ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମନ୍ଯଦୁକ୍ତଂ ତେ ପୁରାଵୃତ୍ତମିଦଂ ମଯା । ଦଶାବ୍ଦଦ୍ଵଯମେଵୈତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ପିତୁର୍ମୁଖାତ୍
ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଇ ପୂର୍ବ ଘଟଣାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ବିଶ୍ ଦିନ ପୂର୍ବେ ମୋର ପିତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଏକଦା କ୍ଷମମାଲୋକ୍ଯ ଗୃହକର୍ମଣି ମାଂ ପିତା । ଗୃହଂ ମାମର୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯମାପ୍ନୁଵନ୍
ଏକଦିନ ଘର କାମକୁ ଦେଖି ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ପିତା ଏହି ଜଗତରୁ ଅସକ୍ତି ଲାଗି ଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ମୋତେ ଦେଲେ।
ମାଂ ଚୋଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୋଵିଂଦାସକ୍ତମାନସଃ । ଵିନିଂଦନ୍ଵିଷଯାସକ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ସ୍ତୁଵନ୍ମୁହୁଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦ ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ପିତା, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସକ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପିତୋଵାଚ- ସୁମତେ ଵାର୍ଦ୍ଧକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପଲିତାଶ୍ଚିକୁରା ମମ । ଗୋଵିଂଦଚରଣାଂଭୋଜଂ ସେଵିଷ୍ଯେ ସାଧୁସେଵିତମ୍
ପିତା କହିଲେ: 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର ବୟସ୍ ହୋଇଯାଇଛି, କେଶ ପକାଯାଇଛି। ମୁଁ ସାଧୁମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ସେବିବି।'
ତତ୍ସୈଵଯା ଭଵେତ୍ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍ । ସ ପୁମାନାତ୍ମସଂତୁଷ୍ଟୋ ନ କିଂଚିଦଭିଵାଂଛତି
ସେଇ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଯାହାର ମନ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେ ପୁରୁଷ ନିଜରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ନିଷ୍କାମଃ ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ଭୁଂଜନ୍ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ । ପ୍ରାକୃତେ ତତ୍ସମାପ୍ତୌ ଚ ତ୍ଯଜନ୍ଦେହଂ ଭଵତ୍ଯଜଃ
ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ନିଜର କର୍ମଫଳ ଭୋଗି, ତାହା ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ହୁଏ।
ତାଂ ଵଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗୁଣସୁଖଂ ଯାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ଚିତ୍ସୁଖମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ତଦ୍ଭଵେତ୍ତୁଚ୍ଛଂ ସୁଧାଯା ଇଵ ତକ୍ରକମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ସୁଖ ମିଳେ, ଚିତ୍ତର ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତର ସୁଖ ମିଳିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ସୁଖ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ସୁଧା ସମ୍ମୁଖରେ ତକ୍ର।
ହରେର୍ମାଯାବଲଵତୀଯଂ ମୋହଯତି ଦେହିନମ୍ । ହିତାନି ତଂ ନ ଜାନାତି ସ ଯଥା ମଦିରାମଦଃ
ହରିଙ୍କ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେହୀକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ। ସେ ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମଦରେ ମତଲବ ହୋଇଥିବା ଲୋକ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ନିଵୃତ୍ତିଂ ଚ ଵିଦ୍ଯଯାଵିଦ୍ଯଯା ଚ ସଃ । କରୋତି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କାଲେ ବାଲଲୀଲୋ ହି ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବା ଓ କାମ ଛାଡ଼ିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ସବୁ କରନ୍ତି; ଏହା ସେ ଶିଶୁ ଖେଳ ଭଳି କରନ୍ତି।
ଵେଦୋଦିତଂ ଯଦା କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଫଲମିଚ୍ଛତା । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ସା ପରା ତାତ ତେଷାମର୍ପଣମୀଶ୍ଵରେ
ଯେତେବେଳେ କେହି ବେଦରେ କହିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଆଶା କରେ, ସେଠିକି ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କାମ କୁହାଯାଏ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଏହି କାମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।
ଯଥା ନିର୍ଦଗ୍ଧାବୀଜାନି ନ ପ୍ରରୋହଂତି ଯତ୍ନତଃ । ଯଥା କର୍ମାଣି ଵିଶ୍ଵେଶେ ନିଃକାମେନାର୍ପିତାନି ତୁ
ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ବୀଜ କେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
କର୍ମଣାଂ ଚ ଲଯୋ ମୋକ୍ଷଃ ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦାଯିନାମ୍ । ତଦୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତୁ ବଂଧଃ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯସୌ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଣଯଃ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ହେବାକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ବନ୍ଧନ—ଏହିଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ।
ଅତୋଽହଂ କର୍ମଵେଦୋକ୍ତଂ କୁର୍ଵନ୍ନାଭିଲଷନ୍ଫଲମ୍ । ପର୍ଯଟିଷ୍ଯାମି ତୀର୍ଥେଷୁ ହୃଦି ଭକ୍ତି ଦଧଦ୍ଧରେଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ବେଦରେ କହିଥିବା କାମ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳ ଆଶା କରିବି ନାହିଁ; ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଧରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଞ୍ଚିବି।
ଏଵଂ ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମାଣି ଭୁଂଜନ୍ନାନ୍ଯାନ୍ଯତର୍ଜଯନ୍। ହନିଷ୍ଯାମି ଜଗଦ୍ରୋଗଂ ପୀତ୍ଵା ସତ୍ସଂଗମୌଷଧମ୍
ଏପରି ଭାବେ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସହିବି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ରୋକିବି; ସତ୍ସଙ୍ଗର ଔଷଧ ପିଇ, ଜଗତର ରୋଗ ନଶାଇଦେବି।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାହଂ ପିତୁରାତ୍ମନଃ । ଅଵଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ତନ୍ନିଶାମଯ ତତ୍ଵତଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏମିତି ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ସେଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲି—ସେ କଥାକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଶୁଣ।
ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ର ଉଵାଚ- ଅଯଂ ଜନୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ କଥଯିଷ୍ଯତି ନୋ ଯଶଃ । ଦୁଷ୍ଟକୁଟୁଂବାଦୁଦ୍ଵିଜ୍ଯ ନିଃସୃତ୍ଯ ଗତ ଇତ୍ଯଯମ୍
ବଣିକପୁତ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଲୋକଟିଏ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଇଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ତାତ ଭୁଵନତ୍ରଯପାଵନୀ । ସ୍ମୃତା ହରତ୍ଯଘଂ ଦୂରାତ୍କସ୍ମାଦେନାଂ ଵିମୁଂଚସି
ଏହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମଦାୟିନୀ ନଦୀ, ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକର ପବିତ୍ରକାରିଣୀ; କହାଯାଏ ଏହି ଦୂରରୁ ପାପ ହରିନେଇ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ୁଛ?
ପାପକାରୀ ଜନସ୍ତାତ ମ୍ରିଯତେ ମଗଧେ ତୁ ଯଃ । ସୋପ୍ଯସ୍ତପାପୋ ଗଂଗାଯାଂ ସ୍ଵର୍ଯାତି ତ୍ଯଜମାଶୁଭମ୍
ପ୍ରିୟ, ମଗଧରେ ଯେଉଁ ପାପୀ ଲୋକ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗଙ୍ଗାରେ ମରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପୁତ୍ରାଃ ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କପିଲକ୍ରୋଧନିର୍ଦଗ୍ଧା ଗତାଯତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଦିଵମ୍
ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ, କପିଳଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତାମିମାଂ ତ୍ରିଦିଵଶ୍ରେଣୀଂ ମୁକ୍ତେରପି ଵିଧାଯିନୀମ୍ । ମୁମୁକ୍ଷୁସେଵିତାଂ ତାତ ମୁକ୍ତ୍ଵା ମାନ୍ଯତ୍ର ଗମ୍ଯତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି—ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିଅନି।
ମାଵଜାନୀହି ସାମୀପ୍ଯେ ଗଂଗା ତ୍ରିଦଶମାନିତାମ୍ । ଯଦିଚ୍ଛସି ମହାଭାଗ ସେଵିତୈଷା ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଦେବତାମାନେ ଯିଏଁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏମିତି ନିକଟରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅବହେଳା କରନି। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁବ, ଏହିଏ ତାହା ତାଙ୍କ ସେବକଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ।
ତିର୍ଯଂଚୋଽପି ଵିନା ଜ୍ଞାନାଜ୍ଜଲେ ଚେତ୍ସ୍ଯୁର୍ଗତାସଵଃ । ଭଵେଯୁସ୍ତର୍ହି ତେ ବ୍ରହ୍ମ ସା କଥଂ ତ୍ଯଜ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ି, ଏହି ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବ?
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ନିଶମ୍ଯୈତଦ୍ଵଚସ୍ତାତସ୍ତତୋ ମମ ଋତପ୍ରିଯଃ । ଉଵାସ ସଦନେ ସର୍ଵଵିଷଯେଭ୍ଯଃ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ସତ୍ୟପ୍ରିୟ ପିତା ପରେ ଘରେ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ଜିନିଷରୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚି।
ତ୍ରିଷୁ କାଲେଷୁଂ ଗଗାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍ । ପୁରାଣଂ ସ୍ଯାଦ୍ଗୃହେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଯାତି ସ ନିତ୍ଯଶଃ
ତିନିବେଳେ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ; ଘରେ ଯେଉଁଠାରେ ପୁରାଣ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ସଦା ଯାଉଥିଲେ।
ଏକଦାକର୍ଣଯନ୍ଧୀରୋ ଯମୁନାତୀର୍ଥଗୌରଵମ୍ । ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରାଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯମସ୍ଯତୀର୍ଥସ୍ଯ ପୁତ୍ର ସଃ
ଏକଦିନ, ଯମୁନା ତୀରର ମହିମା ଶୁଣି, ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାର ତୀର୍ଥର ମହିମା ଶୁଣିଥିଲେ, ପୁଅ।
ଅଵିମୁକ୍ତ ହରିଦ୍ଵାର ପ୍ରଯାଗେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରାତ୍ । ଅଯୋଧ୍ଯାଦ୍ଵାରିକା କାଂଚୀ ମଥୁରାଭ୍ଯସ୍ତଥାନ୍ଯତଃ
ଅବିମୁକ୍ତ, ହରିଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର, ଅୟୋଧ୍ୟା, ଦ୍ୱାରକା, କାଞ୍ଚୀ, ମଥୁରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ—
ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଶତଗୁଣାଧିକମ୍ । କଥିତଂ ତେନ ଵିଦୁଷା ସୁତେନାକର୍ଣ୍ଯମତ୍ପିତା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ଏହି ସ୍ଥାନର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି ମୋର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ କହିଥିଲେ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ପିତା ମତେ ଜଣାଇଥିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହମଗାଦତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସର୍ଵୈରଲକ୍ଷିତଃ । ଆଵାମିଵ ମହାଭାଗୋ ଗୋଵିଂଦପଦସେଵକଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜଣା ରଖି ଘର ଛାଡି ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦସେବକ, ଆମ ପରି।
ଅତ୍ରାଗତ୍ଯ ମହାଭାଗୋ ମତ୍ପିତା ମୋକ୍ଷଵାଂଛଯା । ନିଗମୋଦ୍ବୋଧକେ ତୀର୍ଥେ ତ୍ରିକାଲଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍
ଏଠାକୁ ଆସି, ମୋର ପିତା ମୁକ୍ତିର ଆଶାରେ, ନିଗମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ଉଵାସ କତିଚିନ୍ମାସାନତ୍ର ତୀର୍ଥୋତ୍ତମେ ହି ସଃ
ସେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ କିଛି ମାସ ରହିଥିଲେ।