ଦ୍ରାକ୍ଷେକ୍ଷୁଵାଟିକାପୂଗନାଗକେସରଚଂପକମ୍ । ଖେଲତ୍କରଭସାରଂଗଂ ନୃତ୍ଯତ୍କେକିକୁଲଂ ନୃପଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଇଖ, ପାନ, ନାଗ, କେସର ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛ, ଖେଳୁଥିବା ଛୁଆଁ ହାତୀ ଓ ହରିଣ, ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂର ଥିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜନ୍ମାନମୁଟଜାଭ୍ଯଂତରସ୍ଥିତମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁକ୍ତସଂସାରଵାସନାତ୍
ଝୋପଡ଼ି ଭିତରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସଂସାରୀ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ରାଜା ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପଚାରିଲେ।
ତୁରଗୋ ନିରଗାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ହେତୁନା କେନ ମେ ଵଦ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜନ୍ମା ଵାଚମୂଚିଵାନ୍
"ମୋ ଘୋଡ଼ା କିଏଁକି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା, କୌଣସି କାରଣ ଥିଲା?" ରାଜାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କାଲେନ ବହୁନା ପ୍ରେତ୍ଯ ତତ୍ପାପାତ୍ତୁରଗୋଽଭଵତ୍ । ଅଥ ପଂଚଦଶାଧ୍ଯାଯଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧଂ ଲିଖିତଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପୂର୍ବ ଅପରାଧର ଫଳରେ, ସେ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ଲିଖାଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵାଚଯତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିରଗାତ୍ତୁରଗୋ ଦିଵମ୍ । ତତଃ ସମାଗତୈସ୍ତତ୍ର ପରିଵାରଜନୈର୍ଵୃତଃ
ତାପରେ ତୁମେ ପଢ଼ି ଏହା ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ଘୋଡ଼ା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା; ପରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜନ୍ମାନଂ ହୃଷ୍ଟରୋମା ଵିନିର୍ଗତଃ । ପତ୍ରଂ ତଦେଵ ଲିଖିତଂ ଗୀତାପଂଚଦଶାକ୍ଷରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରାଜା ସେଇ ଗୀତାର ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅକ୍ଷର ଲିଖାଯାଇଥିବା ପତ୍ର ନେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଵାଚଯନ୍ସ ମହୀପାଲୋ ହର୍ଷସଂଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ଅଭିଷିଚ୍ଯ ନିଜଂ ପୁତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵିନ୍ମଂତ୍ରିଭିଃ ସମମ୍
ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ଏହା ପଢ଼ିଲେ; ପରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ।
ସିଂହାସନେ ସିଂହବଲଂ ମୁକ୍ତିମାପ ଵିଶୁଦ୍ଧଧୀଃ
ସିଂହ ପରି ପୁଅକୁ ସିଂହାସନରେ ବସାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ମନର ରାଜା ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଏକୋନନଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଗୀତାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଂଶରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାର ଏକଶେଏଠାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମଂସ୍ତତୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶରଭଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା । ନୀତ୍ଵା ପୂଜୋପକରଣଂ ଯଯୌ ଶ୍ରୀଚଂଡିକାଲଯମ୍
ଶିବଶର୍ମାଣି କହିଲେ—ତାପରେ ବଣିକ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶରଭ ସହିତ, ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଶ୍ରୀଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ତୌଵିଧିଵତ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ସୁମନୋ ଧୂପଦୀପକୈଃ । ଆନର୍ଚତୁର୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୌ ଚଂଡିକାଂ ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା
ସେଠାରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦୁହେଁ ସ୍ନାନ କରି, ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପୂଜିତା ତାଭ୍ଯାଂ ଦିନୈଃ ସପ୍ତଭିରଂବିକା । ଉଵାଚ ଵାଚା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଭୂତ୍ଵା ଵିଶଦମାନସା
ସେମାନେ ସ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସପ୍ତଦିନ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଭୋ ଭୋ ଵୈଶ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ମି ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁଦୃଢଯା ତଵ । ଦଦାମି ପୁତ୍ରଂ ତେ ସାଧୋ ଯଦର୍ଥେ ଯତ୍ନଵାନସି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ବଣିକ, ତୁମର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ପାଇଁ ତୁମେ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଛ, ସେଇ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।'
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମା ଵିଲଂବସ୍ଵ ଵନମୈଦ୍ରଂ ଚ ଖାଂଡଵମ୍ । ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ମହାପୁଣ୍ଯମିଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ତୁମେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରବନ ଓ ଖାଣ୍ଡବ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ନିଗମୋଦ୍ବୋଧକଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ନିଖିଲକାମଦମ୍ । ବୃହସ୍ପତିକୃତଂ ତତ୍ର ସ୍ନାହି ତ୍ଵଂ ସୁତଵାଂଛଯା
ସେଠାରେ ବେଦକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କର।
ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁତସ୍ତାତ ତଵ ସ୍ନାନେନ ତତ୍ର ହି । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମଯାପ୍ଯଂଗ ଲବ୍ଧଃ ସ୍କଂଦଃ ସୁରାରିହା
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ମୋର ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦକୁ ପାଇଥିଲି।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ- ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ପିତା ମମ ସହସ୍ତ୍ରିଯା । ଅତ୍ରାଜଗାମ ସତ୍ତୀର୍ଥେ ସସ୍ନୌ ଚ ସୁତଵାଂଛଯା
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋର ପିତା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଉପସ୍କରଵତୀର୍ଧେନୂର୍ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ଶତମ୍ । ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଯଥାଵିଧ୍ଯତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ଉପକରଣ ସହିତ ଶତ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କଲେ। ଏବଂ ବିଧିମତେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେକୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ସପ୍ତରାତ୍ରମୁଷିତ୍ଵା ତୁ ଦଂପତୀ ଯତମାନସୌ । ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵଗୃହାନିଷ୍ଟଲାଭୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖାଂବୁଜୌ
ସପ୍ତରାତ୍ର ରହି, ଏହି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦମ୍ପତି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣର ଆନନ୍ଦରେ ମୁଖ ଖିଲିଯାଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ମାସି ମାତୁର୍ମମାନ୍ଵହମ୍ । ଵ୍ଯତୀତେ ନଵମେ ମାସି ଜାତୋଽହଂ ଦଶମେ ଶୁଭେ
ସେଠି ସେଇ ବର୍ଷରେ ମୋର ମାଆ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ନବମ ମାସ ପରେ, ଶୁଭ ଦଶମ ମାସରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଵିଷ୍ଣୁଶର୍ମନ୍ଯଦୁକ୍ତଂ ତେ ପୁରାଵୃତ୍ତମିଦଂ ମଯା । ଦଶାବ୍ଦଦ୍ଵଯମେଵୈତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ପିତୁର୍ମୁଖାତ୍
ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଇ ପୂର୍ବ ଘଟଣାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ବିଶ୍ ଦିନ ପୂର୍ବେ ମୋର ପିତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଏକଦା କ୍ଷମମାଲୋକ୍ଯ ଗୃହକର୍ମଣି ମାଂ ପିତା । ଗୃହଂ ମାମର୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯମାପ୍ନୁଵନ୍
ଏକଦିନ ଘର କାମକୁ ଦେଖି ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ପିତା ଏହି ଜଗତରୁ ଅସକ୍ତି ଲାଗି ଘରର ଦାୟିତ୍ୱ ମୋତେ ଦେଲେ।
ମାଂ ଚୋଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୋଵିଂଦାସକ୍ତମାନସଃ । ଵିନିଂଦନ୍ଵିଷଯାସକ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ସ୍ତୁଵନ୍ମୁହୁଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦ ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ପିତା, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସକ୍ତିକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପିତୋଵାଚ- ସୁମତେ ଵାର୍ଦ୍ଧକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପଲିତାଶ୍ଚିକୁରା ମମ । ଗୋଵିଂଦଚରଣାଂଭୋଜଂ ସେଵିଷ୍ଯେ ସାଧୁସେଵିତମ୍
ପିତା କହିଲେ: 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର ବୟସ୍ ହୋଇଯାଇଛି, କେଶ ପକାଯାଇଛି। ମୁଁ ସାଧୁମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ସେବିବି।'
ତତ୍ସୈଵଯା ଭଵେତ୍ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍ । ସ ପୁମାନାତ୍ମସଂତୁଷ୍ଟୋ ନ କିଂଚିଦଭିଵାଂଛତି
ସେଇ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଯାହାର ମନ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେ ପୁରୁଷ ନିଜରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ନିଷ୍କାମଃ ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ଭୁଂଜନ୍ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ । ପ୍ରାକୃତେ ତତ୍ସମାପ୍ତୌ ଚ ତ୍ଯଜନ୍ଦେହଂ ଭଵତ୍ଯଜଃ
ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ନିଜର କର୍ମଫଳ ଭୋଗି, ତାହା ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ହୁଏ।
ତାଂ ଵଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଗୁଣସୁଖଂ ଯାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ ଚିତ୍ସୁଖମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ତଦ୍ଭଵେତ୍ତୁଚ୍ଛଂ ସୁଧାଯା ଇଵ ତକ୍ରକମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ସୁଖ ମିଳେ, ଚିତ୍ତର ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତର ସୁଖ ମିଳିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ସୁଖ ନିର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ସୁଧା ସମ୍ମୁଖରେ ତକ୍ର।
ହରେର୍ମାଯାବଲଵତୀଯଂ ମୋହଯତି ଦେହିନମ୍ । ହିତାନି ତଂ ନ ଜାନାତି ସ ଯଥା ମଦିରାମଦଃ
ହରିଙ୍କ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେହୀକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ। ସେ ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମଦରେ ମତଲବ ହୋଇଥିବା ଲୋକ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ନିଵୃତ୍ତିଂ ଚ ଵିଦ୍ଯଯାଵିଦ୍ଯଯା ଚ ସଃ । କରୋତି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କାଲେ ବାଲଲୀଲୋ ହି ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବା ଓ କାମ ଛାଡ଼ିବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ସବୁ କରନ୍ତି; ଏହା ସେ ଶିଶୁ ଖେଳ ଭଳି କରନ୍ତି।
ଵେଦୋଦିତଂ ଯଦା କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଫଲମିଚ୍ଛତା । ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ସା ପରା ତାତ ତେଷାମର୍ପଣମୀଶ୍ଵରେ
ଯେତେବେଳେ କେହି ବେଦରେ କହିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଆଶା କରେ, ସେଠିକି ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କାମ କୁହାଯାଏ, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଏହି କାମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।