ତତ୍ର ତୌଵିଧିଵତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ସୁମନୋ ଧୂପଦୀପକୈଃ । ଆନର୍ଚତୁର୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୌ ଚଂଡିକାଂ ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା
ସେଠାରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦୁହେଁ ସ୍ନାନ କରି, ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୂଜିତା ତାଭ୍ଯାଂ ଦିନୈଃ ସପ୍ତଭିରଂବିକା । ଉଵାଚ ଵାଚା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଭୂତ୍ଵା ଵିଶଦମାନସା
ସେମାନେ ସ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସପ୍ତଦିନ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଭୋ ଭୋ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ମି ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁଦୃଢଯା ତଵ । ଦଦାମି ପୁତ୍ରଂ ତେ ସାଧୋ ଯଦର୍ଥେ ଯତ୍ନଵାନସି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ବଣିକ, ତୁମର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ପାଇଁ ତୁମେ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଛ, ସେଇ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।'
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମା ଵିଲଂବସ୍ଵ ଵନମୈଦ୍ରଂ ଚ ଖାଂଡଵମ୍ । ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ମହାପୁଣ୍ଯମିଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ତୁମେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରବନ ଓ ଖାଣ୍ଡବ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ନିଗମୋଦ୍ବୋଧକଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ନିଖିଲକାମଦମ୍ । ବୃହସ୍ପତିକୃତଂ ତତ୍ର ସ୍ନାହି ତ୍ଵଂ ସୁତଵାଂଛଯା
ସେଠାରେ ବେଦକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କର।
ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତସ୍ତାତ ତଵ ସ୍ନାନେନ ତତ୍ର ହି । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମଯାପ୍ଯଂଗ ଲବ୍ଧଃ ସ୍କଂଦଃ ସୁରାରିହା
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ମୋର ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦକୁ ପାଇଥିଲି।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ପିତା ମମ ସହସ୍ତ୍ରିଯା । ଅତ୍ରାଜଗାମ ସତ୍ତୀର୍ଥେ ସସ୍ନୌ ଚ ସୁତଵାଂଛଯା
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋର ପିତା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଉପସ୍କରଵତୀର୍ଧେନୂର୍ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ଶତମ୍ । ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଯଥାଵିଧ୍ଯତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ଉପକରଣ ସହିତ ଶତ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କଲେ। ଏବଂ ବିଧିମତେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରମୁଷିତ୍ଵା ତୁ ଦଂପତୀ ଯତମାନସୌ । ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵଗୃହାନିଷ୍ଟଲାଭୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖାଂବୁଜୌ
ସପ୍ତରାତ୍ର ରହି, ଏହି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦମ୍ପତି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ଆନନ୍ଦରେ ମୁଖ ଖିଲିଯାଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ମାସି ମାତୁର୍ମମାନ୍ଵହମ୍ । ଵ୍ଯତୀତେ ନଵମେ ମାସି ଜାତୋଽହଂ ଦଶମେ ଶୁଭେ
ସେଠି ସେଇ ବର୍ଷରେ ମୋର ମାଆ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ନବମ ମାସ ପରେ, ଶୁଭ ଦଶମ ମାସରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମନ୍ଯଦୁକ୍ତଂ ତେ ପୁରାଵୃତ୍ତମିଦଂ ମଯା । ଦଶାବ୍ଦଦ୍ଵଯମେଵୈତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ପିତୁର୍ମୁଖାତ୍
ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଇ ପୂର୍ବ ଘଟଣାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ବିଶ୍ ଦିନ ପୂର୍ବେ ମୋର ପିତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଏକଦା କ୍ଷମମାଲୋକ୍ଯ ଗୃହକର୍ମଣି ମାଂ ପିତା । ଗୃହଂ ମାମର୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯମାପ୍ନୁଵନ୍
ଏକଦିନ ଘର କାମକୁ ଦେଖି ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ପିତା ଏହି ଜଗତରୁ ଅସକ୍ତି ଲାଗି ଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ମୋତେ ଦେଲେ।
ମାଂ ଚୋଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୋଵିଂଦାସକ୍ତମାନସଃ । ଵିନିଂଦନ୍ଵିଷଯାସକ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ସ୍ତୁଵନ୍ମୁହୁଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦ ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ପିତା, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସକ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପିତୋଵାଚ- ସୁମତେ ଵାର୍ଦ୍ଧକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପଲିତାଶ୍ଚିକୁରା ମମ । ଗୋଵିଂଦଚରଣାଂଭୋଜଂ ସେଵିଷ୍ଯେ ସାଧୁସେଵିତମ୍
ପିତା କହିଲେ: 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର ବୟସ୍ ହୋଇଯାଇଛି, କେଶ ପକାଯାଇଛି। ମୁଁ ସାଧୁମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ସେବିବି।'
ତତ୍ସୈଵଯା ଭଵେତ୍ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍ । ସ ପୁମାନାତ୍ମସଂତୁଷ୍ଟୋ ନ କିଂଚିଦଭିଵାଂଛତି
ସେଇ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଯାହାର ମନ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେ ପୁରୁଷ ନିଜରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ନିଷ୍କାମଃ ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ଭୁଂଜନ୍ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ । ପ୍ରାକୃତେ ତତ୍ସମାପ୍ତୌ ଚ ତ୍ଯଜନ୍ଦେହଂ ଭଵତ୍ଯଜଃ
ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ନିଜର କର୍ମଫଳ ଭୋଗି, ତାହା ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ହୁଏ।
ତାଂ ଵଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗୁଣସୁଖଂ ଯାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ଚିତ୍ସୁଖମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ତଦ୍ଭଵେତ୍ତୁଚ୍ଛଂ ସୁଧାଯା ଇଵ ତକ୍ରକମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ସୁଖ ମିଳେ, ଚିତ୍ତର ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତର ସୁଖ ମିଳିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ସୁଖ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ସୁଧା ସମ୍ମୁଖରେ ତକ୍ର।
ହରେର୍ମାଯାବଲଵତୀଯଂ ମୋହଯତି ଦେହିନମ୍ । ହିତାନି ତଂ ନ ଜାନାତି ସ ଯଥା ମଦିରାମଦଃ
ହରିଙ୍କ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେହୀକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ। ସେ ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମଦରେ ମତଲବ ହୋଇଥିବା ଲୋକ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ନିଵୃତ୍ତିଂ ଚ ଵିଦ୍ଯଯାଵିଦ୍ଯଯା ଚ ସଃ । କରୋତି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କାଲେ ବାଲଲୀଲୋ ହି ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବା ଓ କାମ ଛାଡ଼ିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ସବୁ କରନ୍ତି; ଏହା ସେ ଶିଶୁ ଖେଳ ଭଳି କରନ୍ତି।
ଵେଦୋଦିତଂ ଯଦା କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଫଲମିଚ୍ଛତା । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ସା ପରା ତାତ ତେଷାମର୍ପଣମୀଶ୍ଵରେ
ଯେତେବେଳେ କେହି ବେଦରେ କହିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଆଶା କରେ, ସେଠିକି ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କାମ କୁହାଯାଏ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଏହି କାମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।
ଯଥା ନିର୍ଦଗ୍ଧାବୀଜାନି ନ ପ୍ରରୋହଂତି ଯତ୍ନତଃ । ଯଥା କର୍ମାଣି ଵିଶ୍ଵେଶେ ନିଃକାମେନାର୍ପିତାନି ତୁ
ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ବୀଜ କେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
କର୍ମଣାଂ ଚ ଲଯୋ ମୋକ୍ଷଃ ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦାଯିନାମ୍ । ତଦୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତୁ ବଂଧଃ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯସୌ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଣଯଃ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ହେବାକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ବନ୍ଧନ—ଏହିଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ।
ଅତୋଽହଂ କର୍ମଵେଦୋକ୍ତଂ କୁର୍ଵନ୍ନାଭିଲଷନ୍ଫଲମ୍ । ପର୍ଯଟିଷ୍ଯାମି ତୀର୍ଥେଷୁ ହୃଦି ଭକ୍ତି ଦଧଦ୍ଧରେଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ବେଦରେ କହିଥିବା କାମ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳ ଆଶା କରିବି ନାହିଁ; ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଧରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଞ୍ଚିବି।
ଏଵଂ ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମାଣି ଭୁଂଜନ୍ନାନ୍ଯାନ୍ଯତର୍ଜଯନ୍। ହନିଷ୍ଯାମି ଜଗଦ୍ରୋଗଂ ପୀତ୍ଵା ସତ୍ସଂଗମୌଷଧମ୍
ଏପରି ଭାବେ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସହିବି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ରୋକିବି; ସତ୍ସଙ୍ଗର ଔଷଧ ପିଇ, ଜଗତର ରୋଗ ନଶାଇଦେବି।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାହଂ ପିତୁରାତ୍ମନଃ । ଅଵଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ତନ୍ନିଶାମଯ ତତ୍ଵତଃ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ—ଏମିତି ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ସେଠି ତାଙ୍କୁ କହିଲି—ସେ କଥାକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଶୁଣ।
ଵୈଶ୍ଯପୁତ୍ର ଉଵାଚ- ଅଯଂ ଜନୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ କଥଯିଷ୍ଯତି ନୋ ଯଶଃ । ଦୁଷ୍ଟକୁଟୁଂବାଦୁଦ୍ଵିଜ୍ଯ ନିଃସୃତ୍ଯ ଗତ ଇତ୍ଯଯମ୍
ବଣିକପୁତ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଲୋକଟିଏ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ପଳାଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଇଯଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ତାତ ଭୁଵନତ୍ରଯପାଵନୀ । ସ୍ମୃତା ହରତ୍ଯଘଂ ଦୂରାତ୍କସ୍ମାଦେନାଂ ଵିମୁଂଚସି
ଏହି ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମଦାୟିନୀ ନଦୀ, ପ୍ରିୟ, ତିନି ଲୋକର ପବିତ୍ରକାରିଣୀ; କହାଯାଏ ଏହି ଦୂରରୁ ପାପ ହରିନେଇ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଛାଡ଼ୁଛ?
ପାପକାରୀ ଜନସ୍ତାତ ମ୍ରିଯତେ ମଗଧେ ତୁ ଯଃ । ସୋପ୍ଯସ୍ତପାପୋ ଗଂଗାଯାଂ ସ୍ଵର୍ଯାତି ତ୍ଯଜମାଶୁଭମ୍
ପ୍ରିୟ, ମଗଧରେ ଯେଉଁ ପାପୀ ଲୋକ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗଙ୍ଗାରେ ମରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପୁତ୍ରାଃ ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କପିଲକ୍ରୋଧନିର୍ଦଗ୍ଧା ଗତାଯତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଦିଵମ୍
ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ, କପିଳଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତାମିମାଂ ତ୍ରିଦିଵଶ୍ରେଣୀଂ ମୁକ୍ତେରପି ଵିଧାଯିନୀମ୍ । ମୁମୁକ୍ଷୁସେଵିତାଂ ତାତ ମୁକ୍ତ୍ଵା ମାନ୍ଯତ୍ର ଗମ୍ଯତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି—ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିଅନି।