ନାରାଯଣମନାଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ । ତସ୍ଯ ମାତା ମହାଭାଗା ପିତା ତସ୍ଯ ମହାକୃତୀ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ସେବା କରିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ମାଆ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କର ବାପା ବଡ଼ କର୍ମଶୀଳ ।
ଜନାର୍ଦ୍ଦନପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ହୃଦଯେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । ଜନାର୍ଦନଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଯିଏ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରେ—ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯିଏ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦୟାଳୁ ।
ଇତୀରଯଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ନ ତେଷାଂ ନିରଯେ ଗତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ହି ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହରିରୂପିଣଃ
ଯେମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୂପରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି।
ପୂଜଯେଯୁର୍ଯଥାଯୋଗଂ ହରିସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି । ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ଵିଚରେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଯଦି ସମ୍ଯୋଗ ଭଳି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିନା କର୍ମ୍ମ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନୈଵ ହି । ଦ୍ଵିଜପାଦାଂବୁଭକ୍ତ୍ଯା ଯୈଃ ପୀତ୍ଵା ଶିରସି ଚାର୍ପିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦଝଳ ପିଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି—
ତର୍ପିତା ପିତରସ୍ତେନ ଆତ୍ମାପି କିଲ ତାରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖେ ଯେନ ଦତ୍ତଂ ମଧୁରମର୍ଚିତମ୍
ସେଥିରେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ନିଜ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଧାର ପାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଯାହା ମଧୁର ଭାବେ ଦିଆଯାଏ ଓ ପୂଜା କରାଯାଏ—
ସାକ୍ଷାତ୍କୃଷ୍ଣମୁଖେ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭୁଂକ୍ତେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅହୋତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ଲୋକା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ କେଶଵେ ଦ୍ଵିଜେ
ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଆଯାଏ, ହରି ସେଠି ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ କେଶବ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଥିବା ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ କେତେ ଦୁର୍ଲଭ!
ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ସେଵଂତେ ତଦଭାଵେ ହି ତତ୍କ୍ରିଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମଧିଷ୍ଠାନାତ୍ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଗୀଯତେ
ଲୋକେ ପ୍ରତିମା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବବିଗ୍ରହର ସେବା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତେଷାଂ ପାଣୌ ଚ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହରିପାଣୌ ତଦର୍ପିତମ୍ । ତେଭ୍ଯଃ କୃତାନ୍ନମସ୍କାରାତ୍ତିରସ୍କାରୋ ହି ପାପ୍ମତାମ୍
ତାଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ହରିଙ୍କ ହାତରେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ପାପର ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵଂଦନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତାଂ ସମାରାଧ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଭାବି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ଯଦି । ପ୍ରେତ୍ଯ ପୀପୂଷଧାରାଭିଃ ସିଂଚତେ କଲ୍ପକୋଟିକମ୍
ଯଦି କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅମୃତଧାରାରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିଜତୁଂଡଂ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଂଟକମ୍ । ତତ୍ର ଚେଦୁପ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କୋଟିକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖ ଏକ ମହା ଖେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଅଶୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା କଣ୍ଟକ ନାହିଁ; ସେଠି ଯାହା ବିଜା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସଘୃତଂ ଭୋଜନଂ ଚାସ୍ମୈ ଦତ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପଂ ସ ମୋଦତେ । ନାନାସୁମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଯୋ ଦଦାତି ଦ୍ଵିଜତୁଷ୍ଟଯେ
ଘିଅ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ—
ତସ୍ଯ ଲୋକା ମହାଭୋଗାଃ କୋଟିକଲ୍ପାଂତମୁକ୍ତିଦାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାନୁକୀର୍ତିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଭୋଗର ଲୋକ, ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଠ କରାଯାଏ—
ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାପଦଵାନଲମ୍ । ପୁରାଣଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାଧିକମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ସଦା ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ଯୈକପାଦଶ୍ରଵଣାଦ୍ଧରିରେଵ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥା ସୂର୍ଯଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରକାଶାଯ ଚରେଦ୍ଧରିଃ
ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ହରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବା ପାଇଁ ଚାଲିବା କରନ୍ତି—
ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତାମେଵ ହରିରାଲୋକହେତଵେ । ତଥୈଵାଂତଃପ୍ରକାଶାଯ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ପାଇଁ ହରି କାରଣ; ସେପରି ଆନ୍ତରିକ ଆଲୋକ ପାଇଁ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ ହରି।
ଵିଚରେଦିହ ଭୂତେଷୁ ପୁରାଣଂ ପାଵନଂ ପରମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଦି ହରେଃ ପ୍ରୀତେରୁତ୍ପାଦେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ପୁରାଣ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରକାରୀ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ; ତେଣୁ ଯଦି ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମନ ଲଗାଯାଏ—
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମନିଶଂ ପୁଂଭିଃ ପୁରାଣଂ କୃଷ୍ଣରୂପିଣମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଶାଂତେନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପୁରୁଷମାନେ କୃଷ୍ଣ ରୂପୀ ପୁରାଣକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମମଲମମଲୀକରଣଂ ପରମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦାର୍ଥମାହୃତ୍ଯ ହରିଣା ଵ୍ଯାସରୂପିଣା
ପୁରାଣର କଥା ନିର୍ମଳ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରକାରୀ; ଯେଉଁଠି ବ୍ୟାସ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହରି ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।
ପୁରାଣଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିପ୍ର ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ପରମୋ ଭଵେତ୍ । ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚିତୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ କେଶଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାଣଟି ଏହି କାରଣରେ ରଚିତ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ପୁରାଣରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଧର୍ମ ନିଜେ କେଶବ।
ତସ୍ମାତ୍କୃତେ ପୁରାଣେ ହି ଶ୍ରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଵେଦିତି । ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ହରିର୍ଵିପ୍ରଃ ପୁରାଣଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ଏହି କାରଣରୁ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଯେଉଁ ପୁରାଣ ରଚିତ ଏବଂ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ବିଷ୍ଣୁ ଉପସ୍ଥିତ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ପୁରାଣରେ ହରି ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତଯୋଃ ସଂଗମାସାଦ୍ଯ ହରିରେଵ ଭେଵନ୍ନରଃ । ତଥା ଗଂଗାଂବୁସେକେନ ନାଶଯେତ୍କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଦୁଇଟି—ହରି ଓ ପୁରାଣ—ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେଲେ, ମଣିଷ ନିଜେ ହରି ସମାନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଜର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କେଶଵୋ ଦ୍ରଵରୂପେଣ ପାପାତ୍ତାରଯତେ ମହୀମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଭଜନସ୍ଯାକାଂକ୍ଷୀ ଯଦି ଵର୍ତତେ
କେଶବ ଜଳର ଆକାରରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁର ଭକ୍ତ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁର ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଗଂଗାଂବୁସେକମମଲମମଲୀକରଣଂ ଚରେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପ୍ରଦା ଦେଵୀ ଗଂଗା ଭୁଵି ଚ ଗୀଯତେ
ସେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତାଦାୟି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ସା ଗଂଗା ଲୋକଵିସ୍ତାରକାରିଣୀ
ସେ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିଜ ରୂପ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଗଂଗାଯାଂ ଗୋଷୁ ପିପ୍ପଲେ । ନାରାଯଣଧିଯା ପୁଂଭିର୍ଭକ୍ତିଃ କାର୍ଯା ହ୍ଯହୈତୁକୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୁରାଣ, ଗଙ୍ଗା, ଗାଈ ଓ ପିପଳ ଗଛରେ, ନାରାୟଣ ଭାବନା ସହିତ ଲୋକମାନେ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵିଷ୍ଣୁରୂପା ହି ତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିଶ୍ଚିତା ଅମୀ । ତସ୍ମାତ୍ସତତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯଭିଲାଷିଣା
ଏହାମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ସଦା ଏହାମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଜନ୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । କଲିକାଲପଯୋରାଶିଂ ପାପଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁରେ ଭକ୍ତି ବିନା ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଫଳହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଳିଯୁଗର ସମୁଦ୍ର ପାପର ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଵିଷଯାମଜ୍ଜନାଵର୍ତଂ ଦୁର୍ବୋଧଫେନିଲଂ ପରମ୍ । ମହାଦୁଷ୍ଟଜନଵ୍ଯାଲ ମହାଭୀମଂ ଭଯାନକମ୍
ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଡୁବିଯିବାର ଚକ୍ର, ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ବେଶି ଫେନିଲା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସର୍ପ ସମାନ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟାନକ।