କୁଚାଵୃତେଂଗେ ପୁରୁଷୋ ନାରୀ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । କା ନାରୀ ଵା ପୁମାନ୍କୋ ଵା ଵିଚାରେ ସତି କିଂଚନ
ପୁରୁଷ ନାରୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ସ୍ତନ ଦେଖି ତାହାକୁ ନାରୀ ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ନାରୀ କି, ପୁରୁଷ କି, କିଛି ଅନ୍ତର ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ସାଧୁର୍ନାରୀସଂଗଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । କୋ ନାମ ନାରୀମାସାଦ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭୂତଲେ
ସେଥିପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାରୀ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିଏ ନାରୀ ସମ୍ମିଳନ କରି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି?
କାମିନୀ କାମିନୀସଂଗି ସଂଗମିତ୍ଯପି ସଂତ୍ଯଜେତ୍ । ତତ୍ସଂଗାଦ୍ରୌରଵମିତି ସାକ୍ଷାଦେଵ ପ୍ରତୀଯତେ
କାମନାବାନ୍ଛିତ ନାରୀ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସଙ୍ଗରୁ ଦୁଃଖ ସିଧାସଳଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଅଜ୍ଞାନାଲ୍ଲୋଲୁପା ଲୋକାସ୍ତତ୍ର ଦୈଵେନ ଵଂଚିତାଃ । ସାକ୍ଷାନ୍ନରକକୁଂଡେସ୍ମିନ୍ନାରୀଯୋନୌ ପଚେନ୍ନରଃ
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଲୋଭରେ ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ଠକାଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ନାରୀ ଗର୍ଭରେ ନରକର ହାଣ୍ଡିରେ ପକାଯାଏ।
ଯତ ଏଵାଗତଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁନା ରମେତ୍ । ଯତଃ ପ୍ରସରତେ ନିତ୍ଯଂ ମୂତ୍ରଂ ରେତୋ ମଲୋତ୍ଥିତମ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥାଏ, ସେଠାରେ ପୁଣି ପୁଣି ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ । ଯେଉଁଠାରୁ ସଦା ମୁତ୍ର, ବୀର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶୁଚି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଆସି ରମଣ କରେ ।
ତତ୍ରୈଵ ରମତେ ଲୋକଃ କସ୍ତସ୍ମାଦଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ । ତତ୍ରାତିକଷ୍ଟଂ ଲୋକେସ୍ମିନ୍ନହୋ ଦୈଵଵିଡଂବନା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାନ୍ତି—ତେବେ କିଏ ପବିତ୍ର ରହିପାରିବ? ଏହି ଜଗତରେ ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ଉପହାସ ଅଛି ।
ପୁନଃ ପୁନା ରମେତ୍ତତ୍ର ଅହୋ ନିସ୍ତ୍ରପତା ନୃଣାମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାରଯେଦ୍ଧୀମାନ୍ନାରୀଦୋଷଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ପୁଣି ପୁଣି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉଛନ୍ତି—ହାଏ, ଲୋକମାନେ କେତେ ଲଜ୍ଜାହୀନ! ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ନାରୀଙ୍କର ବହୁତ ଦୋଷକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ।
ମୈଥୁନାଦ୍ବଲହାନିଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଦ୍ରାତି ତରୁଣାଯତେ । ନିଦ୍ରଯାପହୃତଜ୍ଞାନଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ
ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଘୁମ ଢେରିଯାଏ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦୂର ହୁଏ; ଘୁମରେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଲୋକ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ହୋଇଯାଏ ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତୋ ଧୀମାନ୍ନାରୀଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାତ୍ମନଃ । ପଶ୍ଯେଦ୍ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜେ ମନୋ ଵୈ ରମଯେଦ୍ବୁଧଃ
ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ନାରୀକୁ ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀ ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ ।
ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖଂ ତଦ୍ଧି ଗୋଵିଂଦପଦସେଵନମ୍ । ଵିହାଯ କୋ ମହାମୂଢୋ ନାରୀପାଦଂ ହି ସେଵତେ
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଏକମାତ୍ର ସୁଖ ହେଉଛି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣସେବା; ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, କିଏ ଏମିତି ବଡ଼ ମୂର୍ଖ ଯେ, ନାରୀଙ୍କ ପାଦସେବା କରିବ?
ଜନାର୍ଦ୍ଦନାଂଘ୍ରିସେଵା ହି ହ୍ଯପୁନର୍ଭଵଦାଯିନୀ । ନାରୀଣାଂ ଯୋନିସେଵା ହି ଯୋନିସଂକଟକାରିଣୀ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଚରଣସେବା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ନାରୀଙ୍କ ଯୋନିସେବା କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଦିଏ ।
ପୁନଃପୁନଃ ପତେଦ୍ଯୋନୌ ଯଂତ୍ରନିଷ୍ପାଚିତୋ ଯଥା । ପୁନସ୍ତାମେଵାଭିଲଷେଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦସ୍ଯ ଵିଡଂବନମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚିପି ଯେପରି ଯୋନିରେ ପଡ଼େ; ତଥାପି ସେ ସେଠାକୁ ପୁଣି ଆଶା କରେ—ଏହା ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ଉପହାସ ବୋଲି ଜାଣ ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁରହଂ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଗୋଵିଂଦେ ଧେହି ହୃଦଯଂ ନ ଯୋନୌ ଯାତନାଜୁଷି
ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ କହୁଛି—ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଶୁଣ: ହୃଦୟକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଯୋନିରେ ନୁହେଁ ।
ନାରୀସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଶ୍ଚାପି ପରିଵର୍ତ୍ତତେ । ପଦେପଦେଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେ ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
କୁଲାଂଗନା ଦୈଵଯୋଗାଦୂଢା ଯଦି ନୃଣାଂ ସତୀ । ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଯସ୍ତତ୍ର ତତ୍ସଂଗଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯଦି ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ସତୀ ନାରୀ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୋଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ତେବେ ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ନାରୀସଂଗୋ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞୈରସତ୍ସଂଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଅସତ୍ସଙ୍ଗ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ମିନ୍ସତି ହରୌ ଭକ୍ତିଃ ସୁଦୃଢା ନୈଵ ଜାଯତେ । ସର୍ଵସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହା ଥିଲେ ହରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ ।
ହରିଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଲୋକେତ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ହି ମତା ମମ । ହରୌ ଯସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ; ଯାହାଙ୍କର ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହିତସାଧନ କରିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ତଦେଵାଚରେତ୍କର୍ମ ହରିଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯେନ ହି । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଜଗତ୍ତୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀଣିତେ ପ୍ରୀଣିତଂ ଜଗତ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କେବଳ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହୁଏ ।
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ଵୃଥା ଜନ୍ମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଶାଦି ସୁରା ଯସ୍ଯ ଯଜଂତେ ପ୍ରୀତିହେତଵେ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ପୂଜନ୍ତି ।
ନାରାଯଣମନାଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ତଂ ସେଵେତ କୋ ଜନଃ । ତସ୍ଯ ମାତା ମହାଭାଗା ପିତା ତସ୍ଯ ମହାକୃତୀ
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ସେବା କରିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ମାଆ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କର ବାପା ବଡ଼ କର୍ମଶୀଳ ।
ଜନାର୍ଦ୍ଦନପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵଂ ହୃଦଯେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । ଜନାର୍ଦନଜଗଦ୍ଵଂଦ୍ଯ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ
ଯିଏ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରେ—ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯିଏ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦୟାଳୁ ।
ଇତୀରଯଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ନ ତେଷାଂ ନିରଯେ ଗତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ହି ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହରିରୂପିଣଃ
ଯେମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୂପରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି।
ପୂଜଯେଯୁର୍ଯଥାଯୋଗଂ ହରିସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତି । ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ଵିଚରେତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍
ଯଦି ସମ୍ଯୋଗ ଭଳି ଉପାସନା କରାଯାଏ, ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣେନ ଵିନା କର୍ମ୍ମ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନୈଵ ହି । ଦ୍ଵିଜପାଦାଂବୁଭକ୍ତ୍ଯା ଯୈଃ ପୀତ୍ଵା ଶିରସି ଚାର୍ପିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦଝଳ ପିଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି—
ତର୍ପିତା ପିତରସ୍ତେନ ଆତ୍ମାପି କିଲ ତାରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖେ ଯେନ ଦତ୍ତଂ ମଧୁରମର୍ଚିତମ୍
ସେଥିରେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ନିଜ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଧାର ପାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ଯାହା ମଧୁର ଭାବେ ଦିଆଯାଏ ଓ ପୂଜା କରାଯାଏ—
ସାକ୍ଷାତ୍କୃଷ୍ଣମୁଖେ ଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭୁଂକ୍ତେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅହୋତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ଲୋକା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେ କେଶଵେ ଦ୍ଵିଜେ
ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଆଯାଏ, ହରି ସେଠି ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ କେଶବ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଥିବା ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ କେତେ ଦୁର୍ଲଭ!
ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ସେଵଂତେ ତଦଭାଵେ ହି ତତ୍କ୍ରିଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମଧିଷ୍ଠାନାତ୍ପୃଥ୍ଵୀ ଧନ୍ଯେତି ଗୀଯତେ
ଲୋକେ ପ୍ରତିମା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବବିଗ୍ରହର ସେବା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଥିବାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଧନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତେଷାଂ ପାଣୌ ଚ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହରିପାଣୌ ତଦର୍ପିତମ୍ । ତେଭ୍ଯଃ କୃତାନ୍ନମସ୍କାରାତ୍ତିରସ୍କାରୋ ହି ପାପ୍ମତାମ୍
ତାଙ୍କ ହାତରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ହରିଙ୍କ ହାତରେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ପାପର ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଵଂଦନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସତାଂ ସମାରାଧ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଭାବି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।