ଜନାର୍ଦ୍ଦନାଂଘ୍ରିସେଵା ହି ହ୍ଯପୁନର୍ଭଵଦାଯିନୀ । ନାରୀଣାଂ ଯୋନିସେଵା ହି ଯୋନିସଂକଟକାରିଣୀ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଚରଣସେବା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ନାରୀଙ୍କ ଯୋନିସେବା କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଦିଏ ।
ପୁନଃପୁନଃ ପତେଦ୍ଯୋନୌ ଯଂତ୍ରନିଷ୍ପାଚିତୋ ଯଥା । ପୁନସ୍ତାମେଵାଭିଲଷେଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦସ୍ଯ ଵିଡଂବନମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚିପି ଯେପରି ଯୋନିରେ ପଡ଼େ; ତଥାପି ସେ ସେଠାକୁ ପୁଣି ଆଶା କରେ—ଏହା ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ଉପହାସ ବୋଲି ଜାଣ ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁରହଂ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଗୋଵିଂଦେ ଧେହି ହୃଦଯଂ ନ ଯୋନୌ ଯାତନାଜୁଷି
ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ କହୁଛି—ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଶୁଣ: ହୃଦୟକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଯୋନିରେ ନୁହେଁ ।
ନାରୀସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଶ୍ଚାପି ପରିଵର୍ତ୍ତତେ । ପଦେପଦେଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେ ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
କୁଲାଂଗନା ଦୈଵଯୋଗାଦୂଢା ଯଦି ନୃଣାଂ ସତୀ । ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଯସ୍ତତ୍ର ତତ୍ସଂଗଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯଦି ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ସତୀ ନାରୀ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୋଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ତେବେ ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ନାରୀସଂଗୋ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞୈରସତ୍ସଂଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଅସତ୍ସଙ୍ଗ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ମିନ୍ସତି ହରୌ ଭକ୍ତିଃ ସୁଦୃଢା ନୈଵ ଜାଯତେ । ସର୍ଵସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହା ଥିଲେ ହରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ ।
ହରିଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଲୋକେତ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ହି ମତା ମମ । ହରୌ ଯସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ; ଯାହାଙ୍କର ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହିତସାଧନ କରିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ତଦେଵାଚରେତ୍କର୍ମ ହରିଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯେନ ହି । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଜଗତ୍ତୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀଣିତେ ପ୍ରୀଣିତଂ ଜଗତ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କେବଳ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହୁଏ ।
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ଵୃଥା ଜନ୍ମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଶାଦି ସୁରା ଯସ୍ଯ ଯଜଂତେ ପ୍ରୀତିହେତଵେ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ପୂଜନ୍ତି ।
ନାରାଯଣମନାଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ । ତସ୍ଯ ମାତା ମହାଭାଗା ପିତା ତସ୍ଯ ମହାକୃତୀ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ସେବା କରିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ମାଆ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କର ବାପା ବଡ଼ କର୍ମଶୀଳ ।
ଜନାର୍ଦ୍ଦନପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ହୃଦଯେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । ଜନାର୍ଦନଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଯିଏ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରେ—ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯିଏ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦୟାଳୁ ।
ଇତୀରଯଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ନ ତେଷାଂ ନିରଯେ ଗତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ହି ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହରିରୂପିଣଃ
ଯେମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୂପରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି।
ପୂଜଯେଯୁର୍ଯଥାଯୋଗଂ ହରିସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି । ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ଵିଚରେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଯଦି ସମ୍ଯୋଗ ଭଳି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିନା କର୍ମ୍ମ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନୈଵ ହି । ଦ୍ଵିଜପାଦାଂବୁଭକ୍ତ୍ଯା ଯୈଃ ପୀତ୍ଵା ଶିରସି ଚାର୍ପିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦଝଳ ପିଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି—
ତର୍ପିତା ପିତରସ୍ତେନ ଆତ୍ମାପି କିଲ ତାରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖେ ଯେନ ଦତ୍ତଂ ମଧୁରମର୍ଚିତମ୍
ସେଥିରେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ନିଜ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଧାର ପାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଯାହା ମଧୁର ଭାବେ ଦିଆଯାଏ ଓ ପୂଜା କରାଯାଏ—
ସାକ୍ଷାତ୍କୃଷ୍ଣମୁଖେ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭୁଂକ୍ତେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅହୋତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ଲୋକା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ କେଶଵେ ଦ୍ଵିଜେ
ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଆଯାଏ, ହରି ସେଠି ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ କେଶବ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଥିବା ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ କେତେ ଦୁର୍ଲଭ!
ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ସେଵଂତେ ତଦଭାଵେ ହି ତତ୍କ୍ରିଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମଧିଷ୍ଠାନାତ୍ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଗୀଯତେ
ଲୋକେ ପ୍ରତିମା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବବିଗ୍ରହର ସେବା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତେଷାଂ ପାଣୌ ଚ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହରିପାଣୌ ତଦର୍ପିତମ୍ । ତେଭ୍ଯଃ କୃତାନ୍ନମସ୍କାରାତ୍ତିରସ୍କାରୋ ହି ପାପ୍ମତାମ୍
ତାଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ହରିଙ୍କ ହାତରେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ପାପର ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵଂଦନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତାଂ ସମାରାଧ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଭାବି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୀଯତେ ଯଦି । ପ୍ରେତ୍ଯ ପୀପୂଷଧାରାଭିଃ ସିଂଚତେ କଲ୍ପକୋଟିକମ୍
ଯଦି କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖରେ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅମୃତଧାରାରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିଜତୁଂଡଂ ମହାକ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଂଟକମ୍ । ତତ୍ର ଚେଦୁପ୍ଯତେ କିଂଚିତ୍କୋଟିକୋଟିଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଖ ଏକ ମହା ଖେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଅଶୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା କଣ୍ଟକ ନାହିଁ; ସେଠି ଯାହା ବିଜା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସଘୃତଂ ଭୋଜନଂ ଚାସ୍ମୈ ଦତ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପଂ ସ ମୋଦତେ । ନାନାସୁମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଯୋ ଦଦାତି ଦ୍ଵିଜତୁଷ୍ଟଯେ
ଘିଅ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ, ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ—
ତସ୍ଯ ଲୋକା ମହାଭୋଗାଃ କୋଟିକଲ୍ପାଂତମୁକ୍ତିଦାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେନାନୁକୀର୍ତିତମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଭୋଗର ଲୋକ, ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଠ କରାଯାଏ—
ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାପଦଵାନଲମ୍ । ପୁରାଣଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାଧିକମୁଚ୍ଯତେ
ସେ ସଦା ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ଯୈକପାଦଶ୍ରଵଣାଦ୍ଧରିରେଵ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥା ସୂର୍ଯଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରକାଶାଯ ଚରେଦ୍ଧରିଃ
ଏହାର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ହରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବା ପାଇଁ ଚାଲିବା କରନ୍ତି—
ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତାମେଵ ହରିରାଲୋକହେତଵେ । ତଥୈଵାଂତଃପ୍ରକାଶାଯ ପୁରାଣାଵଯଵୋ ହରିଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଲୋକ ପାଇଁ ହରି କାରଣ; ସେପରି ଆନ୍ତରିକ ଆଲୋକ ପାଇଁ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ ହରି।
ଵିଚରେଦିହ ଭୂତେଷୁ ପୁରାଣଂ ପାଵନଂ ପରମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଯଦି ହରେଃ ପ୍ରୀତେରୁତ୍ପାଦେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ପୁରାଣ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରକାରୀ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ; ତେଣୁ ଯଦି ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମନ ଲଗାଯାଏ—
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମନିଶଂ ପୁଂଭିଃ ପୁରାଣଂ କୃଷ୍ଣରୂପିଣମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ ଶାଂତେନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପୁରୁଷମାନେ କୃଷ୍ଣ ରୂପୀ ପୁରାଣକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣାଖ୍ଯାନମମଲମମଲୀକରଣଂ ପରମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦାର୍ଥମାହୃତ୍ଯ ହରିଣା ଵ୍ଯାସରୂପିଣା
ପୁରାଣର କଥା ନିର୍ମଳ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରକାରୀ; ଯେଉଁଠି ବ୍ୟାସ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହରି ବେଦର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।