ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସଶିଷ୍ଯା ମୁନଯୋଽମଲାଃ । ନୈମିଷଂ ସମୁପାଯାତାଃ ଶୌନକଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁତ୍ସୁକାଃ
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ, ଶୌନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ଆସିଥିଲେ।
ତଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ତେନ ତେ ଚ ସୁପୂଜିତାଃ । ଆସନେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ବୃସ୍ଯାଦିଷୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ସେଠାରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବସିଥିଲେ।
ଶୌନକେନ ପ୍ରଦତ୍ତେଷୁ ଆସୀନାସ୍ତେ ତପୋଧନାଃ । କୃଷ୍ଣାଶ୍ରିତାଃ କଥାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍
ଶୌନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନରେ ବସି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସେହି ଋଷିମାନେ, ପୁଣ୍ୟମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆପସରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଥାଂତେଷୁ ତତସ୍ତେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାତେଜାଃ ସୂତସ୍ତତ୍ର ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସେହି ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୋମହର୍ଷଣ ନାମକ ସୂତ ଏଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ରୋମହର୍ଷଣସଂଜ୍ଞକଃ । ତାନ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସ ତୈଶ୍ଚୈଵାଭିପୂଜିତଃ
ସେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରୋମହର୍ଷଣ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଶୌନକାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ । ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଂ ସୁଖାସୀନଂ ସୂତଂ ଵୈ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।
ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ମହାଭାଗାଃ ଶୌନକାଦ୍ଯାସ୍ତପୋଧନାଃ । ଋଷଯ ଊଚୁଃ-। ପୌରାଣିକ ମହାବୁଦ୍ଧେ ରୋମହର୍ଷଣ ସୁଵ୍ରତ
ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— 'ହେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରୋମହର୍ଷଣ!'
ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତା ମହାପୁଣ୍ଯାଃ ପୁରା ପୌରାଣିକୀଃ କଥାଃ । ସାଂପ୍ରତଂ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ସ୍ମ କଥାଯାଂ ସକ୍ଷଣା ହରେଃ
'ତୁମ ପାଖରୁ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିଛୁ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଛୁ।'
ସ ଵୈ ପୁଂସାଂ ପରୋଧର୍ମୋ ଯତୋ ଭକ୍ତିରଧୋକ୍ଷଜେ । ପୁନଃ ପୁରାଣମାଚକ୍ଷ୍ଵ ହରିଵାର୍ତା ସମନ୍ଵିତମ୍
'ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯାହାଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ତେଣୁ ହରିଙ୍କ କଥାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣଟି ପୁନିଥରେ ଆମକୁ କହ।'
ହରେରନ୍ଯା କଥା ସୂତ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶୀ ସ୍ମୃତା । ହରିସ୍ତୀର୍ଥସ୍ଵରୂପେଣ ସ୍ଵଯଂ ତିଷ୍ଠତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍
'ହେ ସୂତ, ହରିଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ମଶାନ ସମାନ ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ହରି ନିଜେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଶୁଣିଛୁ।'
ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯଦାତୄଣାଂ ନାମାନି କିଲ କୀର୍ତଯ । କୁତ ଏତତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ କେନ ଵା ପରିପାଲ୍ଯତେ
'ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ଏହିଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଓ କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ?'
କସ୍ମିନ୍ଵିଲଯମଭ୍ଯେତି ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରାଣି କାନି ପୁଣ୍ଯାନି କେ ଚ ପୂଜ୍ଯାଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯାଃ
'ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କେଉଁଠି ଗଲେ ଲୟ ହୁଏ? କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟ ଓ କେଉଁ ପାହାଡ଼ ଶିଳାଗୁଡ଼ିକ ପୂଜ୍ୟ?'
ନଦ୍ଯଶ୍ଚ କାଃ ପରାଃ ପୁଣ୍ଯା ନୃଣାଂ ପାପହରାଃ ଶୁଭାଃ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମହାଭାଗ କଥଯସ୍ଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍
'କେଉଁ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ଦୂର କରେ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଅନୁକ୍ରମରେ ଆମକୁ କହ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।'
ସୂତ ଉଵାଚ-। ସାଧୁସାଧୁ ମହାଭାଗାଃ ସାଧୁପୃଷ୍ଟଂ ତପୋଧନାଃ । ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞକମ୍
ସୂତ କହିଲେ— 'ବଡ଼ ଭଲ, ବଡ଼ ଭଲ, ହେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀମାନେ! ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଦ୍ମ ନାମକ ପୁରାଣ କହିବି।'
ପାରାଶର୍ଯଂ ପରମପୁରୁଷଂ ଵିଶ୍ଵଵେଦ୍ଯୈକଯୋନିଂ ଵିଦ୍ଯାଧାରଂ ଵିପୁଲମତିଦଂ ଵେଦଵେଦାଂତଵେଦ୍ଯମ୍ । ଶଶ୍ଵଚ୍ଛାଂତଂ ସ୍ଵମତିଵିଷଯଂ ଶୁଦ୍ଧତେଜୋଵିଶାଲଂ ଵେଦଵ୍ଯାସଂ ଵିତତଯଶସଂ ସର୍ଵଦାହଂ ନମାମି
ମୁଁ ସର୍ବଦା ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର, ବିଶ୍ୱରେ ଏକମାତ୍ର ପରିଚିତ ମୂଳ, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାଧାରା ଥିବା, ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାତ, ସଦା ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତୀତ, ଶୁଦ୍ଧ ତେଜର ମାଲିକ ଓ ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ।
ନମୋ ଭଗଵତେ ତସ୍ମୈ ଵ୍ଯାସାଯାମିତତେଜସେ । ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରାଯଣକଥାମିମାମ୍
ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ନାରାୟଣ କଥା କହିପାରିବି।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ସହସ୍ରଂ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ଷଡ୍ଭିଃ ଖଂଡୈଃ ସମନ୍ଵିତମ୍
ମୁଁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟମୟ ପଦ୍ମ ନାମକ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ଖଣ୍ଡ ଓ ହଜାର ଅଧ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ।
ତତ୍ରାଦାଵାଦିଖଂଡଂ ସ୍ଯାଦ୍ଭୂମିଖଂଡଂ ତତଃ ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଖଂଡଂ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତତଃ ପାତାଲଖଂଡକମ୍
ଏଥିରେ ପ୍ରଥମେ ଆଦିଖଣ୍ଡ, ତାପରେ ଭୂଖଣ୍ଡ, ପୁନି ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ ଏବଂ ତାପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ ଅଛି।
କ୍ରିଯାଖଂଡଂ ତତଃ ଖ୍ଯାତମୁତ୍ତରଂ ଖଂଡମଂତିମମ୍ । ଏତଦେଵ ମହାପଦ୍ମମଦ୍ଭୁତଂ ଯନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍
ତାପରେ କ୍ରିୟାଖଣ୍ଡ ଓ ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଶେଷ ଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଅଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମହାପଦ୍ମ ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।
ତଦ୍ଵୃତ୍ତାଂତାଶ୍ରଯଂ ତସ୍ମାତ୍ପାଦ୍ମମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଏତତ୍ପୁରାଣମମଲଂ ଵିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ଏହାକୁ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି। ଏହି ନିର୍ମଳ ପୁରାଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା।
ଦେଵଦେଵୋହରିର୍ଯଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ପୁରା । ବ୍ରହ୍ମା ତନ୍ନାରଦାଯାହ ନାରଦୋଽସ୍ମଦ୍ଗୁରୋଃ ପୁରଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ହରିଏଁ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ନାରଦ ଆମ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେହି କଥା କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସଃ ସର୍ଵପୁରାଣାନି ସେତିହାସାନି ସଂହିତାଃ । ଅଧ୍ଯାପଯାମାସ ମୁହୁର୍ମାମତିପ୍ରିଯମାତ୍ମନଃ
ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ବ୍ୟାସଦେବ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିପୁନି ଶିଖାଇଥିଲେ।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣମତିଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନରଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପୁରାଣ କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ପାପରୁ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେକଂ ଚ ଲଭତେ ଶୃଣୁତେ ହି ଯଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ମୁକ୍ତିଦଃ
ଯେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଧଯାପି ଶୃଣୁତେ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ପଦ୍ମଂ ଶ୍ରୋତ୍ରାତିଥୀ କୁରୁ
ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପଦ୍ମପୁରାଣକୁ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି କର।
ତତ୍ରାଦିଖଂଡଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଵିନାଶନମ୍ । ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସଶିଷ୍ଯାସ୍ତ୍ଵତ୍ର ଯେ ସ୍ଥିତାଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଆଦିଖଣ୍ଡ କହିବି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପ ନାଶକ; ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଆଦିସର୍ଗମହଂ ତାଵତ୍କଥଯାମି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଜ୍ଞାଯତେ ଯେନ ଭଗଵାନ୍ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏବେ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ।
ସୃଷ୍ଟେଷୁ ପ୍ରଲଯାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ନାସୀତ୍କିଂଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞମଭୂଦେକଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵୈ ସର୍ଵକାରକମ୍
ସମସ୍ତ ବିନାଶ ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କିଛି ଥିଲାନି; କେବଳ 'ବ୍ରହ୍ମ' ନାମକ ଏକ ଦୀପ୍ତି ଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତର କାରଣ।
ନିତ୍ଯଂ ନିରଂଜନଂ ଶାଂତଂ ନିର୍ମଲଂ ନିତ୍ଯନିର୍ମଲମ୍ । ଆନଂଦସାଗରଂସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଯତ୍କାଂକ୍ଷଂତି ମୁମୁକ୍ଷଵଃ
ସେଠି ସେ ଚିରନ୍ତନ, ନିର୍ମଳ, ଶାନ୍ତ, ସଦା ପବିତ୍ର, ଆନନ୍ଦର ସାଗର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଶା।
ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଜ୍ଞାନରୂପତ୍ଵାଦନଂତମଜମଵ୍ଯଯମ୍ । ଅଵିନାଶି ସଦାସ୍ଵଚ୍ଛମଚ୍ଯୁତଂ ଵ୍ଯାପକଂ ମହତ୍
ସେ ଜଣେ ସବୁଜାଣି, ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ଅନନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ସଦା ପବିତ୍ର, ଅଚଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ମହାନ।