ତାଵଦ୍ଵିଦ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ତାଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତାଵତ୍ସୁନିର୍ମଲା ମେଧା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଧାରିଣୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବାଧା ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ରହିଥାଏ।
ତାଵଜ୍ଜପସ୍ତପସ୍ତାଵତ୍ତାଵତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ତାଵଚ୍ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ତାଵଦ୍ଧି ତରଣେ ମତିଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବାଧା ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜପ, ତପ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଗୁରୁସେବା ଏବଂ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଇଚ୍ଛା ଟିକିଥାଏ।
ତାଵତ୍ପ୍ରବୋଧୋ ଭଵତି ଵିଵେକସ୍ତାଵଦେଵ ହି । ତାଵତ୍ସତାଂ ସଂଗରୁଚିସ୍ତାଵତ୍ପୌରାଣଲାଲସା
ଏହି ବାଧା ନାହିଁଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗୃତି ହୁଏ, ବିବେକ ରହିଥାଏ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଏବଂ ପୁରାଣ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରହିଥାଏ।
ଯାଵତ୍ସୀମଂତିନୀ ଲୋଲନଯନାଂଦୋଲନଂ ନହି । ଜନୋପରି ପତେଦ୍ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଲୋପନମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଚଳନ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ତତ୍ର ଯେ ହରିପାଦାବ୍ଜମଧୁଲେଶପ୍ରସାଦିତାଃ । ତେଷାଂ ନ ନାରୀଲୋଲାକ୍ଷିକ୍ଷେପଣଂ ହି ପ୍ରଭୁର୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦର ମଧୁରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନାରୀଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି କୌଣସି କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ହୃଷୀକେଶ ସେଵନଂ ଯୈଃ କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଦ୍ଵିଜେ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵହ୍ନୌ ଵିରତିସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହି
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସେବା କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିରକ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି—
ନାରୀଣାଂ କିଲ କିଂ ନାମ ସୌଂଦର୍ଯ୍ଯଂ ପରିଚକ୍ଷତେ । ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚାକଚକ୍ଯଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ନାରୀମାନେ କ’ଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ ଓ ପୋଶାକର ଅଳଙ୍କାରକୁ ହିଁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ନେହାତ୍ମଜ୍ଞାନରହିତଂ ନାରୀରୂପଂ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ପୂଯମୂତ୍ରପୁରୀଷାସୃକ୍ତ୍ଵଙ୍ମେଦୋସ୍ଥିଵସାନ୍ଵିତମ୍
ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନଥିବା ନାରୀର ଦେହକୁ କିପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭାବିବା? ଏହା ତ ପୁୟ, ପେଶାବ, ମଳ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଚର୍ବି, ଦାନ୍ତ, ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
କଲେଵରଂ ହି ତନ୍ନାମ କୁତଃ ସୌଂଦର୍ଯ୍ଯମତ୍ର ହି । ତଦେଵଂ ପୃଥଗାଚିଂତ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ଏହି ଦେହକୁ କିପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହିବା? ଏଭଳି ଭାବରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବି, ଛୁଇଁଲେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେବା ଉଚିତ।
ତୈଃ ସଂହିତଂ ଶଂରୀରଂ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ସୁଂଦରଂ ଜନୈଃ । ଅହୋତିଦୁର୍ଦଶା ନୄଣାଂ ଦୁର୍ଦୈଵ ଘଟିତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସହ ମିଶିଲେ ଦେହଟି ଲୋକମାନେ ସୁନ୍ଦର ଭାବିଥାନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବର ଫଳ।
କୁଚାଵୃତେଂଗେ ପୁରୁଷୋ ନାରୀ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । କା ନାରୀ ଵା ପୁମାନ୍କୋ ଵା ଵିଚାରେ ସତି କିଂଚନ
ପୁରୁଷ ନାରୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ସ୍ତନ ଦେଖି ତାହାକୁ ନାରୀ ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ନାରୀ କି, ପୁରୁଷ କି, କିଛି ଅନ୍ତର ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ସାଧୁର୍ନାରୀସଂଗଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । କୋ ନାମ ନାରୀମାସାଦ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଭୂତଲେ
ସେଥିପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାରୀ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିଏ ନାରୀ ସମ୍ମିଳନ କରି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି?
କାମିନୀ କାମିନୀସଂଗି ସଂଗମିତ୍ଯପି ସଂତ୍ଯଜେତ୍ । ତତ୍ସଂଗାଦ୍ରୌରଵମିତି ସାକ୍ଷାଦେଵ ପ୍ରତୀଯତେ
କାମନାବାନ୍ଛିତ ନାରୀ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ସଙ୍ଗରୁ ଦୁଃଖ ସିଧାସଳଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଅଜ୍ଞାନାଲ୍ଲୋଲୁପା ଲୋକାସ୍ତତ୍ର ଦୈଵେନ ଵଂଚିତାଃ । ସାକ୍ଷାନ୍ନରକକୁଂଡେସ୍ମିନ୍ନାରୀଯୋନୌ ପଚେନ୍ନରଃ
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଲୋଭରେ ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ଠକାଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ନାରୀ ଗର୍ଭରେ ନରକର ହାଣ୍ଡିରେ ପକାଯାଏ।
ଯତ ଏଵାଗତଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପୁନା ରମେତ୍ । ଯତଃ ପ୍ରସରତେ ନିତ୍ଯଂ ମୂତ୍ରଂ ରେତୋ ମଲୋତ୍ଥିତମ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥାଏ, ସେଠାରେ ପୁଣି ପୁଣି ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ । ଯେଉଁଠାରୁ ସଦା ମୁତ୍ର, ବୀର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଶୁଚି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଆସି ରମଣ କରେ ।
ତତ୍ରୈଵ ରମତେ ଲୋକଃ କସ୍ତସ୍ମାଦଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ । ତତ୍ରାତିକଷ୍ଟଂ ଲୋକେସ୍ମିନ୍ନହୋ ଦୈଵଵିଡଂବନା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାନ୍ତି—ତେବେ କିଏ ପବିତ୍ର ରହିପାରିବ? ଏହି ଜଗତରେ ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ଉପହାସ ଅଛି ।
ପୁନଃ ପୁନା ରମେତ୍ତତ୍ର ଅହୋ ନିସ୍ତ୍ରପତା ନୃଣାମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାରଯେଦ୍ଧୀମାନ୍ନାରୀଦୋଷଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ପୁଣି ପୁଣି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉଛନ୍ତି—ହାଏ, ଲୋକମାନେ କେତେ ଲଜ୍ଜାହୀନ! ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ନାରୀଙ୍କର ବହୁତ ଦୋଷକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ।
ମୈଥୁନାଦ୍ବଲହାନିଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଦ୍ରାତି ତରୁଣାଯତେ । ନିଦ୍ରଯାପହୃତଜ୍ଞାନଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ
ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଘୁମ ଢେରିଯାଏ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦୂର ହୁଏ; ଘୁମରେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇ ଲୋକ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ହୋଇଯାଏ ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନତୋ ଧୀମାନ୍ନାରୀଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵାତ୍ମନଃ । ପଶ୍ଯେଦ୍ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜେ ମନୋ ଵୈ ରମଯେଦ୍ବୁଧଃ
ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ନାରୀକୁ ନିଜ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀ ମନକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ ।
ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖଂ ତଦ୍ଧି ଗୋଵିଂଦପଦସେଵନମ୍ । ଵିହାଯ କୋ ମହାମୂଢୋ ନାରୀପାଦଂ ହି ସେଵତେ
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଏକମାତ୍ର ସୁଖ ହେଉଛି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣସେବା; ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, କିଏ ଏମିତି ବଡ଼ ମୂର୍ଖ ଯେ, ନାରୀଙ୍କ ପାଦସେବା କରିବ?
ଜନାର୍ଦ୍ଦନାଂଘ୍ରିସେଵା ହି ହ୍ଯପୁନର୍ଭଵଦାଯିନୀ । ନାରୀଣାଂ ଯୋନିସେଵା ହି ଯୋନିସଂକଟକାରିଣୀ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଚରଣସେବା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ନାରୀଙ୍କ ଯୋନିସେବା କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଦିଏ ।
ପୁନଃପୁନଃ ପତେଦ୍ଯୋନୌ ଯଂତ୍ରନିଷ୍ପାଚିତୋ ଯଥା । ପୁନସ୍ତାମେଵାଭିଲଷେଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦସ୍ଯ ଵିଡଂବନମ୍
ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚିପି ଯେପରି ଯୋନିରେ ପଡ଼େ; ତଥାପି ସେ ସେଠାକୁ ପୁଣି ଆଶା କରେ—ଏହା ଭାଗ୍ୟର ବଡ଼ ଉପହାସ ବୋଲି ଜାଣ ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁରହଂ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଗୋଵିଂଦେ ଧେହି ହୃଦଯଂ ନ ଯୋନୌ ଯାତନାଜୁଷି
ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ କହୁଛି—ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ଶୁଣ: ହୃଦୟକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଯୋନିରେ ନୁହେଁ ।
ନାରୀସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଶ୍ଚାପି ପରିଵର୍ତ୍ତତେ । ପଦେପଦେଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେ ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
କୁଲାଂଗନା ଦୈଵଯୋଗାଦୂଢା ଯଦି ନୃଣାଂ ସତୀ । ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଯସ୍ତତ୍ର ତତ୍ସଂଗଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯଦି ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ସତୀ ନାରୀ ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୋଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ତେବେ ସେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।
ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ନାରୀସଂଗୋ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞୈରସତ୍ସଂଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନାରୀସଙ୍ଗକୁ ଅସତ୍ସଙ୍ଗ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ମିନ୍ସତି ହରୌ ଭକ୍ତିଃ ସୁଦୃଢା ନୈଵ ଜାଯତେ । ସର୍ଵସଂଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହା ଥିଲେ ହରିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ ।
ହରିଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଲୋକେତ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ହି ମତା ମମ । ହରୌ ଯସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସ କୃତାର୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ; ଯାହାଙ୍କର ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହିତସାଧନ କରିଛନ୍ତି ।
ତତ୍ତଦେଵାଚରେତ୍କର୍ମ ହରିଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯେନ ହି । ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଜଗତ୍ତୁଷ୍ଟଂ ପ୍ରୀଣିତେ ପ୍ରୀଣିତଂ ଜଗତ୍
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କେବଳ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହୁଏ ।
ହରୌ ଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୄଣାଂ ଵୃଥା ଜନ୍ମ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଶାଦି ସୁରା ଯସ୍ଯ ଯଜଂତେ ପ୍ରୀତିହେତଵେ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଛଡ଼ା ମନୁଷ୍ୟର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ପୂଜନ୍ତି ।