ପୁରାଣଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରମୋ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କେଶଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣଟି ଏହି କାରଣରେ ରଚିତ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଧର୍ମ ନିଜେ କେଶବ।
ତସ୍ମାତ୍କୃତେ ପୁରାଣେ ହି ଶ୍ରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦିତି । ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ହରିର୍ଵିପ୍ରଃ ପୁରାଣଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ଏହି କାରଣରୁ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଯେଉଁ ପୁରାଣ ରଚିତ ଏବଂ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଉପସ୍ଥିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ପୁରାଣରେ ହରି ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତଯୋଃ ସଂଗମାସାଦ୍ଯ ହରିରେଵ ଭେଵନ୍ନରଃ । ତଥା ଗଂଗାଂବୁସେକେନ ନାଶଯେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେଲେ, ମଣିଷ ନିଜେ ହରି ସମାନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଜର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କେଶଵୋ ଦ୍ରଵରୂପେଣ ପାପାତ୍ତାରଯତେ ମହୀମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଜନସ୍ଯାକାଂକ୍ଷୀ ଯଦି ଵର୍ତତେ
କେଶବ ଜଳର ଆକାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁର ଭକ୍ତ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁର ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗଂଗାଂବୁସେକମମଲମମଲୀକରଣଂ ଚରେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ଗଂଗା ଭୁଵି ଚ ଗୀଯତେ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତାଦାୟି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ସା ଗଂଗା ଲୋକଵିସ୍ତାରକାରିଣୀ
ସେ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିଜ ରୂପ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗୋଷୁ ପିପ୍ପଲେ । ନାରାଯଣଧିଯା ପୁଂଭିର୍ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ହ୍ଯହୈତୁକୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରାଣ, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ପିପଳ ଗଛରେ, ନାରାୟଣ ଭାବନା ସହିତ ଲୋକମାନେ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିଶ୍ଚିତା ଅମୀ । ତସ୍ମାତ୍ସତତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯଭିଲାଷିଣା
ଏହାମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ସଦା ଏହାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । କଲିକାଲପଯୋରାଶିଂ ପାପଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁରେ ଭକ୍ତି ବିନା ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଫଳହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଳିଯୁଗର ସମୁଦ୍ର ପାପର ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵିଷଯାମଜ୍ଜନାଵର୍ତଂ ଦୁର୍ବୋଧଫେନିଲଂ ପରମ୍ । ମହାଦୁଷ୍ଟଜନଵ୍ଯାଲ ମହାଭୀମଂ ଭଯାନକମ୍
ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଡୁବିଯିବାର ଚକ୍ର, ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ବେଶି ଫେନିଲା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସର୍ପ ସମାନ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ।
ଦୁସ୍ତରଂ ଚ ତରଂତ୍ଯେଵ ହରିଭକ୍ତିତରି ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ଵୈ ଲୋକୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରସାଧନେ
ଏହି କଠିନ ସମୁଦ୍ରକୁ କେବଳ ହରିଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବାମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଲୋକମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
କିଂ ସୁଖଂ ଲଭତେ ଜଂତୁରସଦ୍ଵାର୍ତାଵଧାରଣେ । ହରେରଦ୍ଭୁତଲୀଲସ୍ଯ ଲୀଲାଖ୍ଯାନେନ ସଜ୍ଜତେ
ଅସତ୍ୟ କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ଜନ୍ତୁ କଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାର କଥା ଶୁଣିଲେ ମନ ତାହାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରକଥାଲୋକେ ନାନାଵିଷଯମିଶ୍ରିତାଃ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଯଦି ଵୈ ନୄଣାଂ ଵିଷଯେ ସଜ୍ଜତେ ମନଃ
ସେଇ ବିଚିତ୍ର କଥାର ଜଗତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ମିଶିଥାଏ, ଯଦି ମଣିଷର ମନ ବିଷୟସୁଖରେ ଲଗିଥାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ସେଠି ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵାଣେ ଯଦି ଵା ଚିତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ତଦପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ହେଲଯା ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚାପି ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଧରିଃ
କିମ୍ବା ମନ ମୋକ୍ଷରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଅଲସତାରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ନିଷ୍କ୍ରିଯୋପି ହୃଷୀକେଶୋ ନାନାକର୍ମ ଚକାର ସଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୂଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ହୃଷୀକେଶ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ।
ନ ଲଭ୍ଯତେ କର୍ମଣାପି ଵାଜପେଯଶତାଦିନା । ରାଜସୂଯାଯୁତେନାପି ଯଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଲଭ୍ଯତେ
ଶତ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦଶ ହଜାର ରାଜସୂୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେପରି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ପଦଂ ଚେତସା ସେଵ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ ମୁହୁଃ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ସାରମାଶ୍ରଯଧ୍ଵଂ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେ ପଦକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ମନରେ ସେବନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେହି ହରିଙ୍କର ପଦକୁ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ମୂଳ ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ କର।
ରେ ରେ ଵିଷଯସଂଲୁବ୍ଧାଃ ପାମରା ନିଷ୍ଠୁରା ନରାଃ । ରୌରଵେ ହି କିମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ପାତଯିଷ୍ଯଥ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଲୋଭୀ, ମୂଢ଼ ଓ କଠୋର ମଣିଷମାନେ, ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜକୁ କାହିଁକି ରୌରବ ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ?
ଵିନା ଗୋଵିଂଦସୌମ୍ଯାଂଘ୍ରିସେଵନଂ ମା ଗମିଷ୍ଯତି । ଅନାଯାସେନ ଦୁଃଖାନାଂ ତରଣଂ ଯଦି ଵାଂଛଥ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଚରଣ ସେବା ଛଡ଼ି, ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ଆପଣ ଅସୁବିଧା ଛଡ଼ି ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏହିପରି ସେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଭଜଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଚରଣାଵପୁନର୍ଭଵକାରଣେ । କୁତ ଏଵାଗତୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କୁତ ଏଵ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ମଣିଷ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏବଂ କେଉଁଠି ଫେରିଯିବ?
ଏତଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ମତିମାନାଶ୍ରଯେଦ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍ । ନାନାନରକସଂପାତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଯଦି ପୂରୁଷଃ
ଏହି ବିଷୟକୁ ଭାବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ସେ ବିଭିନ୍ନ ନରକରୁ ଉଠିଛି।
ସ୍ଥାଵରାଦି ତନୁଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଦି ଭାଗ୍ଯଵଶାତ୍ପୁନଃ । ମାନୁଷ୍ଯଂ ଲଭତେ ତତ୍ର ଗର୍ଭଵାସୋତିଦୁଃଖଦଃ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପ୍ରକୃତି ଦେହ ପାଇଲେ, ଏବଂ ପୁନି ମଣିଷ ଜନ୍ମ ମିଳିଲେ, ତେଉଁଠି ଗର୍ଭରେ ରହିବାର ଦୁଃଖ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ତତଃ କର୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯଦି ଵା ଜାଯତେ ଭୁଵି । ବାଲ୍ଯାଦିବହୁଦୋଷେଣ ପୀଡିତୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାପରେ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଯଦି ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେ ବାଳ୍ୟାଦି ଅନେକ ଦୋଷରେ ପୀଡିତ ହୁଏ, ଓ ଦ୍ୱିଜଗଣ।
ପୁନର୍ଯୌଵନମାସାଦ୍ଯ ଦାରିଦ୍ର୍ଯେଣ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ । ରୋଗେଣ ଗୁରୁଣା ଵାପି ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିନା ତଥା
ପୁନି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ବହୁତ ପୀଡା ହୁଏ, କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ, କିମ୍ବା ଅବୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେନ ଲଭେତ୍ପୀଡାମନିର୍ଵାଚ୍ଯାମିତସ୍ତତଃ । ମନସଶ୍ଚଲନାଦ୍ଵ୍ଯାଧେସ୍ତତୋ ମରଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ; ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଯାଏ।
ନ ତସ୍ମାଦଧିକଂ ଦୁଃଖଂ ସଂସାରେପ୍ଯନୁଭୂଯତେ । ତତଃ କର୍ମ୍ମଵଶାଜ୍ଜଂତୁର୍ଯମଲୋକେ ପ୍ରପୀଡ୍ଯତେ
ସଂସାରରେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ; ପରେ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାଣୀ ଯମଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡା ଭୋଗିଥାଏ।
ତତ୍ରାତିଯାତନାଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନରେଵ ପ୍ରଜାଯତେ । ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଜଂତୁ ମ୍ରିଯତେ ଜାଯତେ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଅତି ଯାତନା ଭୋଗି, ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ; ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଏବଂ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦଚରଣେ ତ୍ଵୀଦୃଶୀ ଦଶା । ଅନାଯାସେନ ମରଣଂ ଵିନାଯାସେନ ଜୀଵନମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜା କରିନଥିବା ପାଇଁ ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବାକୁ ଅନେକ ଯତ୍ନ ଲାଗେ, ଜୀବନ ହୁଏ ଅସୁବିଧାରେ।
ଅନାରାଧିତଗୋଵିଂଦଚରଣସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ । ଧନଂ ଯଦି ଭଵେଦ୍ଗେହେ ରକ୍ଷଣାତ୍ତସ୍ଯ କିଂ ଫଲମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜା କରିନଥିବା ପାଇଁ ଧନ ଉପଜେନାହିଁ; ଏବଂ ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ରକ୍ଷାର କଣ ଫଳ?
ଯଦାସୌ କୃଷ୍ଯତେ ଯାମ୍ଯୈର୍ଦୂତୈଃ କିଂ ଧନମନ୍ଵିଯାତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିସତ୍କାର୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଦମ୍
ଯମଙ୍କ ଦୂତ ତାହାକୁ ଟାଣି ନେଇଯିବାବେଳେ, କଣ ଧନ ସାଙ୍ଗ କରିପାରିବ? ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧନ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।