ଦାନଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ଦାନଂ କିଲ୍ବିଷନାଶନମ୍ । ଗୋଵିଂଦଭକ୍ତିଭଜନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ଦାନ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ; ଦାନ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ମହାପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ବଲଂ ଯଦି ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯେ ନ ଵୃଥା ତଦ୍ଵ୍ଯଯଂ ଚରେତ୍ । ହରେରଗ୍ରେ ନୃତ୍ଯଗୀତଂ କୁର୍ଯାଦେଵମତଂଦ୍ରିତଃ
ମଣିଷରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅପଚୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଆଳସ୍ୟ ଛଡ଼ି।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ପୁଂସାଂ ତଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣେ ସମର୍ପଯେତ୍ । କୃଷ୍ଣାର୍ପିତଂ କୁଶଲଦମନ୍ଯାର୍ପିତମସୌଖ୍ଯଦମ୍
ମଣିଷର ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ କୁଶଳ ଦେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଲେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀହରେରେଵ ପ୍ରତିମାଦିନିରୂପଣମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କଲଯେତ୍କୃଷ୍ଣ ଗୁଣନାମାନ୍ଯହର୍ନିଶମ୍
ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଓ ଦେହ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍; କାନ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ରାତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ନାମ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍।
ଜିହ୍ଵଯା ହରିପାଦାଂବୁ ସ୍ଵାଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଘ୍ରାଣେନାଘ୍ରାଯ ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜତୁଲସୀଦଲମ୍
ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜଣେ ହରିଙ୍କ ପାଦ ଅମୃତ ଚାଖିବା ଉଚିତ୍; ଘ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦର ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଘ୍ରାଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ଵଚା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେର୍ଭକ୍ତଂ ମନସାଧ୍ଯାଯ ତତ୍ପଦମ୍ । କୃତାର୍ଥୋ ଜାଯତେ ଜଂତୁର୍ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ତ୍ୱଚା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ମନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା; ଏପରି ହେଲେ ପ୍ରାଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏଠି ଅଧିକ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।
ତନ୍ମନା ହି ଭଵେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଥା ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଗତାଶଯଃ । ତମେଵାଂତେଭ୍ଯେତି ଲୋକୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ମନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାକୁ ସେଇଠି ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁଠି ଭାବନା ଲଗିଥାଏ, ଶେଷରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ—ଏଥିରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଚେତସା ଚାପ୍ଯନୁଧ୍ଯାତଃ ସ୍ଵପଦଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ନାରାଯଣମନାଦ୍ଯଂତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ
ଯିଏ ନିଜ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ନିବାସ ଦେଇଥାଏ—ସେଇ ଆଦି ଶେଷ ନଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ, କିଏ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହିଁବେ ନାହିଁ?
ସତତ ନିଯତଚିତ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁପାଦାରଵିଂଦେ ଵିତରଣମନୁଶକ୍ତି ପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯାତ୍ । ନତିମତିରତିମସ୍ଯାଂଘ୍ରିଦ୍ଵଯେ ସଂଵିଦଧ୍ଯାତ୍ସ ହି ଖଲୁ ନରଲୋକେ ପୂଜ୍ଯତାମାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ
ଯାହାର ମନ ସଦା ନିୟମିତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାଉଁରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେଇବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେଉଁଠି ମାନବ ସମାଜରେ ପୂଜ୍ୟତା ଲାଭ କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯନ୍ମହିମା ଲୋକେ ଲୋକନିସ୍ତାରକାରଣମ୍ । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରେଶସ୍ଯ ନାନାଵିଗ୍ରହଧାରିଣଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ — ଏହିପରି ଭାବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ମହିମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାରଣ ହୁଏ। ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ ନାନା ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଏକଂ ପୁରାଣଂ ରୂପଂ ଵୈ ତତ୍ର ପାଦ୍ମଂ ପରଂ ମହତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ମୂର୍ଧା ହରେରେଵ ହୃଦଯଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଆକାର ଅଛି, ଯାହାକୁ ପାଦ୍ମ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ଏହା ପରମ ଓ ବଡ଼। ଏହାର ମୁଣ୍ଡକୁ ବ୍ରାହ୍ମ କୁହାଯାଏ, ଓ ହୃଦୟକୁ ପଦ୍ମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ହରିଙ୍କର ନିଜ ଅଂଶ।
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ଶୈଵଂ ଵାମୋ ମହେଶିତୁଃ । ଊରୂ ଭାଗଵତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାଭିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାରଦୀଯକମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁକୁ ବୈଷ୍ଣବ କୁହାଯାଏ, ବାମ ବାହୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ ଶୈବ ଅଂଶ। ଉରୁକୁ ଭାଗବତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଓ ନାଭି ନାରଦ ସଂପୃକ୍ତ।
ମାର୍କଂଡେଯଂ ଚ ଦକ୍ଷାଂଘ୍ରିର୍ଵାମୋ ହ୍ଯାଗ୍ନେଯମୁଚ୍ଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ଜାନୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରେଵ ମହାତ୍ମନଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଭାବରେ ଅଛି, ବାମ ପାଦକୁ ଆଗ୍ନେୟ କୁହାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭବିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଅଂଶ।
ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ଵାମଜାନୁରୁଦାହୃତଃ । ଲୈଂଗଂ ହ ଗୁଲ୍ଫକଂ ଦକ୍ଷଂ ଵାରାହଂ ଵାମଗୁଲ୍ଫକମ୍
ବାମ ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଡାହାଣ ଗୁଲ୍ଫକୁ ଲିଙ୍ଗ ଭାବରେ ଓ ବାମ ଗୁଲ୍ଫକୁ ବାରାହ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ସ୍କାଂଦଂ ପୁରାଣଂ ଲୋମାନି ତ୍ଵଗସ୍ଯ ଵାମନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । କୌର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ମେଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
କେଶକୁ ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ ଭାବରେ, ଚମକୁ ବାମନ ଭାବରେ, ପିଠକୁ କୂର୍ମ ଭାବରେ ଓ ଚର୍ବିକୁ ମାତ୍ସ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ମଜ୍ଜା ତୁ ଗାରୁଡଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡମସ୍ଥି ଗୀଯତେ । ଏଵମେଵାଭଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ମଜ୍ଜାକୁ ଗାରୁଡ ପୁରାଣ ଭାବରେ, ଅସ୍ଥିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହରି, ପୁରାଣର ଅଙ୍ଗରୂପ ହେଇଥିଲେ।
ହୃଦଯଂ ତତ୍ର ଵୈ ପାଦ୍ମଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାମୃତମଶ୍ନୁତେ । ପାଦ୍ମମେତତ୍ପୁରାଣଂ ତୁ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋଭଵଦ୍ଧରିଃ
ଏଠାରେ ହୃଦୟକୁ ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ହେଉଛି ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ହରି।
ଯସ୍ଯୈକାଧ୍ଯାଯମଧ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵୈଃ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ତତ୍ରାଦିମଂ ସ୍ଵର୍ଗମିଦଂ ସର୍ଵପାଦ୍ମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠିଲେ ମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସମସ୍ତ ପାଦ୍ମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହାପାତକିନୋପି ଯେ । ମୁଚ୍ଯଂତେ ତେପି ପାପେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଚୋ ଜୀର୍ଣାଦ୍ଯଥୋରଗାଃ
ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ ଶୁଣିଲେ ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ସାପ ଜରା ପୁନ୍ଚା ଛାଡିଦିଏ।
ଅପି ଚେତ୍ସୁଦୁରାଚାରଃ ସର୍ଵଧର୍ମ୍ମବହିଷ୍କୃତଃ । ଆଦିସ୍ଵର୍ଗଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯଦି କେହି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଶୁଣିଲେ ସେ ଏହାର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଆଦିସ୍ଵର୍ଗମିଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ନରଃ । ମାଘେମାସେ ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରତିଦିନଂ ନରଃ
ଏହି ଆଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହାର ଫଳ ପାଇଥାଏ; ଏବଂ ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରିଲେ—
ଯଥା ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ତଥା ହି ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍ । ଦତ୍ତା ତେନ ସ୍ଵର୍ଣତୁଲା ଦତ୍ତା ଚୈଵ ଧରାଖିଲା
ଯେପରି ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ନିଜେକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଏହା ଏମିତି ଯେ, ନିଜ ଓଜନ ପରିମାଣ ସୁନା ଦାନ କରିଛି, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଛି।
କୃତଂ ଵିତରଣଂ ତେନ ଦ୍ରରିଦ୍ରେ ଯତ୍କୃତମୃଣମ୍ । ହରେର୍ନାମସହସ୍ରାଣି ପଠିତାନି ହ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ଯେଉଁ ଦାନ ସେ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଋଣ ସେ ଶୋଧ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନେ ହରିଙ୍କ ହଜାର ନାମ ବାରମ୍ବାର ପଢ଼ିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେଵେ ଦାସ୍ତଥାଧୀତାସ୍ତତ୍ତତ୍କର୍ମକୃତଂ ତଥା । ଅଧ୍ଯାପକାଶ୍ଚ ବହଵଃ ସ୍ଥାପିତା ଵୃତ୍ତିଦାନତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ, ପାଠ ପଢ଼ିବା, ଏବଂ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ମାନେ ସବୁ କିଛି ହୋଇଯାଇଛି। ବହୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି।
ଅଭଯଂ ଭଯଲୋକେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତଂ ତେନ ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଗୁଣଵଂତୋ ଜ୍ଞାନଵଂତୋ ଧର୍ମଵଂତୋନୁମାନିତାଃ
ଭୟରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କରିଥିଲେ; ଗୁଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।
ମେଷକର୍କଟଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୋଯଂ ଦତ୍ତଂ ସୁଶୀତଲମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ଗଵାର୍ଥେ ଚ ପ୍ରାଣାସ୍ତ୍ଯକ୍ତାଶ୍ଚ ତେନ ହି
ମେଷ ଓ କର୍କଟ ରାଶି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଢେର ଶୀତଳ ଜଳ ଦେଇଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଁ ଗୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାନି ଚ ସୁକର୍ମାଣି କୃତାନି ତେନ ଧୀମତା । ଯେନାଦିଖଂଡଂ ସଦସି ଶ୍ରୁତଂ ସଂଶ୍ରାଵିତଂ ତଥା
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅନେକ ଭଲ କାମ କରିଥିଲେ; ବଡ଼ ସଭାରେ ପୁରାତନ ଖଣ୍ଡକୁ ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ସେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ସମାଧୀତ୍ଯ ନାନାଭୋଗାନ୍ସମଶ୍ନୁତେ । ଅଂତଃପୁରଗନାରୀଣାଂ ସୁଖସୁପ୍ତଃ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତେ
ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପାଇଁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ; ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖରେ ଶୁଇ ଉଠିଥିଲେ।
କିଂକିଣୀରଵସନ୍ନାଦୈସ୍ତଥା ମଧୁରଭାଷଣୈଃ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯାର୍ଧାସନଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଇଂଦ୍ରଲୋକେ ଵସେଚ୍ଚିରମ୍
କିମ୍କିଣୀର ଝିଙ୍କାର ଓ ମଧୁର କଥାରେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ।
ତତଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଭଵନଂ ଚଂଦ୍ରଲୋକଂ ତତୋ ଵ୍ରଜେତ୍ । ସପ୍ତର୍ଷିଭଵନେ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ତତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାପରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତାହାଠୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ; ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଗୃହରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ଧ୍ରୁବ ଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ।