ସତ୍ଯପୂତାଂ ଵଦେଦ୍ଵାଣୀଂ ମନଃପୂତଂ ସମାଚରେତ୍ । ନୈକତ୍ର ନିଵସେଦ୍ଦେଶେ ଵର୍ଷାଭ୍ଯୋନ୍ଯତ୍ର ଭିକ୍ଷୁକଃ
ସେ ସତ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଥିବା କଥା କହିବା ଓ ମନ ପବିତ୍ର ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ବର୍ଷାକାଳରେ ଏକ ଦେଶରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୌଚଯୁତୋ ନିତ୍ଯଂ କମଂଡଲୁକରଃ ଶୁଚିଃ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵନଵାସରତୋ ଭଵେତ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଶୌଚ ରଖିବା, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ଶୁଚି ରହିବା, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଲଗିଥିବା ଉଚିତ।
ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିରତୋ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ । ଦଂଭାହଂକାରନିର୍ମୁକ୍ତୋ ନିଂଦାପୈଶୁନ୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ସେ ମୋକ୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ଦମ୍ଭ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିନ୍ଦା ଓ ପାପ କଥା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଗୁଣୋପେତୋ ଯଦି ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅଭ୍ଯସେତ୍ସତତଂ ଦେଵଂ ପ୍ରଣଵାଖ୍ଯଂ ସନାତନମ୍
ଯଦି ସେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ, ସେ ସଦା ପ୍ରଣବ ନାମକ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଵିଧାନେନ ଶୁଚିର୍ଦେଵାଲଯାଦିଷୁ । ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ ଶାଂତାତ୍ମା କୁଶପାଣିଃ ସମାହିତଃ
ବିଧିମତ ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନ କରି, ଦେଉଳ ଓ ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ର ରହି, ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ କୁଶ ଧରି ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ଧୌତକାଷାଯଵସନୋ ତସ୍ମିଞ୍ଛନ୍ନତନୂରୁହଃ । ଅଧିଯଜ୍ଞଂ ବ୍ରହ୍ମଜପେଦାଧିଦୈଵିକମେଵ ଚ
ଧୋଇଥିବା କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦେହର ଲୋମ ଢାକି ରଖି, ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚ ସତତଂ ଵେଦାନ୍ତାଭିହିତଂ ଚ ଯତ୍ । ପୁତ୍ରେଷୁ ଚାଥ ନିଵସନ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯତିର୍ମୁନିଃ
ଯାହା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ କହାଯାଇଛି, ସେ ସଦା ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଯତି ମୁନି ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଦମେଵାଭ୍ଯସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତପଃ ପରମ୍
ସେ ସଦା ବେଦ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ତେଣୁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଏ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନକରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା—
କ୍ଷମାଦଯା ଚ ସଂତୋଷୋ ଵ୍ରତାନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ଵେଦାଂତଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୋ ଵା ପଂଚଯଜ୍ଞାନ୍ସମାହିତଃ
କ୍ଷମା, ଦୟା ଓ ସନ୍ତୋଷ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ବ୍ରତ। ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯ୍ଯାଦହରହଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ନୈଵ ତେନ ହି । ହୋମମଂତ୍ରାନ୍ଜପେନ୍ନିତ୍ଯଂ କାଲେକାଲେ ସମାହିତଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେ ନିୟମିତ ଭାବେ ହୋମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂ ଚାନ୍ଵହଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସାଵିତ୍ରୀଂ ସଂଧ୍ଯଯୋର୍ଜପେତ୍ । ଧ୍ଯାଯୀତ ସତତଂ ଦେଵମେକାଂତଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଓ ସଦା ଏକାନ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାନ୍ନଂ ଵର୍ଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିଗ୍ରହମ୍ । ଏକଵାସା ଦ୍ଵିଵାସା ଵା ଶିଖୀ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍ । କମଂଡଲୁକରୋ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତ୍ରିଦଂଡୋ ଯାତି ତତ୍ପରମ୍
ସେ ସଦା ଏକ ଘରର ଖାଦ୍ୟ, କାମନା, କ୍ରୋଧ ଓ ସଂଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଚୁଡ଼ା ଓ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତିନି ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ସେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡେ ଯତିଧର୍ମନିରୂପଣଂ ନାମୈକୋନଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡରେ 'ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିବେଚନା' ନାମକ ଉଣଷାଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ତ୍ଵାଶ୍ରମନିଷ୍ଠାନାଂ ଯତୀନାଂ ନିଯତାତ୍ମନାମ୍ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯେଣ ଵର୍ତନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଫଲମୂଲୈରଥାପି ଵା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି, ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ଓ ଫଳମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲାଇବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଏକକାଲଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵିସ୍ତରମ୍ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରସକ୍ତୋ ହି ଯତିର୍ଵିଷଯେଷ୍ଵପି ସଜ୍ଜତି
ସେମାନେ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ନେବା ଉଚିତ, ଅଧିକ ଆସକ୍ତି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଯଦି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭିକ୍ଷାରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ, ତେବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତ ହେଇପାରିବେ।
ସପ୍ତାଗାରଂ ଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯମଲାଭେ ନ ପୁନଶ୍ଚରେତ୍ । ଗୋଦୋହମାତ୍ରଂ ତିଷ୍ଠେତ କାଲଂ ଭିକ୍ଷୁରଧୋମୁଖଃ
ସେ ସାତିଟି ଘରରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ଯଦି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ପୁଣି ଯିବେ ନାହିଁ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଗୋଅଁଠୁ ଦୁଧ ଦୋହାଯିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଢ଼ି ହେବେ।
ଭିକ୍ଷେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସକୃତ୍ତୂଷ୍ଣୀମାଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାଗ୍ଯତଃ ଶୁଚିଃ । ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାଲ୍ଯ ପାଣୀ ପାଦୌ ଚ ସମାଚମ୍ଯ ଯଥାଵିଧି
‘ଭିକ୍ଷା’ ବୋଲି ଏକଥର କହି, ଚୁପଚାପ ରହିବେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନେବେ; ମନ୍ଦ ଭାଷା ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖିବେ; ହାତ ପା ଧୋଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ଚୁମିବେ।
ଆଦିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାନ୍ନଂ ଭୁଂଜୀତ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ନରଃ । ହୁତ୍ଵା ପ୍ରାଣାହୁତୀଃ ପଂଚ ଗ୍ରାସାନଷ୍ଟୌ ସମାହିତଃ
ଖାଦ୍ୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଖାଇବେ; ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣାହୁତି ଦେଇ, ଆଠ ଗାଶ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରିବେ।
ଆଚମ୍ଯ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଧ୍ଯାଯେତ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଆଲାବୁଦାରୁପାତ୍ରେ ଚ ମୃଣ୍ମଯଂ ଵୈଣଵଂ ତଥା
ଜଳ ଚୁମି, ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ; ଉଲା, ମାଟି କିମ୍ବା ବାଁସର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବେ।
ଚତ୍ଵାରି ଯତିପାତ୍ରାଣି ମନୁରାହ ପ୍ରଜାପତିଃ । ପ୍ରାଗ୍ରାତ୍ରେ ମଧ୍ଯରାତ୍ରେ ଚ ପରରାତ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ
ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି, କହିଛନ୍ତି — ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ପାତ୍ର ଅଛି: ଉଲା, ମାଟି, ବାଁସ ଓ କାଠର।
ସଂଧ୍ଯାସୂକ୍ତିଵିଶେଷେଣ ଚିଂତଯେନ୍ନିତ୍ଯମୀଶ୍ଵରମ୍ । କୃତ୍ଵା ହୃତ୍ପଦ୍ମନିଲଯେ ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ସେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବିଶ୍ୱ ନାମକ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସକୁ ବସାଇ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।
ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପରସ୍ତାତ୍ତମସଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵସ୍ଯାଧାରମଵ୍ଯକ୍ତମାନଂଦଂ ଜ୍ଯୋତିରଵ୍ଯଯମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଆଲୋକ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।
ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତୀତମାକାଶଂ ଦହନଂ ଶିଵମ୍ । ତଦଂତଂ ସର୍ଵଭାଵାନାମୀଶ୍ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣମ୍
ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଶୁଭତା — ସବୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଶେଷ, ଈଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।
ଓଁକାରାଂତେଥଵାତ୍ମାନଂ ସମାପ୍ଯ ପରମାତ୍ମନି । ଆକାଶେ ଦେଵମୀଶାନଂ ଧ୍ଯାଯୀତାକାଶମଧ୍ଯଗମ୍
ଓଁକାର ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଏକତ୍ର କରି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେବ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ।
କାରଣଂ ସର୍ଵଭାଵାନାମାନଂଦୈକସମାଶ୍ରଯମ୍ । ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍
ସମସ୍ତ ଭୂତର କାରଣ, ଏକମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଆଶ୍ରୟ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯଦ୍ଵା ଗୁହାଦୌ ପ୍ରକୃତୌ ଜଗତ୍ସଂମୋହନାଲଯେ । ଵିଚିଂତ୍ଯ ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ସର୍ଵଭୂତୈକକାରଣମ୍
କିମ୍ବା, ହୃଦୟ ଗୁହାରେ, ପ୍ରକୃତିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋହିତ ହୁଏ, ସେଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଏକମାତ୍ର କାରଣକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବେ।
ଜୀଵନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯତ୍ର ଲୋକଃ ପ୍ରଲୀଯତେ । ଆନଂଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଯତ୍ପଶ୍ଯଂତି ମୁମୁକ୍ଷଵଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲୟ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆନନ୍ଦ, ଯାହାକୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ନିହିତଂ ବ୍ରହ୍ମ କେଵଲଂ ଜ୍ଞାନଲକ୍ଷଣମ୍ । ଅନଂତଂ ସତ୍ଯମୀଶାନଂ ଵିଚିଂତ୍ଯାସୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଅନନ୍ତ, ସତ୍ୟ, ଈଶ୍ୱର — ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ବସିଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଚିନ୍ତନ କରି, ମନ୍ଦ ଭାଷାରେ ରହିବେ।
ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯତୀନାମେତଦୀରିତମ୍ । ଯୋଵତିଷ୍ଠେତ୍ସଦାନେନ ସୋଶ୍ନୁତେ ଯୋଗମୈଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି; ଯିଏ ଏହାରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଯୋଗ ଲାଭ କରେ।
ତସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାନରତୋ ନିତ୍ଯମାତ୍ମଵିଦ୍ଯାପରାଯଣଃ । ଜ୍ଞାନଂ ସମଭ୍ଯସେଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଯେନ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍
ସେହିପାଇଁ, ସଦା ଜ୍ଞାନରେ ରତ ଓ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।