କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ଯଦି । ପ୍ରେତ୍ଯ ପୀପୂଷଧାରାଭିଃ ସିଂଚତେ କଲ୍ପକୋଟିକମ୍
ଯଦି କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅମୃତଧାରାରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିଜତୁଂଡଂ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଂଟକମ୍ । ତତ୍ର ଚେଦୁପ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କୋଟିକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖ ଏକ ମହା ଖେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଅଶୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା କଣ୍ଟକ ନାହିଁ; ସେଠି ଯାହା ବିଜା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସଘୃତଂ ଭୋଜନଂ ଚାସ୍ମୈ ଦତ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପଂ ସ ମୋଦତେ । ନାନାସୁମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଯୋ ଦଦାତି ଦ୍ଵିଜତୁଷ୍ଟଯେ
ଘିଅ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ—
ତସ୍ଯ ଲୋକା ମହାଭୋଗାଃ କୋଟିକଲ୍ପାଂତମୁକ୍ତିଦାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାନୁକୀର୍ତିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଭୋଗର ଲୋକ, ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଠ କରାଯାଏ—
ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାପଦଵାନଲମ୍ । ପୁରାଣଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାଧିକମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ସଦା ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ଯୈକପାଦଶ୍ରଵଣାଦ୍ଧରିରେଵ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥା ସୂର୍ଯଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରକାଶାଯ ଚରେଦ୍ଧରିଃ
ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ହରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବା ପାଇଁ ଚାଲିବା କରନ୍ତି—
ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତାମେଵ ହରିରାଲୋକହେତଵେ । ତଥୈଵାଂତଃପ୍ରକାଶାଯ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ପାଇଁ ହରି କାରଣ; ସେପରି ଆନ୍ତରିକ ଆଲୋକ ପାଇଁ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ ହରି।
ଵିଚରେଦିହ ଭୂତେଷୁ ପୁରାଣଂ ପାଵନଂ ପରମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଦି ହରେଃ ପ୍ରୀତେରୁତ୍ପାଦେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ପୁରାଣ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରକାରୀ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ; ତେଣୁ ଯଦି ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମନ ଲଗାଯାଏ—
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମନିଶଂ ପୁଂଭିଃ ପୁରାଣଂ କୃଷ୍ଣରୂପିଣମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଶାଂତେନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପୁରୁଷମାନେ କୃଷ୍ଣ ରୂପୀ ପୁରାଣକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମମଲମମଲୀକରଣଂ ପରମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦାର୍ଥମାହୃତ୍ଯ ହରିଣା ଵ୍ଯାସରୂପିଣା
ପୁରାଣର କଥା ନିର୍ମଳ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରକାରୀ; ଯେଉଁଠି ବ୍ୟାସ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହରି ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରମୋ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କେଶଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣଟି ଏହି କାରଣରେ ରଚିତ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଧର୍ମ ନିଜେ କେଶବ।
ତସ୍ମାତ୍କୃତେ ପୁରାଣେ ହି ଶ୍ରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦିତି । ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ହରିର୍ଵିପ୍ରଃ ପୁରାଣଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ଏହି କାରଣରୁ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଯେଉଁ ପୁରାଣ ରଚିତ ଏବଂ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଉପସ୍ଥିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ପୁରାଣରେ ହରି ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତଯୋଃ ସଂଗମାସାଦ୍ଯ ହରିରେଵ ଭେଵନ୍ନରଃ । ତଥା ଗଂଗାଂବୁସେକେନ ନାଶଯେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେଲେ, ମଣିଷ ନିଜେ ହରି ସମାନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଜର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କେଶଵୋ ଦ୍ରଵରୂପେଣ ପାପାତ୍ତାରଯତେ ମହୀମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଜନସ୍ଯାକାଂକ୍ଷୀ ଯଦି ଵର୍ତତେ
କେଶବ ଜଳର ଆକାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁର ଭକ୍ତ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁର ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗଂଗାଂବୁସେକମମଲମମଲୀକରଣଂ ଚରେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ଗଂଗା ଭୁଵି ଚ ଗୀଯତେ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତାଦାୟି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ସା ଗଂଗା ଲୋକଵିସ୍ତାରକାରିଣୀ
ସେ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିଜ ରୂପ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗୋଷୁ ପିପ୍ପଲେ । ନାରାଯଣଧିଯା ପୁଂଭିର୍ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ହ୍ଯହୈତୁକୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରାଣ, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ପିପଳ ଗଛରେ, ନାରାୟଣ ଭାବନା ସହିତ ଲୋକମାନେ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିଶ୍ଚିତା ଅମୀ । ତସ୍ମାତ୍ସତତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯଭିଲାଷିଣା
ଏହାମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ସଦା ଏହାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । କଲିକାଲପଯୋରାଶିଂ ପାପଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁରେ ଭକ୍ତି ବିନା ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଫଳହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଳିଯୁଗର ସମୁଦ୍ର ପାପର ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵିଷଯାମଜ୍ଜନାଵର୍ତଂ ଦୁର୍ବୋଧଫେନିଲଂ ପରମ୍ । ମହାଦୁଷ୍ଟଜନଵ୍ଯାଲ ମହାଭୀମଂ ଭଯାନକମ୍
ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଡୁବିଯିବାର ଚକ୍ର, ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ବେଶି ଫେନିଲା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସର୍ପ ସମାନ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ।
ଦୁସ୍ତରଂ ଚ ତରଂତ୍ଯେଵ ହରିଭକ୍ତିତରି ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ଵୈ ଲୋକୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରସାଧନେ
ଏହି କଠିନ ସମୁଦ୍ରକୁ କେବଳ ହରିଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବାମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଲୋକମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
କିଂ ସୁଖଂ ଲଭତେ ଜଂତୁରସଦ୍ଵାର୍ତାଵଧାରଣେ । ହରେରଦ୍ଭୁତଲୀଲସ୍ଯ ଲୀଲାଖ୍ଯାନେନ ସଜ୍ଜତେ
ଅସତ୍ୟ କଥାରେ ମନ ଲଗାଇ ଜନ୍ତୁ କଣ ସୁଖ ପାଏ? ହରିଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାର କଥା ଶୁଣିଲେ ମନ ତାହାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରକଥାଲୋକେ ନାନାଵିଷଯମିଶ୍ରିତାଃ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ଯଦି ଵୈ ନୄଣାଂ ଵିଷଯେ ସଜ୍ଜତେ ମନଃ
ସେଇ ବିଚିତ୍ର କଥାର ଜଗତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ମିଶିଥାଏ, ଯଦି ମଣିଷର ମନ ବିଷୟସୁଖରେ ଲଗିଥାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ସେଠି ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଵାଣେ ଯଦି ଵା ଚିତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯା ତଦପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ହେଲଯା ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚାପି ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵେଦ୍ଧରିଃ
କିମ୍ବା ମନ ମୋକ୍ଷରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଅଲସତାରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ନିଷ୍କ୍ରିଯୋପି ହୃଷୀକେଶୋ ନାନାକର୍ମ ଚକାର ସଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୂଣାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ହୃଷୀକେଶ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ।
ନ ଲଭ୍ଯତେ କର୍ମଣାପି ଵାଜପେଯଶତାଦିନା । ରାଜସୂଯାଯୁତେନାପି ଯଥା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଲଭ୍ଯତେ
ଶତ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦଶ ହଜାର ରାଜସୂୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ସେପରି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ପଦଂ ଚେତସା ସେଵ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିରାଚରିତଂ ମୁହୁଃ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ସାରମାଶ୍ରଯଧ୍ଵଂ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେ ପଦକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ମନରେ ସେବନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେହି ହରିଙ୍କର ପଦକୁ ଭବସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ମୂଳ ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ କର।
ରେ ରେ ଵିଷଯସଂଲୁବ୍ଧାଃ ପାମରା ନିଷ୍ଠୁରା ନରାଃ । ରୌରଵେ ହି କିମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ପାତଯିଷ୍ଯଥ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଲୋଭୀ, ମୂଢ଼ ଓ କଠୋର ମଣିଷମାନେ, ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜକୁ କାହିଁକି ରୌରବ ନରକକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ?
ଵିନା ଗୋଵିଂଦସୌମ୍ଯାଂଘ୍ରିସେଵନଂ ମା ଗମିଷ୍ଯତି । ଅନାଯାସେନ ଦୁଃଖାନାଂ ତରଣଂ ଯଦି ଵାଂଛଥ
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶାନ୍ତ ଚରଣ ସେବା ଛଡ଼ି, ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ଆପଣ ଅସୁବିଧା ଛଡ଼ି ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏହିପରି ସେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଭଜଧ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଚରଣାଵପୁନର୍ଭଵକାରଣେ । କୁତ ଏଵାଗତୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କୁତ ଏଵ ପୁନର୍ଵ୍ରଜେତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ମଣିଷ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ଏବଂ କେଉଁଠି ଫେରିଯିବ?