ଏତଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ମତିମାନାଶ୍ରଯେଦ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍ । ନାନାନରକସଂପାତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଯଦି ପୂରୁଷଃ
ଏହି ବିଷୟକୁ ଭାବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ସେ ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଠିଛି।
ସ୍ଥାଵରାଦି ତନୁଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଦି ଭାଗ୍ଯଵଶାତ୍ପୁନଃ । ମାନୁଷ୍ଯଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ଗର୍ଭଵାସୋତିଦୁଃଖଦଃ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପ୍ରକୃତି ଦେହ ପାଇଲେ, ଏବଂ ପୁନି ମଣିଷ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ, ତେଉଁଠି ଗର୍ଭରେ ରହିବାର ଦୁଃଖ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ତତଃ କର୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯଦି ଵା ଜାଯତେ ଭୁଵି । ବାଲ୍ଯାଦିବହୁଦୋଷେଣ ପୀଡିତୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଯଦି ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ବାଳ୍ୟାଦି ଅନେକ ଦୋଷରେ ପୀଡିତ ହୁଏ, ଓ ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ପୁନର୍ଯୌଵନମାସାଦ୍ଯ ଦାରିଦ୍ର୍ଯେଣ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ । ରୋଗେଣ ଗୁରୁଣା ଵାପି ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିନା ତଥା
ପୁନି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ବହୁତ ପୀଡା ହୁଏ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ, କିମ୍ବା ଅବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେନ ଲଭେତ୍ପୀଡାମନିର୍ଵାଚ୍ଯାମିତସ୍ତତଃ । ମନସଶ୍ଚଲନାଦ୍ଵ୍ଯାଧେସ୍ତତୋ ମରଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ; ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଯାଏ।
ନ ତସ୍ମାଦଧିକଂ ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେପ୍ଯନୁଭୂଯତେ । ତତଃ କର୍ମ୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯମଲୋକେ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ
ସଂସାରରେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ; ପରେ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀ ଯମଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡା ଭୋଗିଥାଏ।
ତତ୍ରାତିଯାତନାଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରେଵ ପ୍ରଜାଯତେ । ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଜଂତୁ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଅତି ଯାତନା ଭୋଗି, ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ; ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଏବଂ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦଚରଣେ ତ୍ଵୀଦୃଶୀ ଦଶା । ଅନାଯାସେନ ମରଣଂ ଵିନାଯାସେନ ଜୀଵନମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜା କରିନଥିବା ପାଇଁ ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବାକୁ ଅନେକ ଯତ୍ନ ଲାଗେ, ଜୀବନ ହୁଏ ଅସୁବିଧାରେ।
ଅନାରାଧିତଗୋଵିଂଦଚରଣସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ । ଧନଂ ଯଦି ଭଵେଦ୍ଗେହେ ରକ୍ଷଣାତ୍ତସ୍ଯ କିଂ ଫଲମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜା କରିନଥିବା ପାଇଁ ଧନ ଉପଜେନାହିଁ; ଏବଂ ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ରକ୍ଷାର କଣ ଫଳ?
ଯଦାସୌ କୃଷ୍ଯତେ ଯାମ୍ଯୈର୍ଦୂତୈଃ କିଂ ଧନମନ୍ଵିଯାତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିସତ୍କାର୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଦମ୍
ଯମଙ୍କ ଦୂତ ତାହାକୁ ଟାଣି ନେଇଯିବାବେଳେ, କଣ ଧନ ସାଙ୍ଗ କରିପାରିବ? ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧନ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦାନଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ଦାନଂ କିଲ୍ବିଷନାଶନମ୍ । ଗୋଵିଂଦଭକ୍ତିଭଜନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍
ଦାନ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ; ଦାନ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ମହାପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ବଲଂ ଯଦି ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯେ ନ ଵୃଥା ତଦ୍ଵ୍ଯଯଂ ଚରେତ୍ । ହରେରଗ୍ରେ ନୃତ୍ଯଗୀତଂ କୁର୍ଯାଦେଵମତଂଦ୍ରିତଃ
ମଣିଷରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅପଚୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଆଳସ୍ୟ ଛଡ଼ି।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ପୁଂସାଂ ତଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣେ ସମର୍ପଯେତ୍ । କୃଷ୍ଣାର୍ପିତଂ କୁଶଲଦମନ୍ଯାର୍ପିତମସୌଖ୍ଯଦମ୍
ମଣିଷର ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ କୁଶଳ ଦେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଲେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀହରେରେଵ ପ୍ରତିମାଦିନିରୂପଣମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାଂ କଲଯେତ୍କୃଷ୍ଣ ଗୁଣନାମାନ୍ଯହର୍ନିଶମ୍
ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଓ ଦେହ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍; କାନ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ରାତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ନାମ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍।
ଜିହ୍ଵଯା ହରିପାଦାଂବୁ ସ୍ଵାଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଘ୍ରାଣେନାଘ୍ରାଯ ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜତୁଲସୀଦଲମ୍
ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜଣେ ହରିଙ୍କ ପାଦ ଅମୃତ ଚାଖିବା ଉଚିତ୍; ଘ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦର ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଘ୍ରାଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତ୍ଵଚା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେର୍ଭକ୍ତଂ ମନସାଧ୍ଯାଯ ତତ୍ପଦମ୍ । କୃତାର୍ଥୋ ଜାଯତେ ଜଂତୁର୍ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ତ୍ୱଚା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ମନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା; ଏପରି ହେଲେ ପ୍ରାଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏଠି ଅଧିକ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।
ତନ୍ମନା ହି ଭଵେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଥା ସ୍ଯାତ୍ତଦ୍ଗତାଶଯଃ । ତମେଵାଂତେଭ୍ଯେତି ଲୋକୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ମନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାକୁ ସେଇଠି ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁଠି ଭାବନା ଲଗିଥାଏ, ଶେଷରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ—ଏଥିରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଚେତସା ଚାପ୍ଯନୁଧ୍ଯାତଃ ସ୍ଵପଦଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ନାରାଯଣମନାଦ୍ଯଂତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ
ଯିଏ ନିଜ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ନିବାସ ଦେଇଥାଏ—ସେଇ ଆଦି ଶେଷ ନଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ, କିଏ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହିଁବେ ନାହିଁ?
ସତତ ନିଯତଚିତ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁପାଦାରଵିଂଦେ ଵିତରଣମନୁଶକ୍ତି ପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯ କୁର୍ଯାତ୍ । ନତିମତିରତିମସ୍ଯାଂଘ୍ରିଦ୍ଵଯେ ସଂଵିଦଧ୍ଯାତ୍ସ ହି ଖଲୁ ନରଲୋକେ ପୂଜ୍ଯତାମାପ୍ନୁଯାଚ୍ଚ
ଯାହାର ମନ ସଦା ନିୟମିତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାଉଁରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେଇବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେଉଁଠି ମାନବ ସମାଜରେ ପୂଜ୍ୟତା ଲାଭ କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯନ୍ମହିମା ଲୋକେ ଲୋକନିସ୍ତାରକାରଣମ୍ । ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରେଶସ୍ଯ ନାନାଵିଗ୍ରହଧାରିଣଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ — ଏହିପରି ଭାବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହିମା ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ମହିମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାରଣ ହୁଏ। ସେହି ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ ନାନା ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଏକଂ ପୁରାଣଂ ରୂପଂ ଵୈ ତତ୍ର ପାଦ୍ମଂ ପରଂ ମହତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ମୂର୍ଧା ହରେରେଵ ହୃଦଯଂ ପଦ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଆକାର ଅଛି, ଯାହାକୁ ପାଦ୍ମ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ଏହା ପରମ ଓ ବଡ଼। ଏହାର ମୁଣ୍ଡକୁ ବ୍ରାହ୍ମ କୁହାଯାଏ, ଓ ହୃଦୟକୁ ପଦ୍ମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ହରିଙ୍କର ନିଜ ଅଂଶ।
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁଃ ଶୈଵଂ ଵାମୋ ମହେଶିତୁଃ । ଊରୂ ଭାଗଵତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାଭିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାରଦୀଯକମ୍
ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁକୁ ବୈଷ୍ଣବ କୁହାଯାଏ, ବାମ ବାହୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ ଶୈବ ଅଂଶ। ଉରୁକୁ ଭାଗବତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଓ ନାଭି ନାରଦ ସଂପୃକ୍ତ।
ମାର୍କଂଡେଯଂ ଚ ଦକ୍ଷାଂଘ୍ରିର୍ଵାମୋ ହ୍ଯାଗ୍ନେଯମୁଚ୍ଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ଜାନୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରେଵ ମହାତ୍ମନଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଭାବରେ ଅଛି, ବାମ ପାଦକୁ ଆଗ୍ନେୟ କୁହାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭବିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଅଂଶ।
ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ଵାମଜାନୁରୁଦାହୃତଃ । ଲୈଂଗଂ ହ ଗୁଲ୍ଫକଂ ଦକ୍ଷଂ ଵାରାହଂ ଵାମଗୁଲ୍ଫକମ୍
ବାମ ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଡାହାଣ ଗୁଲ୍ଫକୁ ଲିଙ୍ଗ ଭାବରେ ଓ ବାମ ଗୁଲ୍ଫକୁ ବାରାହ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ସ୍କାଂଦଂ ପୁରାଣଂ ଲୋମାନି ତ୍ଵଗସ୍ଯ ଵାମନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । କୌର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ମେଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
କେଶକୁ ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ ଭାବରେ, ଚମକୁ ବାମନ ଭାବରେ, ପିଠକୁ କୂର୍ମ ଭାବରେ ଓ ଚର୍ବିକୁ ମାତ୍ସ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ମଜ୍ଜା ତୁ ଗାରୁଡଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡମସ୍ଥି ଗୀଯତେ । ଏଵମେଵାଭଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ମଜ୍ଜାକୁ ଗାରୁଡ ପୁରାଣ ଭାବରେ, ଅସ୍ଥିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହରି, ପୁରାଣର ଅଙ୍ଗରୂପ ହେଇଥିଲେ।
ହୃଦଯଂ ତତ୍ର ଵୈ ପାଦ୍ମଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାମୃତମଶ୍ନୁତେ । ପାଦ୍ମମେତତ୍ପୁରାଣଂ ତୁ ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୋଭଵଦ୍ଧରିଃ
ଏଠାରେ ହୃଦୟକୁ ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ହେଉଛି ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ହରି।
ଯସ୍ଯୈକାଧ୍ଯାଯମଧ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵୈଃ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ତତ୍ରାଦିମଂ ସ୍ଵର୍ଗମିଦଂ ସର୍ଵପାଦ୍ମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ପଠିଲେ ମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସମସ୍ତ ପାଦ୍ମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ମହାପାତକିନୋପି ଯେ । ମୁଚ୍ଯଂତେ ତେପି ପାପେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଚୋ ଜୀର୍ଣାଦ୍ଯଥୋରଗାଃ
ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ ଶୁଣିଲେ ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ସାପ ଜରା ପୁନ୍ଚା ଛାଡିଦିଏ।
ଅପି ଚେତ୍ସୁଦୁରାଚାରଃ ସର୍ଵଧର୍ମ୍ମବହିଷ୍କୃତଃ । ଆଦିସ୍ଵର୍ଗଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯଦି କେହି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଶୁଣିଲେ ସେ ଏହାର ଫଳ ପାଇଥାଏ।