ଏକମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତତ୍ତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍ । ସ ଦେଵସ୍ତୁ ମହାଦେଵୋ ନୈତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ବଧ୍ଯତେ
ଏକମାତ୍ର ଉଚ୍ଚତମ ଓ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଏହି ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେହି ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ଏହାକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯତେତ ନିଯତଂ ଯତିଃ ସଂଯତମାନସଃ । ଜ୍ଞାନଯୋଗରତଃ ଶାଂତୋ ମହାଦେଵପରାଯଣଃ
ସେହିପାଇଁ ଯିଏ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ କରିଥାଏ, ସେ ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ଵଃ କଥିତୋ ଵିପ୍ରା ଯତୀନାମାଶ୍ରମଃ ଶୁଭଃ । ପିତାମହେନ ମୁନିନା ଵିଭୁନା ପୂର୍ଵମୀରିତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ପବିତ୍ର ଯତି ଆଶ୍ରମର ବିବରଣୀ ଆଗରୁ ପିତାମହ ମୁନି ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
ନାପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତିଧର୍ମ୍ମାଶ୍ରଯଂ ଶିଵମ୍
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଯତିଧର୍ମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଏହା ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ଯତିନିଯମାନାମେତଦୁକ୍ତଂ ଵିଧାନଂ ସୁରଵରପରିତୋଷେ ଯଦ୍ଭଵେଦେକହେତୁଃ । ନ ଭଵତି ପୁନରେଷାମୁଦ୍ଭଵୋ ଵା ଵିନାଶଃ ପ୍ରତିହିତମନସୋ ଯେ ନିତ୍ଯମେଵାଚରଂତି
ଏହିପରି ଯତିମାନେ ପାଇଁ ନିୟମ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥାଏ; ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନରେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁନଃ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ସାଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତା ପୁରା ଵିପ୍ରା ଵ୍ଯାସେନାମିତତେଜସା । ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବ୍ୟାସ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏପରି କହିଥିଲେ; ଏତିକି କହି, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ—
ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ଜଗାମ ଚ ଯଥାଗତମ୍ । ଭଵଦ୍ଭ୍ଯସ୍ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଧାନକମ୍
ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ; ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମର ନିୟମ କୁହିଛି।
ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରିଯୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ଚାନ୍ଯଥା । ରହସ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଏଥିରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି— ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯେ ଚାତ୍ର କଥିତା ଧର୍ମା ଵର୍ଣାଶ୍ରମନିବଂଧନାଃ । ହରିଭକ୍ତିକଲାଂଶାଂଶ ସମାନା ନ ହି ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମରେ ବନ୍ଧା, ସେଗୁଡ଼ିକ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଂଶ ସମ୍ବଲେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ପୁଂସାମେକେହ ଵୈ ସାଧ୍ଯା ହରିଭକ୍ତିଃ କଲୌ ଯୁଗେ । ଯୁଗାଂତରେଣ ଧର୍ମା ହି ସେଵିତଵ୍ଯା ନରେଣ ହି
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ସାଧ୍ୟ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
କଲୌ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଯଜତେ ଯଃ ସ ଧର୍ମ୍ମଭାକ୍ । ଦାମୋଦରଂ ହୃଷୀକେଶଂ ପୁରୁହୂତଂ ସନାତନମ୍
କଳିଯୁଗରେ ଯିଏ ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଧର୍ମର ଅଧିକାରୀ; ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ପୁରୁହୂତ, ସେଇ ସନାତନ।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ପରଂ ଶାଂତଂ ଜିତମେଵ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । କଲିକାଲୋରଗାଦଂଶାତ୍କିଲ୍ବିଷାତ୍କାଲକୂଟତଃ
ଉଚ୍ଚତମ ଶାନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ରଖି, ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତି, କଳିଯୁଗର ବିଷ, ପାପ ଓ ଘୋର ବିଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ହରିଭକ୍ତିସୁଧାଂ ପୀତ୍ଵା ଉଲ୍ଲଂଘ୍ଯୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜଃ । କିଂ ଜପୈଃ ଶ୍ରୀହରେର୍ନାମ ଗୃହୀତଂ ଯଦି ମାନୁଷୈଃ
ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଅମୃତ ପିଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରନ୍ତି; ମାନବମାନେ ଯଦି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଜପ କଣ ଦରକାର?
କିଂ ସ୍ନାନୈର୍ଵିଷ୍ଣୁପାଦାଂବୁ ମସ୍ତକେ ଯେନ ଧାର୍ଯତେ । କିଂ ଯଜ୍ଞେନ ହରେଃ ପାଦପଦ୍ମଂ ଯେନ ଧୃତଂ ହୃଦି
ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ସ୍ନାନ କଣ କାମର? ଯଦି ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ହୃଦୟରେ ଧରାଯାଏ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ କଣ ଦରକାର?
କିଂ ଦାନେନ ହରେଃ କର୍ମ ସଭାଯାଂ ଵୈ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ହରେର୍ଗୁଣଗଣାନ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଭାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ଦାନ କଣ ଦରକାର? ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଶୁଣିବାରେ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ—
ସମାଧିନା ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ସା ଗତିଃ କୃଷ୍ଣଚେତସଃ । ତତ୍ର ଵିଘ୍ନକରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପାଖଂଡାଲାପପେଶଲାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ହେଉଛି ସଠିକ୍ ପଥ। ଏଠାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ହେଉଛନ୍ତି ଅପମାର୍ଗୀ ଲୋକଙ୍କର ଚତୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା।
ନାର୍ଯସ୍ତତ୍ସଂଗିନଶ୍ଚାପି ହରିଭକ୍ତିଵିଘାତକାଃ । ନାରୀଣାଂ ନଯନାଦେଶଃ ସୁରାଣାମପି ଦୁର୍ଜଯଃ
ନାରୀମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବାରେ ବାଧା ହୁଅନ୍ତି। ନାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଯେନ ଵିଜିତୋ ଲୋକେ ହରିଭକ୍ତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । ମାଦ୍ଯଂତି ମୁନଯୋପ୍ଯତ୍ର ନାରୀଚରିତଲୋଲୁପାଃ
ଏହି ବାଧାକୁ ଯିଏ ଏହି ସଂସାରରେ ଜିତିପାରିଛି, ସେହିଁ ହେଉଛି ଏକ ସତ୍ୟ ହରିଭକ୍ତ। ଏଠି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାରୀଙ୍କ ଆଚରଣ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ମନମୁଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ହରିଭକ୍ତିଃ କୁତଃ ପୁଂସାଂ ନାରୀଭକ୍ତିଜୁଷାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କାମିନୀଵେଷାଶ୍ଚରଂତି ଜଗତି ଦ୍ଵିଜାଃ । ନରାଣାଂ ବୁଦ୍ଧିକଵଲଂ କୁର୍ଵଂତି ସତତଂ ହିତାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ନାରୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଲିନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କରେ କେମିତି ହରିଭକ୍ତି ଜନ୍ମିବ? ରାକ୍ଷସୀମାନେ ନାନା ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିକ ଭେଷ ଧରି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋହିତ କରି, ଭଲ ଦେଖାଇ ଠକେଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ଵିଦ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ତାଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତାଵତ୍ସୁନିର୍ମଲା ମେଧା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଧାରିଣୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବାଧା ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ରହିଥାଏ।
ତାଵଜ୍ଜପସ୍ତପସ୍ତାଵତ୍ତାଵତୀର୍ଥନିଷେଵଣମ୍ । ତାଵଚ୍ଚ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ତାଵଦ୍ଧି ତରଣେ ମତିଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବାଧା ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜପ, ତପ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଗୁରୁସେବା ଏବଂ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଇଚ୍ଛା ଟିକିଥାଏ।
ତାଵତ୍ପ୍ରବୋଧୋ ଭଵତି ଵିଵେକସ୍ତାଵଦେଵ ହି । ତାଵତ୍ସତାଂ ସଂଗରୁଚିସ୍ତାଵତ୍ପୌରାଣଲାଲସା
ଏହି ବାଧା ନାହିଁଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗୃତି ହୁଏ, ବିବେକ ରହିଥାଏ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଏବଂ ପୁରାଣ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରହିଥାଏ।
ଯାଵତ୍ସୀମଂତିନୀ ଲୋଲନଯନାଂଦୋଲନଂ ନହି । ଜନୋପରି ପତେଦ୍ଵିପ୍ରାଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିଲୋପନମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଚଳନ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ତତ୍ର ଯେ ହରିପାଦାବ୍ଜମଧୁଲେଶପ୍ରସାଦିତାଃ । ତେଷାଂ ନ ନାରୀଲୋଲାକ୍ଷିକ୍ଷେପଣଂ ହି ପ୍ରଭୁର୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦର ମଧୁରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନାରୀଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି କୌଣସି କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଜନ୍ମଜନ୍ମ ହୃଷୀକେଶ ସେଵନଂ ଯୈଃ କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଦ୍ଵିଜେ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵହ୍ନୌ ଵିରତିସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହି
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସେବା କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିରକ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି—
ନାରୀଣାଂ କିଲ କିଂ ନାମ ସୌଂଦର୍ଯ୍ଯଂ ପରିଚକ୍ଷତେ । ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚାକଚକ୍ଯଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ
ନାରୀମାନେ କ’ଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ ଓ ପୋଶାକର ଅଳଙ୍କାରକୁ ହିଁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ନେହାତ୍ମଜ୍ଞାନରହିତଂ ନାରୀରୂପଂ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍ । ପୂଯମୂତ୍ରପୁରୀଷାସୃକ୍ତ୍ଵଙ୍ମେଦୋସ୍ଥିଵସାନ୍ଵିତମ୍
ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନଥିବା ନାରୀର ଦେହକୁ କିପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭାବିବା? ଏହା ତ ପୁୟ, ପେଶାବ, ମଳ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଚର୍ବି, ଦାନ୍ତ, ମଜ୍ଜା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
କଲେଵରଂ ହି ତନ୍ନାମ କୁତଃ ସୌଂଦର୍ଯ୍ଯମତ୍ର ହି । ତଦେଵଂ ପୃଥଗାଚିଂତ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ଏହି ଦେହକୁ କିପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହିବା? ଏଭଳି ଭାବରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବି, ଛୁଇଁଲେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେବା ଉଚିତ।
ତୈଃ ସଂହିତଂ ଶଂରୀରଂ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ସୁଂଦରଂ ଜନୈଃ । ଅହୋତିଦୁର୍ଦଶା ନୄଣାଂ ଦୁର୍ଦୈଵ ଘଟିତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସହ ମିଶିଲେ ଦେହଟି ଲୋକମାନେ ସୁନ୍ଦର ଭାବିଥାନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବର ଫଳ।