ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତାଂ ଧାରଯାମାସ ତଦା ଦୁର୍ଦ୍ଧରାଂ ପର୍ଵତୈରପି । ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶିରସୈଵ ପିନାକଧୃକ୍
ସେତେ ଭାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପିନାକଧରୀ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଶିରରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଧରିଥିଲେ।
ମେରୋସ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମେ ପାର୍ଶ୍ଵେ କେତୁମାଲୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଜଂବୂଖଂଡେ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ମହାଜନପଦୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମେରୁ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କେତୁମାଳ ଅଛି। ସେଠି ଜାମ୍ବୁ ଖଣ୍ଡରେ ଏକ ବଡ଼ ଜନପଦ ଅଛି।
ଆଯୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତତ୍ର ସତ୍ତମାଃ । ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନରା ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ସମାଃ
ସେଠି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଜୀବନାବଧି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ। ପୁରୁଷମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଜନନୀମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ପରି।
ଅନାମଯା ଵୀତଶୋକା ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସାଃ । ଜାଯଂତେ ମାନଵାସ୍ତତ୍ର ନିସ୍ତପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ
ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଅମଳ ସୁନାର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଭା ରହିଥାଏ।
ଗଂଧମାଦନଶୃଂଗେଷୁ କୁବେରଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ । ସଂଵୃତୋପ୍ସରସାଂ ସଂଘୈର୍ମୋଦତେ ଗୁହ୍ଯକାଧିପଃ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ କୁବେର, ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଗଂଧମାଦନପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ପରେ ଵିଗତପାତକାଃ । ଏକାଦଶସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ପରମାଯୁଷଃ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁ ଥାଏ।
ତତ୍ର କୃଷ୍ଣା ନରା ଵିପ୍ରାସ୍ତେଜୋଯୁକ୍ତା ମହାବଲାଃ । ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୋତ୍ପଲପତ୍ରାଭାଃ ସର୍ଵାଃ ସୁପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ କଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହାବଳୀ। ସମସ୍ତ ଜଣେ ନାରୀ ନୀଳ କମଳ ତଳପତ୍ର ଭଳି ଅଭା ଓ ମନୋହର ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ନୀଲୋତ୍ପଲଧରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଶ୍ଵେତାଦ୍ଧୈରଣ୍ଯକଂ ଵରମ୍ । ଵର୍ଷମୈରାଵତଂ ଵିପ୍ରା ନାନାଜନପଦାଵୃତମ୍
ନୀଳୋତ୍ପଳ ନାମକ ଦେଶ ଧଳା ଓ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ ଓ ହିରଣ୍ୟକଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହି ଏଇରାବତ ଦେଶ ଅନେକ ଜନପଦ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା।
ଧନୁଖଂଡେଃ ମହାଭାଗା ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । ଇଲାଵୃତ୍ତଂ ମଧ୍ଯଗଂ ତୁ ପଂଚଵର୍ଷାଣି ଚୈଵ ହି
ଧନୁଖଣ୍ଡରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶ ଅଛି। ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ ଅଛି, ମୋଟେ ପାଞ୍ଚଟି ଦେଶ ଅଛି।
ଉତ୍ତରୋତ୍ତରମେତେଭ୍ଯୋ ଵର୍ଷମୁଦ୍ରିଚ୍ଯତେ ଗୁଣୈଃ । ଆଯୁଃ ପ୍ରମାଣମାରୋଗ୍ଯଂ ଧର୍ମତଃ କାମତୋଽର୍ଥତଃ
ଏହି ଦେଶମାନେ ଉତ୍ତରକୁ ଯିବା ସହିତ ଗୁଣରେ ଆଗୁଆ ହୁଏ—ଆୟୁ, ଉଚ୍ଚତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଧନରେ।
ସମନ୍ଵିତାନି ଭୂତାନି ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସତ୍ତମାଃ । ଏଵମେଷା ମହାଭାଗାଃ ପର୍ଵତୈଃ ପୃଥିଵୀ ଚିତା
ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଏଭଳି ଏହି ପବିତ୍ର ପୃଥିବୀ ପର୍ବତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ହେମକୂଟସ୍ତୁ ସୁମହାନ୍କୈଲାସୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଦେଵୋ ଗୁହ୍ଯକୈଃ ସହ ମୋଦତେ
ହେମକୂଟ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତ, ଯାହାକୁ କୈଳାସ ବି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ଦେବତା ବୈଶ୍ରବଣ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅସ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରେଣ କୈଲାସଂ ମୈନାକଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି । ହିରଣ୍ଯଶୃଂଗଃ ସୁମହାନ୍ଦିଵ୍ଯୋ ମଣିମଯୋ ଗିରିଃ
କୈଳାସର ଉତ୍ତରେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ପାଖରେ ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ବଡ଼ ଓ ଦିବ୍ୟ ମଣିର ପର୍ବତ ଅଛି।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଶୁଭ୍ରଂ କାଂଚନଵାଲୁକମ୍ । ରମ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁସରୋ ନାମ ଯତ୍ର ରାଜା ଭଗୀରଥଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼, ଦିବ୍ୟ ଓ ଧଳା ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସୁନା ବାଲିରେ ଭରିଥିବା, ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁସର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଭାଗୀରଥ ବସିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଗୀରଥୀଂ ଗଂଗାମୁଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ । ଯୂପା ମଣିମଯାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରାଶ୍ଚାପି ହିରଣ୍ମଯାଃ
ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଭାଗୀରଥ ବହୁ ବର୍ଷ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମଣିର ଯୂପ ଓ ସୁନାର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ତତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଗତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ମହାଯଶାଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ଭୂତିପତିର୍ଯତ୍ର ସର୍ଵଲୋକୈଃ ସନାତନଃ
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଭୂତିର ସ୍ୱାମୀ ପୂଜିତ।
ଉପାସ୍ଯତେ ତିଗ୍ମତେଜା ଯତ୍ର ଭୂତଃ ସମଂତତଃ । ନରନାରାଯଣୌ ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଃ ସ୍ଥାଣୁଶ୍ଚ ପଂଚମଃ
ସେଠାରେ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜିତ, ସହିତେ ନର ଓ ନାରାୟଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ମନୁ ଓ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ସ୍ଥାଣୁ।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯା ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମଂ ତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦପାକ୍ରାଂତା ସପ୍ତଧା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିପଥଗା ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ସେ ସାତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ।
ଵଟୋଦକା ସା ନଲିନୀ ପାର୍ଵତୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ଜଂବୂନଦୀ ଚ ସୀତା ଚ ଗଂଗା ସିଂଧୁଶ୍ଚ ସପ୍ତମୀ
ସେମାନେ ହେଲେ ବଟୋଦକା, ନଳିନୀ, ପାର୍ବତୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଜମ୍ବୁନଦୀ, ସୀତା ଓ ସପ୍ତମୀ ଗଙ୍ଗା ସିନ୍ଧୁ।
ଅଚିଂତ୍ଯା ଦିଵ୍ଯସଂଜ୍ଞା ସା ପ୍ରଭାଵୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତା । ଉପାସ୍ଯତେ ଯତ୍ର ସତ୍ରଂ ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯଯେ
ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ।
ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯା ଚ ଭଵତି ତତ୍ରତତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ । ଏତା ଦିଵ୍ଯାଃ ସପ୍ତଗଂଗାସ୍ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ସରସ୍ୱତୀ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଏଠାଠି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରକ୍ଷାଂସି ଵୈ ହିମଵତୀ ହେମକୂଟେ ଚ ଗୁହ୍ଯକାଃ । ସର୍ପା ନାଗାଶ୍ଚ ନିଷଧେ ଗୋକର୍ଣଂ ଚ ତପୋଵନମ୍
ହିମବତ ପର୍ବତରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ହେମକୂଟ ପର୍ବତରେ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଅଛନ୍ତି । ନିଷଧ ପର୍ବତରେ ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ତପସ୍ୟା ନିବାସ ସ୍ଥାନ ।
ଦେଵାସୁରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ଵେତଃ ପର୍ଵତମୁଚ୍ଯତେ । ଗଂଧର୍ଵା ନିଷଧେ ନିତ୍ଯଂ ନୀଲେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କର ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ନିଷଧରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି ।